Onderzoek naar hoogbegaafdheid in de sport

door: Emilie Maclaine Pont | 20 maart 2025

Hoe herken je hoogbegaafdheid in de (top)sport? En hoe kan de communicatie tussen hoogbegaafde sporters en begeleiders verbeterd c.q. geoptimaliseerd worden? Met deze twee vragen houdt Sander Palfenier zich bezig bij het afstudeeronderzoek van zijn studie Toegepaste Psychologie. Zijn doel is om beter inzicht te krijgen in hoe hoogbegaafdheid zich manifesteert binnen de sport en hoe begeleiding en communicatie kunnen worden afgestemd op de in zijn ogen unieke behoeften van deze sporters.

Sander Palfenier heeft voor een student al een behoorlijk cv. Hij zwom en speelde basketbal en lacrosse op hoog niveau. Zestien jaar was hij beroepsmilitair, hij zette een sportprogramma in Mexico op en reisde met paarden de wereld over om hun welzijn en de veiligheid van vluchten te waarborgen. En dat is nog maar een greep uit Palfeniers veelzijdige achtergrond. Aan het Johan Cruyff Institute volgde hij een master International Sport Management. Daarnaast voltooide hij de hbo-opleiding Sportpsychologie. Met zijn huidige hbo-studie kijkt hij meer naar ontwikkelings- en persoonlijkheidsaspecten van mensen – al ademt zijn huidige onderzoek toch een vleug sport.

“Ik heb talentontwikkeling altijd al interessant gevonden. Vroeger was ik zelf een talent, nu werk ik met talentvolle jongeren en jongvolwassenen, onder meer als mental coach van het Nederlands U21-team lacrosse. Zelf vond ik de communicatie met mij niet altijd even passend. In mijn omgeving zie ik ook dat de coaching soms beter kan. Begaafde sporters hebben bijvoorbeeld behoefte aan de redenen achter een aanwijzing en aan autonomie. Als die de kop in worden gedrukt, kan dat de prestaties van de sporters ondermijnen of vallen ze zelfs uit. Dat gebeurt ook als er teveel herhaling in de trainingen zit of als de sporter zich steeds moet aanpassen naar de minste speler in een team.”

Niet alleen een hoog IQ
Dat communiceren kan dus beter, meent Palfenier. “Er zijn natuurlijk wel onderzoeken naar talentontwikkeling geweest, maar niet naar de eventuele correlatie tussen sporttalent zijn en het hebben van een zekere begaafdheid. Dat laatste gaat verder dan een hoog IQ. Snel denken en logisch redeneren vallen er al onder: cognitief ijzersterk zijn, is misschien een betere aanduiding. Denk aan sporters als tennisser Novak Djokovic en turnster Simone Biles.”

Om zijn afstudeeronderzoek enigszins in te kaderen, beperkt Palfenier zich tot topsporters. “Ik spreek met experts op het gebied van hoogbegaafdheid. Uit de sport, ouders van jonge sporters, en met coaches en sporters zelf. Zo’n vijf à zes per spectrum. Daarnaast ga ik met gevalideerde vragenlijsten aan de slag om te kijken of topsporters en talenten inderdaad zoals ik verwacht een relatief sterk ontwikkeld cognitief vermogen hebben.”

Kansen
In juni 2025 moet zijn onderzoek zijn afgerond. “Omdat het een hbo-studie betreft, moet het tot een praktische uitkomst leiden. Een handreiking met communicatietips bijvoorbeeld. Daarnaast werk ik samen met HB Rijk; een organisatie die zich richt op hoogbegaafdheid op de werkvloer – bij de overheid in dit geval. Wellicht is er ook zoiets op te zetten voor sporters. Hoe dan ook zie ik nu al allerlei kansen om het niet bij dit onderzoek te laten. Wat voor begaafde topsporters geldt, is mogelijk eveneens toe te passen op breedtesporters. Ik hoop in ieder geval dat voor sommige begaafde sporters de communicatie verbetert, waardoor hun talent beter naar voren komt of meer gezien wordt.”

Wie mee wil werken aan het onderzoek kan contact opnemen met Sander Palfenier via sanderpalfenier@hotmail.com.