door: Rins van Kouwen | 6 maart 2014
Om talentvolle voetballers zich sneller te laten ontwikkelen is een optimaal leerklimaat nodig. Daar is de voetbalwereld het wel over eens, maar wat er precies onder wordt verstaan blijft vaak onduidelijk. Om het begrip leerklimaat ook voor de voetbalwereld concreet te maken, maakte sportconsultancybureau NMC Bright de term leerklimaat voetbalspecifiek. De jeugdopleiding van AZ had de primeur van de pilot. 
Binnen het voetbal wordt de term leerklimaat - dat ook wel lerende omgeving of leeromgeving wordt genoemd - vaak gebruikt. “Het is een containerbegrip,” zegt Wouter Kuperus, oprichter van consultancybureau NMC Bright, dat organisatie- en managementadvies geeft in de sportsector. “Het wordt erkend dat het belangrijk is om een inspirerend leerklimaat te creëren, maar het begrip leidt ook vaak tot verwarring.”
NMC Bright deed in opdracht van NOC*NSF onderzoek naar het leerklimaat in de sportsector. “We kregen concreet de vraag om een tool te ontwikkelen die de lerende omgeving voor talenten in kaart brengt. Daarvoor moet je natuurlijk weten wat onder zo’n term precies wordt verstaan,” zegt Kuperus. NMC Bright werkte in zijn onderzoek samen met een expertgroep, waaronder Robert Eenhoorn (technisch directeur honkbalbond), oud-topvolleyballer Bas van der Goor en Cor van der Geest, oud-technisch directeur van de Judobond.
“Een leerklimaat zegt iets over de manier waarop spelers optimaal kunnen ontwikkelen en presteren,” legt Kuperus uit. “Een optimaal leerklimaat versnelt de ontwikkeling van talentvolle spelers. Hoe beter het leerklimaat, hoe sneller een speler zich kan ontwikkelen.”
Vijf pijlersUit het onderzoek kwamen vijf pijlers naar voren waar een leerklimaat aan moet voldoen om een talent te laten uitblinken en excelleren. Deze vijf pijlers zijn 1. de beste spelers; 2. de beste trainers; 3. een prestatiegerichte cultuur; 4. een topsportleefstijl en 5. een topsportomgeving. “In een optimaal leerklimaat werken de beste spelers samen met de beste trainers in een prestatiegerichte cultuur. De spelers hanteren een topsportleefstijl en trainen dagelijks in een topsportomgeving,” vat Kuperus de vijf pijlers in een zin samen. “Wanneer je de vijf pijlers optimaal kan realiseren, dan kan een talent uitblinken en excelleren.”
Elke pijler bestaat vervolgens uit een aantal kenmerken die het begrip leerklimaat concreet maken. Een kenmerk van 'de beste trainers' is bijvoorbeeld dat deze trainer in staat moet zijn om de speler elke dag in zijn sport beter te maken. Een kenmerk van 'de beste spelers' is dat zij voldoening halen uit het verbeteren: zij gaan elke dag met plezier naar de training, staan open voor feedback en gaan hiermee aan de slag. Een kenmerk van een prestatiegerichte cultuur is dat in het programma de nadruk ligt op excelleren: trainers en spelers willen uitblinken en stimuleren elkaar om het beste uit zichzelf te halen. Topprestaties worden gestimuleerd en successen worden gevierd.
Pilot bij AZ
Met een pilotversie bij de jeugdopleiding was AZ in december de eerste voetbalclub die onderzoek liet doen naar het leerklimaat van zijn voetbalacademie. Om de pilot voor AZ te draaien, moest het geconcretiseerde begrip leerklimaat dat uit het onderzoek naar voren was gekomen, eerst 'voetbalspecifiek' worden gemaakt. “Dat betekent bijvoorbeeld dat in de vragenlijsten termen op voetbal en op teamsport gericht kunnen zijn en dat je ouders dus niet meer hoeft te vragen naar hun zoon óf dochter omdat er alleen maar jongens in de opleiding zitten” legt Kuperus enkele verschillen uit.
Met de zogenaamde Leerklimaat Monitor werd onderzocht hoe spelers, stafleden en ouders het leerklimaat bij de jeugdopleiding van AZ ervaren. Met drie specifieke vragenlijsten werd aan 320 betrokkenen (respons 60,6%) gevraagd in hoeverre zij de dertig opgestelde kenmerken in de jeugdopleiding van AZ herkennen. NMC Bright paste na de pilot ook enkele vragen aan. “Een vraag over de leefstijl van een speler hebben we nog specifieker gemaakt door bijvoorbeeld te vragen hoe de club de speler begeleidt op het gebied van voeding, omgaan met de media, blessurepreventie en financiën.”
In gesprek met KNVBNMC Bright is met de KNVB in gesprek om alle jeugdopleidingen van de Nederlandse clubs tweejaarlijks te monitoren. Het is de bedoeling dat de Leerklimaat Monitor onderdeel wordt van het ambitieuze Kwaliteit en Performance Programma voor jeugdopleidingen dat de KNVB volgend seizoen gaat introduceren. “Met de Leerklimaat Monitor kan elke professionele jeugdopleiding haar leerklimaat onderzoeken om elk talent beter laten worden.”
Voor meer informatie: www.nmcbright.nl
