NISB wil met fieldlabs brug van theorie naar praktijk maken

Nu het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) zich onder haar nieuwe directeur Remco Boer heroriënteert, start het kennisinstituut initiatieven om die heroriëntatie vorm te geven. Zoals de creatie van fieldlabs: locaties in de sportpraktijk waar NISB met haar experts actief meehelpt om vraagstukken op te lossen en zodoende kennis uit het veld opdoet voor het instituut. Marian ter Haar is 'staffunctionaris kwaliteit' bij NISB en betrokken bij het opzetten van de fieldlabs. Volgens Ter Haar sluit het initiatief goed aan bij de hernieuwde koers van het kennisinstituut.

“Fieldlabs zijn een uitwerking van onze opvatting, waarin wij vinden dat we dichter op de praktijk moeten zitten”, legt Ter Haar uit. “Op lokaal sportgebied zit veel kennis, worden goede oplossingen bedacht en is daarom interessant voor ons. Als je daar fysiek aanwezig bent, pik je dat op.” Samenwerken met lokale partijen - zoals gemeenten en de sportverenigingen zelf - is volgens haar het credo bij fieldlabs. Ter Haar baseert haar observaties op praktijkervaringen. Zo bezocht ze recent de Utrechtse krachtsportvereniging De Halter.

“De Halter ligt middenin de Utrechtse Dichterswijk, een vooroorlogse volkswijk waar nieuwbouw is gepleegd. Naast de ‘oude’ Utrechters zijn daar de afgelopen jaren ‘nieuwe’, hoogopgeleide, Utrechters bijgekomen die een gezin willen stichten”, aldus Ter Haar, waarna ze een voorbeeldvraagstuk schetst: “Wat betekent een veranderende buurt voor onder andere het leden- en vrijwilligerbestand van een sportvereniging als De Halter?”

Bakermat Utrecht
NISB wil met fieldlabs oplossingen bedenken voor dergelijke vraagstukken en deze documenteren. Het bezoek aan De Halter maakt onderdeel uit van het eerste NISB-fieldlab, dat is gesitueerd in Nieuw Welgelegen: een multifunctionele accommodatie in Utrecht, met onder meer een vmbo, twee sporthallen en verschillende sportverenigingen die er hun thuisbasis hebben. De krachtsportvereniging is als partner verbonden aan Nieuw Welgelegen en is daar - naast haar locatie in de Dichterswijk - actief.

Nieuw Welgelegen profileert zich als ‘ontmoetingsplaats voor de wijk’. Ter Haar legt de keuze voor Nieuw Welgelegen als eerste fieldlab uit: “Nieuw Welgelegen is een grote, multifunctionele accommodatie. Het is interessant om te kijken hoe samenwerking daar vorm krijgt en wat we daarvan kunnen leren.” Daarnaast is Ter Haar als vrijwilliger verbonden aan Nieuw Welgelegen en kent zo de betrokken partijen.

Tijdelijk
Volgens de sportdeskundige is het de bedoeling dat fieldlabs van NISB tijdelijk een locatie aandoen. Het kennisinstituut wil een aantal van haar werknemers ongeveer een jaar één tot twee dagen per week verbinden aan een fieldlab. “Die termijn is voldoende om goed zicht te krijgen op vraagstukken en oplossingen”, vindt Ter Haar.

Wel erkent ze dat de intensieve samenwerking op lokaal niveau in fieldlabs nieuw terrein is voor NISB. “Maar ik denk dat het goed is als wij ons daar als kennisinstituut in verdiepen”, zegt Ter Haar. “Ook om de taal te kennen. Je moet oppassen dat je niet afdrijft van de praktijk, met allemaal mooie theorieën die niet blijken te werken.

“Fieldlabs passen daarom goed in het veranderingsproces van NISB, waarin wij graag kennis voor en over de praktijk willen ontwikkelen. Daar moet je dicht voor op het vuur zitten en het liefst werken we daarom samen met zoveel mogelijk partijen, in verschillende contexten aan diverse vraagstukken zodat we een goede en gevarieerde verbinding tussen praktijk en beleid kunnen maken.

Ter Haar vervolgt: “Met fieldlabs kunnen we sportorganisaties een spiegel voorhouden en hen verbinden aan andere vergelijkbare verenigingen of initiatieven. Wij helpen door lastige vragen te bekijken met de blik van een betrokken buitenstaander. Dat levert geen pasklare antwoorden op, maar we stellen wel de juiste vragen die er voor zorgen dat partijen samen een goede oplossing vinden.”

Luisteren
"Een vloeiende verbinding tussen theorie en praktijk is het uitgangspunt bij de fieldlabs", zegt Ter Haar, "waarbij co-creatie het sleutelwoord is." NISB heeft daarom, als het aan Ter Haar ligt, geen dominante rol in de fieldlabs. “Het gaat er niet om dat wij vertellen wat organisaties moeten doen. Voor die verbinding is luisteren belangrijk.”

Elk type sportvereniging of -organisatie kan zich bij NISB aanmelden als potentiële fieldlablocatie. Wel zijn er enkele criteria waaraan een eventuele locatie moet voldoen. “Het is namelijk niet vrijblijvend”, benadrukt Ter Haar. “Je kunt aan de zijlijn gaan oordelen, maar in onze filosofie ben je zelf onderdeel en dan moet je ook meedoen. Iedereen draagt verantwoordelijkheid in het project. Daarnaast moet het fieldlab passen bij de ambities die wij hebben, zoals het activeren van vmbo-jeugd of het stimuleren van beweging voor ouderen of buurtbewoners.”

Actief proces
Uiteindelijk moeten fieldlabs de Nederlandse sportwereld ondersteunen bij veelvoorkomende vraagstukken, waartoe onder meer dalende ledenaantallen, een onevenredig ledenbestand of wachtlijsten behoren. NISB hoopt met de gewonnen kennis de sporttheorie te verrijken en al tijdens het traject wil het kennisinstituut haar observaties delen.

Ter Haar: “We zijn van plan om actief blogs bij te houden, zodat mensen online mee kunnen kijken. Vraagstukken en oplossingen zijn zelden een-op-een te kopiëren, maar leveren vaak aanknopingspunten op. Met een fieldlab werk je in essentie toe naar een resultaat, namelijk een oplossing voor de desbetreffende vereniging, maar tegelijkertijd is het proces interessant voor andere partijen.”

NISB verwacht dat sportorganisaties die zich aanmelden voor een fieldlab early adopters zijn. “Het is namelijk best spannend voor beide partijen.”, verklaart Ter Haar. “Verenigingen moeten het aandurven om ons volledige toegang te geven en wij moeten toch met iemand op de vingers meekijken en daar iets van vinden. Je gaat een proces in zonder elkaar echt te kennen en zonder garanties voor oplossingen.”

Geen agenda
Iemand die dat proces van binnenuit meemaakte is Laura Butselaar. Zij is als adviseur verbonden aan NISB en speelt zodoende een rol in het fieldlab Nieuw Welgelegen. “We zijn eigenlijk gewoon de praktijk ingestapt”, zegt Butselaar over haar opdracht. In oktober werd het fieldlab in Nieuw Welgelegen opgericht.

“Ik richt mij op omnisportvereniging Zwaluwen Utrecht 1911, die gevestigd is in Nieuw Welgelegen. Zonder onderzoeksvoorstel of exacte opdracht ben ik daar met open vizier binnengelopen. We werken bewust zonder agenda. Je merkt snel waar de vraagstukken liggen als je vergaderingen bijwoont. Om te doorgronden wat er écht speelt, moet je wel op locatie zijn.”

Butselaar ziet de fieldlabs als een samenwerkingsverband van verschillende partijen die aan een gezamenlijke missie werken. Ze legt haar missie bij Zwaluwen Utrecht 1911 uit: “De club wil graag een wijkfunctie vervullen en wij helpen ze om die rol op te zetten. Wat ik zag? Heel veel bestuurslagen. Bij grotere verenigingen heb je te maken met de gemeente, verenigingsmanagers en allerlei bestuursleden. Die interpreteren allemaal het vraagstuk op hun eigen manier. Als NISB kunnen wij dan een spiegel voorhouden en ze helpen om op één lijn te komen.”

Verkenningsfase
Butselaar vertelt dat de werkzaamheden bij fieldlab Nieuw Welgelegen op dit moment nog in een verkennende fase zitten, wat inhoudt dat er voornamelijk sprake is van vertrouwenswinning tussen de partijen en het opbouwen van een band.

Tijdens een interne bijeenkomst hebben Marian ter Haar, Laura Butselaar en adviseur Hiske Blom NISB-collega’s ingelicht over hun positieve ervaringen met Nieuw Welgelegen, als eerste fieldlab. NISB werkt met acht ambitieteams: Effectief Actief, Ruimte voor bewegen, Werk, De buurtbewoner in beweging, Maatschappelijke waarde van sportaanbieders, Ouderen in woonzorginstellingen, Jeugd, sport en bewegen in het onderwijs en Verbinding zorg, sport en bewegen.

Op dit moment zijn alle teams bezig met het zoeken van een locatie voor een fieldlab. Het is daarbij mogelijk dat twee teams samen op één locatie actief zijn, bijvoorbeeld als er meerdere vragen zijn die spelen zoals het opzetten van een maatschappelijk betrokken sportvereniging die zich daarnaast wil verbinden met een grote vmbo-school in de buurt. NISB wil op termijn dat elk ambitieteam een fieldlab beheert.

“Maar het belangrijkste is dat er draagvlak is voor een fieldlab bij de organisatie en daarnaast moet NISB mogelijkheden zien om een soepele koppeling tussen theorie en praktijk te maken. Beide partijen moeten elkaar accepteren”, aldus Butselaar.