Nieuw HAN-lectoraat brengt onderzoekslijnen samen

 door: Leo Aquina | 3 april 2025

‘Een nieuw lectoraat gericht op een sportklimaat waarin iedere Nederlander een leven lang op een gezonde en verantwoorde manier kan sporten en bewegen’. Johan Steenbergen (62) is in februari begonnen als lector Sport, Bewegen en Samenleving aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen. Naar aanleiding van de aanbevelingen van de visitatiecommissie in 2020, heeft de HAN ervoor gekozen verschillende expertisegebieden bij elkaar te brengen onder dezelfde paraplu. ‘Zelf vul ik geen onderzoekslijn in. Mijn rol is ondersteunend en verbindend”, legt Steenbergen uit.

Johan Steenbergen houdt zich al meer dan dertig jaar bezig met sportonderzoek. De afgelopen drieënhalf jaar was hij Clusterhoofd Organisatie, Educatie & Topsport en lid van het managementteam bij Mulier Instituut. Vanwaar nu de overstap naar de HAN? Steenbergen: “Het Mulier Instituut doet veelal onderzoek naar beleid, voortgang monitoren en soms advies en aanbevelingen geven aan organisaties. Dat vond ik heel leuk om te doen en ik heb er ook fijn gewerkt. Het is veelal kwantitatief bureauonderzoek met een beleidsmatig accent. Dat doen ze ook goed Binnen het lectoraat krijg ik te maken met een andere dynamiek. Er is altijd een koppeling met het onderwijs, maar er is ook altijd een praktisch-maatschappelijke kant, bijvoorbeeld door middel van ‘living labs’, waarbij niet alleen het wat, maar ook het hoe centraal staat. Bij de afweging komt dat ik in Nijmegen woon, dus besloot ik ondanks de goede tijd bij het Mulier Instituut, toch te solliciteren op de vacature voor dit lectoraat.

Drempels om te sporten
Het nieuwe lectoraat is ‘gericht op een sportklimaat waarin iedere Nederlander een leven lang op een gezonde en verantwoorde manier kan sporten en bewegen’. Die formulering impliceert dat op dit moment (nog) niet iedere Nederlander gezond en verantwoord kan sporten en bewegen. Klopt dat en hoe komt dat? Steenbergen: “Uit onderzoek blijkt dat de motorische ontwikkeling van kinderen in de afgelopen tien à vijftien jaar een stuk minder is geworden. Kinderen vinden het moeilijker om kopje te rollen of in een boom te klimmen. Dat heeft allerlei maatschappelijke oorzaken. Ouders zijn voorzichtiger, maar we zien ook grote verschillen in sportdeelname als het gaat om mensen met verschillende achtergrond. Mensen met een lage sociaal economische status (SES) sporten minder. Ook als je naar het Zwem ABC kijkt, zie je op dat gebied verschillen en deze hangen sterk samen met bepaalde achtergrondkenmerken. Als het puur gaat om een vrije keuze van mensen om niet te sporten, kun je natuurlijk zeggen: 'waar bemoei je je mee?' Maar als er andere belemmeringen zijn om te gaan sporten, bijvoorbeeld omdat het te duur is, ligt dat anders. Onderzoeksmatig willen we er bijvoorbeeld achter komen waar die drempels zitten en beleidsmatig wil je er wat aan doen. Met living labs willen we bijvoorbeeld kijken of we gezamenlijk tot een goede aanpak kunnen komen.”

Visitatiecommissie
In zijn overkoepelende rol als lector wordt Steenbergen bijgestaan door associate lectoren Sebastiaan Platvoet, Willem de Boer en Jan-Willem van Dijk, die alle drie een andere onderzoekslijn voor hun rekening nemen. Waarom heeft de HAN gekozen voor deze nieuwe structuur? Steenbergen: “Een lectoraat heeft een drieledige opdracht: wetenschappelijke kennisontwikkeling en -verspreiding, wat doe je richting het onderwijs en wat is je betekenis voor de samenleving. Binnen de Academie Sport en Bewegen aan de HAN waren er twee lectoraten: talentherkenning en ontwikkeling, en voeding. Kijkend naar het onderwijs en het werkveld, adviseerde de visitatiecommissie een bredere benadering met een centrale lector en samenhangende onderzoekslijnen. Het lectoraat wil dus vooral dienstbaar zijn aan het onderwijs en het toekomstige werkveld van onze studenten. Een mooie opbrengst zou bijvoorbeeld zijn als studenten, door ons gezamenlijk onderzoek nog beter toegerust het werkveld betreden.”
 
Slim, schoon en sociaal
De onderzoekslijnen zijn ‘Een sportief en excellerend Nederland’ onder leiding van associate lector Sebastiaan Platvoet; ‘Inspanning voor prestatie en gezondheid’ onder leiding van associate lector Jan-Willem van Dijk; en ‘De maatschappelijke waarde van bewegen en sport’ onder leiding van associate lector Willem de Boer. Als overkoepelend lector moet Steenbergen er met hen voor zorgen dat het lectoraat aansluit bij de zwaartepunten van de HAN: slim, schoon en sociaal: “Als het gaat om slim kun je denken aan de bijdrage die we vanuit ons onderzoek kunnen leveren aan de ontwikkeling van technologie. Bij schoon moet je denken aan duurzaamheid, bijvoorbeeld hoe kunnen we ervoor zorgen dat we er binnen de sportstimulering voor zorgen dat ouders hun kinderen op zaterdagmorgen niet massaal met de auto naar de sportvereniging brengen. En bij sociaal moet je denken aan de grote verschillen in sportdeelname en gezondheid die samenhangen met sociaaleconomische verschillen.”

Het nieuwe lectoraat borduurt nadrukkelijk voort op onderzoek dat al veel langer wordt gedaan aan de Academie Sport en Bewegen van de HAN. Steenbergen geeft voorbeelden: “Als het gaat om de eerste onderzoekslijn moet je denken aan het belang van een sportieve basis bij kinderen. Ons onderzoek naar breed-motorische ontwikkeling loopt gewoon verder. Bij de onderzoekslijn ‘Inspanning voor prestatie en gezondheid’ kijken we vooral naar medisch biologisch onderzoek. Wat zijn nou parameters om goed te presteren? Op dat gebied hebben we bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de lagere botdichtheid bij wielrenners ten opzichte van hardlopers. En bij de derde onderzoekslijn over maatschappelijke waarde moet je denken aan impact. Hoe kun je twee uur extra bewegen per maand vertalen naar het aantal gezonde levensjaren? Maar we kijken ook naar evenementen. Wat levert de organisatie van een sportevenement de gemeente nou eigenlijk op, zowel economisch als maatschappelijk? Als HBO-instelling zijn we nadrukkelijk gericht op de regio en de uitdagingen die we daar zien.”

Voor meer informatie: Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving