Neurofeedback kan het verschil maken voor topsporters

In een eerder op Sport Knowhow XL gepubliceerd artikel over breintraining werd de stelling geponeerd dat topsporters mogelijk baat hebben bij breintraining. Dit naar aanleiding van een pilotonderzoek van onder andere de Universiteit van Tilburg. Michel Warmerdam, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Neurofeedback en directeur van Brain-Fit, reageerde op dat artikel: “Dat breintraining resultaat heeft, weet ik zeker.”

Neurofeedback is een therapie waarbij de hersengolfactiviteit - middels elektroden op je hoofd - wordt omgezet in beelden, geluiden of trillingen. Deze kun je - zo is het idee achter neurofeedback - vervolgens zelf beïnvloeden. Als je je concentreert, word je beloond in de vorm van mooiere muziek, of een mooier beeld. Dit heet positieve feedback. Met neurofeedback leer je je bewust focussen en concentreren, waardoor bijvoorbeeld het resultaat in werk of sport beter wordt. De therapie begint met een EEG. Aan de hand hiervan wordt bepaald welke hersenfrequenties gestimuleerd en welke frequenties afgeremd moeten worden.

Champions League
Je traint op deze manier je hersenen om je beter te concentreren en dit kun je - zo is de gedachte - dan ook toepassen onder hoogspanning. Denk aan die essentiële, maar gemiste strafschop tijdens de finale van de Champions League. De heersende gedachte is dat Robben zich niet goed heeft voorbereid op het nemen van een strafschop op een dergelijk belangrijk moment. “Neurofeedback had hem kunnen helpen om zich bewust te focussen en in een toestand te brengen die hij al kent van de training, waardoor de spanning vermindert en zijn prestatie dus minder beïnvloed wordt door de hoogspanning”, zo zegt Warmerdam.

En wat voor Robben geldt, geldt volgens Warmerdam ook voor legio anderen. Neurofeedback wordt ingezet om emotionele, mentale en lichamelijke gezondheidsklachten te verminderen. Maar neurofeedback wordt ook steeds vaker gebruikt om professionele prestaties te vergroten. Onder andere van topsporters, een van de doelgroepen waar Brain-fit zich specifiek op richt.

Beter leren focussen
Brain-Fit gebruikt een iets andere methode dan normaal wordt gebruikt en hierboven is beschreven, zegt Warmerdam. De normale methodiek, zo stelt hij, traint alleen bepaalde delen van het brein. Brain-Fit traint het hele hersenfrequentiespectrum. Warmerdam: “Wij bekijken alle frequenties van een tot zestig Hertz en gaan op zoek naar turbulentie. En die vervelende storingen lossen we op.” Het oplossen van deze turbulenties gebeurt niet middels positieve feedback. “De hersenen hoeven niet aangestuurd te worden, ze hebben een zelfreorganiserend vermogen. Je moet de hersenen een spiegel voorhouden.” En dit doet Warmerdam op een soortgelijke manier als de normale neurofeedbacktraining: ook zijn cliënt luistert naar muziek of kijkt een film, maar de muziek of film kan niet beïnvloed worden. Wanneer er in de hersenen een turbulentie optreedt tijdens het zien van de film of het horen van de muziek, hoort de cliënt een kraakje. Dit is het teken voor de hersenen om te gaan reorganiseren.

Wetenschappelijk bewijs
In zijn reactie op het eerder op Sport Knowhow XL verschenen artikel over breintraining, stelt Warmerdam dat neurofeedback een zeker effect heeft. Maar op de vraag of de effecten van neurofeedback wetenschappelijk gestaafd kunnen worden, geeft Warmerdam niet direct antwoord. Research leert dat er een debat gaande is of wetenschappelijk kan worden aangetoond dat de gerapporteerde behandeleffecten aan de methodiek kunnen worden toegeschreven. Er is nog niet vastgesteld dat neurofeedback een evidenced based therapie is. Anders heeft de therapie dus hooguit een placebo-effect. Warmerdam reageert stellig: “Er liggen een heleboel wetenschappelijke onderbouwingen aan de effecten van neurofeedback ten grondslag. In Nederland is neurofeedback nog vrij onbekend, maar in Amerika en Canada bestaat het al sinds begin jaren zeventig en zijn de effecten over lange tijd inmiddels aangetoond.”

Warmerdam raakte overtuigd van het effect van neurofeedback toen hij zelf in therapie ging vanwege een burn-out. Hij werd gedwongen het rustiger aan te doen en zette zijn leven – letterlijk - op een briefje. Warmerdam kwam tot de conclusie dat het roer maar eens om moest. Interesse in psychologie, een vrouw die al interesses had in natuurgeneeskunde en de positieve effecten van de neurofeedback bij hem zelf deden de rest. Warmerdam deed verschillende opleidingen - waaronder die tot natuurgeneeskundige en neurofeedbacktrainer - en begon in 2007 samen met zijn vrouw Anita Brain-Fit.

Neurofeedback en topsport
Naast de begeleiding van kinderen, volwassenen en managers, richt Brain-Fit zich vanaf de oprichting op topsporters. Golfers, autocoureurs, voetballers, tennissers, schaatsers en kanoërs worden door hem getraind. De effecten zijn volgens hem per sport verschillend: “Een autocoureur moet constant geconcentreerd en gefocust zijn, dat is een van zijn belangrijkste wapens. Een voetballer kan terugvallen op zijn techniek, een goed schot en zijn teamgenoten, die zal minder baat hebben bij neurofeedback”. Het eerder genoemde voorbeeld van Robben wordt door Warmerdam natuurlijk nog eens aangehaald om aan te geven dat er wel degelijk cruciale momenten kunnen zijn voor een voetballer waarbij neurofeedback een essentieel verschil kan maken.

En de vraag of het Nederlands Elftal tijdens dit EK had kunnen profiteren van neurofeedback, is in dit geval dus ook meteen het antwoord: “Ik denk dat ik altijd iets kan betekenen, maar dan moet de andere partij ook denken dat het nodig is. Als een moeder hier met een puberzoon komt die er geen heil in ziet, dan zal ik niet beginnen aan de training.”

Om zijn stelling kracht bij te zetten: ”Op het moment dat je erkent wat je hebt, heb je al wat gewonnen. Het mooie aan onze methode is dat ik kan aantonen dat de turbulentie van de hersenactiviteit is afgenomen en de flexibiliteit en veerkracht van het brein is verbeterd. En sporters houden nu eenmaal van bewijsmateriaal dat hun trainingen effect hebben.”