Netwerk commerciële voetbalscholen vaak niet zichtbaar

De HvA onderzocht in opdracht van de gemeente Amsterdam welke relaties er bestaan tussen commerciële voetbalscholen, amateurverenigingen, bvo’s en voetbalagenten en wat daarvan de gevolgen zijn voor minderjarige spelers en hun ouders. Aanleiding was het beleid dat Amsterdam al enkele jaren voert rond voetbalscholen. De gemeente is de afgelopen jaren nadrukkelijker gaan handhaven, maar heeft daarop niet altijd invloed. “Zij lopen heel snel tegen de fysieke gemeentegrenzen aan. Als een voetbalschool net over de grens actief is, heb je daar als gemeente veel minder grip op. Andere gemeenten handhaven vaak niet. Daarom wilden we het onderwerp breder op de agenda zetten”, zegt de betrokken HvA-lector Jan-Willem van der Roest.

De discussie in de voetballerij ging tot nu toe vooral over de vraag hoeveel geld commerciële voetbalscholen verdienen aan kinderen die hopen ooit profvoetballer te worden. De uitkomsten van het HvA-onderzoek laten volgens Van der Roest zien dat er meer aan de hand is. “Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij de begeleiding van talentvolle jeugdspelers. Zaakwaarnemers zijn geïnteresseerd in jonge voetballers die hen mogelijk later geld kunnen opleveren. Officieel mogen zij vanaf vijftien jaar contact hebben met spelers, maar zij proberen soms al eerder een relatie op te bouwen. Daarbij kan een voetbalschool een belangrijke rol spelen als voorportaal.”

Belangen kunnen door elkaar gaan lopen, geeft Van der Roest aan. “Denk aan een voetbalschool die een talent tipt bij een zaakwaarnemer en daar een vergoeding voor krijgt. Als ouder weet je dan mogelijk niet dat zo’n relatie bestaat. Dat is precies de informatiekloof waar we op wijzen. Je moet kunnen weten wie welk belang heeft wanneer iemand jouw kind adviseert.”

De ontwikkeling raakt niet alleen individuele spelers. Ook amateurverenigingen kunnen eronder te lijden hebben wanneer commerciële aanbieders een steeds grotere rol binnen de club krijgen. Dat schuurt met het wezen van de vereniging, zegt Van der Roest. “Een vereniging is van en voor de leden. Het is een community. Een commerciële aanbieder heeft een ander uitgangspunt. Daar speelt in de eerste plaats het financiële belang. Dat hoeft niet per definitie verkeerd te zijn, maar die doelstellingen kunnen wel botsen.”

Dat gebeurt in een bredere context waarin veel verenigingen, vooral in de grote steden, moeite hebben hun organisatie op orde te houden. Van der Roest benadrukt dat commerciële voetbalscholen daarvan niet de enige oorzaak zijn. “De problemen van verenigingen zijn veel breder, maar de activiteiten van commerciële voetbalscholen helpen daar niet bij. We zien bijvoorbeeld dat een voetbalschool een vereniging overneemt en vervolgens na een paar jaar weer vertrekt, omdat elders meer te verdienen valt of een grotere vereniging interessanter wordt. Dat kan de continuïteit van een vereniging verder onder druk zetten.”

Hoe groot de financiële en bestuurlijke ontwrichting precies is, valt volgens de onderzoekers moeilijk vast te stellen. Een landelijk beeld ontbreekt. Voor het onderzoek zijn gesprekken gevoerd met onder anderen ouders, verenigingen, voetbalscholen en zaakwaarnemers. Roberto Branco Martins, advocaat-partner bij sportrechtkantoor BMDW, HvA-onderzoeker en general counsel van onder meer de vereniging voor professionele voetbalagenten in het betaalde voetbal Pro Agent, nam een deel van die interviews voor zijn rekening. Hij wil voorkomen dat commerciële voetbalscholen als probleem op zichzelf worden gezien. “Er is overduidelijk behoefte aan voetbalscholen. Dat blijkt ook uit de gesprekken. Bij ouders en spelers leeft sterk het idee dat je zonder commerciële voetbalschool niet bij een bvo komt. Ik weet niet of dat feitelijk zo is, maar het beeld bestaat wel.”

Volgens Branco Martins ligt de oplossing daarom niet simpelweg in het weren van commerciële aanbieders. “Het zou jammer zijn als dit rapport een negatieve bijklank krijgt, dat het erom draait dat commerciële voetbalscholen moeten worden aangepakt. Het gaat erom dat je voorwaarden creëert waaronder ze kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van talent. Als je een dienst wilt aanbieden, moet die dienst in het belang staan van de voetballer. Er is plek voor iedereen, zolang het op een prettige en transparante manier gebeurt voor ouders en kinderen.”

Wat hem tijdens de gesprekken vooral opviel, was de omvang van het netwerk en de afhankelijkheid die op sommige plekken is ontstaan. “De grootte en vervlochtenheid van het probleem hebben mij verrast. Dat geldt ook voor het feit dat initiatieven om er iets aan te doen steeds weer stagneren. Gemeenten kijken vanuit hun bestuurlijke verantwoordelijkheid naar wat er op hun velden gebeurt. De KNVB is een vereniging. Voetbalagenten en voetbalscholen hebben hun eigen commerciële belangen. Iedereen kijkt vanuit zijn eigen positie. Het zijn eilandjes geworden.”

De onderzoekers doen daarom vijf aanbevelingen. Er moet een landelijk kader komen voor commerciële sportaanbieders die met minderjarigen werken. Relaties tussen voetbalscholen en voetbalagenten moeten transparant en toetsbaar worden. Bvo’s zouden verantwoordelijkheid moeten nemen voor de legitimerende werking van samenwerkingen met commerciële aanbieders. Gemeenten moeten voorwaarden verbinden aan het gebruik van publieke sportaccommodaties. Daarnaast is een sectorbrede aanpak van integriteit en handhaving nodig.

Van der Roest ziet daarbij meerdere mogelijkheden. “Je kunt bijvoorbeeld denken aan een KNVB-keurmerk waarvan de voetbalwereld zegt: dit vinden we belangrijk als het om voetbalscholen gaat. Daarin kun je eisen opnemen over transparantie, maar ook over een veilig sportklimaat. Het meerogenprincipe zou altijd moeten gelden. Commerciële aanbieders vallen daar nu vaak buiten.”

De KNVB heeft volgens hem een belangrijke positie om meer duidelijkheid te creëren over de manier waarop verenigingen met commerciële voetbalscholen kunnen samenwerken. Ook bvo’s kunnen hun verantwoordelijkheid nemen. Van der Roest: “Zij zijn voortdurend op zoek naar nieuw talent en hebben dus een belangrijke rol in dit geheel. Tegelijkertijd moeten ze zich realiseren dat een samenwerking met een voetbalschool ook legitimiteit geeft aan die aanbieder. Daar moeten ze bewust en transparant mee omgaan.”