Michiel Maas over zijn begeleiding van topsporters in binnen- en buitenland

door: Leo Aquina

Michiel Maas ontwikkelde ‘Ryse’, een methode om sporters en coaches te begeleiden in prestatiegedrag. “Eigenlijk spreek ik liever van prestatieklimaat”, zegt hij zelf . “Gedrag komt altijd ergens uit voort. Het gaat erom welke elementen je aan de dynamiek kunt toevoegen om tot een optimaal ontwikkelklimaat te komen.” Sport Knowhow XL sprak met Maas over zijn begeleiding van topsporters in binnen- en buitenland. Ook het advies van de Nederlandse Sportraad, ‘De opstelling aan de top’ over een toekomstbestendige organisatie en financiering van topsport, en het kritische antwoord van NOC*NSF komen ter sprake.

Van huis uit is Michiel Maas gezondheidswetenschapper, maar hij heeft ook op hoog niveau gesport. “Als roeier heb ik WK’s meegemaakt”, zegt hij. “Ik heb mogen proeven aan het allerhoogste en ik heb in het roeien ook gecoacht op het hoogste niveau. Zo ben ik terechtgekomen in een rol op het sporttechnische vlak binnen de roeibond.” Maas werkte daarna negen jaar voor de turnbond. Tussen 2013 en 2020 als manager sportparticipatie en adviseur strategie en na de turncrisis in 2021 als waarnemend technisch directeur. Maas: “Voor die tijd had ik niets te maken gehad met het topsportbeleid en juist dat was een van de redenen om mij op dat moment in die positie neer te zetten. Ik kon er met iets meer distantie naar kijken.”

Daarna werkte hij onder meer als adviseur voor het topsportprogramma van de Atletiekunie en nu audit hij de grootste (top)sportclubs van Den Haag. Internationaal begeleidt hij sporters in het zwemmen en fietsen. “Ik word gevraagd om mee te denken rondom het domein gedrag,” legt hij uit. “Daarbij gaat het niet om individueel gedrag van een coach of atleet, maar om het geheel aan acties en reacties tussen alle betrokken partijen. Het gaat erom een optimaal ontwikkelklimaat te creëren, want alleen dan ben je in staat het allerbeste te creëren.”

Competenties en gedrag
Maas ontwikkelde zijn eigen ‘Ryse-methode’: “In verschillende opdrachten zag ik dat gedrag steeds een belangrijkere rol speelt in de topsport. Dat is een compliment aan de sporttechnische kant. Kennelijk doen we het sporttechnisch zo goed dat er ruimte ontstaat om hier aandacht aan te besteden, maar gedrag is ingewikkeld. We sturen mensen vaak naar een psycholoog of begeleider, terwijl dat in mijn optiek lang niet altijd nodig is. Je gaat naar een psycholoog als je een probleem hebt, maar daar zit nog een stadium vóór. We moeten kijken welke competenties mensen nodig hebben om optimaal te kunnen presteren en welk gedrag daarbij past. Houd er rekening mee dat gedrag altijd ergens vandaan komt. Dat kan de persoon zelf zijn, maar het kan ook voortkomen uit een cultuur of een systeem. Als tien sporters onder dezelfde coach allemaal onvoldoende scoren op een bepaalde competentie, kan het zijn dat het systeem binnen die groep dat gedrag bepaalt of stimuleert. In zo’n geval moet je het systeem anders inrichten.”

De naam ‘Ryse’ is een combinatie van de Engelse uitdrukking ‘Rise to the occasion’ en het woord ‘You’, jou. Maas: ‘Het gaat over mensen, jouw gedrag, jouw leerproces, jouw ontwikkeling, jouw dromen en jouw potentieel.” De methode is gebaseerd op 360 graden feedback. Maas: “De atleet, de coach en een onafhankelijk expert brengen het dagelijks prestatiegedrag in kaart door middel van een assessment. De ‘resultaten’ van deze assessments worden vergeleken met de benchmark, ofwel het niveau van competent zijn dat redelijkerwijs verwacht mag worden van atleten in die fase van hun carrière.”

Maas mikt op een diverse doelgroep: “In de eerste plaats is het iets voor bonden of ploegen die het belangrijk vinden om hierin te investeren. Ik vind het belangrijk om samen op te trekken met alle kennis die er al is in Nederland. Het zou dus mooi zijn als ik in een bredere context zou kunnen optrekken met NOC*NSF. En natuurlijk kan ook een individuele topsporter bij mij aankloppen.” De nadruk ligt bij Maas op de dynamiek: “Het begint bij de sporter, maar die is actief binnen een systeem, met coaches, trainers, financiering, noem maar op. Het is belangrijk om te achterhalen waar gedrag vandaan komt om een dynamiek te ontwikkelen.”

Raadsdvies over topsport
De Nederlandse Sportraad bracht onlangs een advies uit over een toekomstbestendige organisatie en financiering van topsport, het systeem dus. Wat vindt Maas van dat advies? “Er staan interessante dingen in en ik heb veel respect voor iedereen die erbij betrokken is geweest. Er is met heel veel kennis en kunde naar gekeken en in die zin moet je het advies omarmen, maar ik begrijp de reactie van NOC*NSF ook. Wellicht had ik het anders geformuleerd, maar enige nuance is wel op zijn plaats.”

NOC*NSF schreef in een reactie dat het rapport ‘een te somber beeld schetst als het gaat om de toekomstbestendigheid van de Nederlandse topsport’. Maas: “De vraag is nu wat je met het advies wil. Je hebt nu eenmaal te maken met een bestaande context. We zijn in het verleden heel succesvol geweest. De Sportraad wijst op risico’s als we op de huidige manier voortgaan. Ik denk dat daar een kern van waarheid inzit.”

Misstanden
De Nederlandse Sportraad schrijft onder meer: 'Door toenemende concurrentie, mogelijkheden voor financieel gewin en gebrek aan bestuurlijke slagkracht neemt de prestatiedruk die hoort bij topsport ongezonde proporties aan. Dit vergroot de kans op misstanden.' Als het gaat om de financiering van de Nederlandse topsport vindt NOC*NSF in tegenstelling tot het advies niet dat er op termijn een onafhankelijke organisatie moet komen die gaat over het verdelen van de topsportmiddelen uit de rijksbegroting. NOC*NSF acht zichzelf daartoe prima in staat en schrijft: ‘Wat betreft integriteit en positieve topsportcultuur, kunnen we hier onze eigen hoge maatstaven neerleggen.’ Maas gelooft ook niet in het rücksichtslos omgooien van het systeem: “Het is nu aan de topsport en alle betrokken om het advies in stukjes te knippen. We weten niet altijd wat werkt dus we moeten in kleine stapjes ontwikkelen en samen leren om naar een nog optimalere situatie toe te werken.”

NOC*NSF deelt de zorgen van de Sportraad als het gaat om grensoverschrijdend gedrag in de (top)sport. De sportkoepel heeft op dat gebied met onder meer de oprichting van het Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN) al de nodige maatregelen genomen (zie hier). Hoe kijkt Maas hier tegenaan? “Het is goed dat het CVSN er is, maar er is sowieso meer nodig. We kunnen nog een enorme ontwikkeling maken in de dagelijkse context, het dagelijks gedrag en de manier waarop we programma’s inrichten. Dat vraagt om een andere blik van coaches en trainers. Daarnaast moeten we de sporters helpen met wat het betekent om op het hoogste niveau actief te zijn en wat hiervoor nodig is.”

Topsport is grenzen verleggen. Wie grenzen verlegt loopt het risico grenzen te overschrijden. In hoeverre is dat wellicht ook inherent aan topsport? Maas: “Grenzen verleggen en grenzen overschrijden zijn twee heel verschillende dingen. Natuurlijk, om de beste te worden moet je grenzen verleggen, maar je hoeft ze niet per se te overschrijden. Iemand een klap voor zijn kop geven, is grensoverschrijdend. Dat heeft niets met topsport of met een topsportspecifieke context te maken. Het gaat om eerlijkheid en open communicatie die goed aansluit bij de behoefte van de atleten. Het managen en afstemmen van verwachtingen is heel belangrijk. We moeten een omgeving creëren waarin je gewenst gedrag stimuleert. Je moet altijd de vraag stellen op welk moment je de grens overschrijdt. Neem mensen proactief mee in het proces en dan hoeft topsport helemaal niet grensoverschrijdend te zijn.”

Voor meer informatie: info@framtid.nl en www.framtid.nl/ryse