Mentaliteitsverandering is niet op afroep te bestellen

“Als ik de archiefdozen met stukken zie, word ik er bijna moedeloos van”, schreef Jan Janssens dinsdag jl. in een column op Sport Knowhow XL getiteld ‘Van stille tocht naar structurele aanpak’. Tussen 2001 en 2006 maakte Janssens deel uit van een commissie die het bestuur Amateurvoetbal van de KNVB adviseerde over beleid ten aanzien van geweld op het veld. Zes jaar later vraagt hij zich af waarom er zo weinig is gebeurd met al die goede ideeën, maar helemaal moedeloos is hij toch ook weer niet. De tragische dood van Richard Nieuwenhuizen zette hem aan tot een reeks Twitterberichten met mogelijke maatregelen en hij schreef opinieartikelen in Trouw en op Sport Knowhow XL. Met Janssens bespreken we een aantal van de maatregelen die hij voorstelt. De KNVB wilde bij monde van Bernard Fransen - voorzitter van de amateurtak - op dit moment niet reageren. De bond komt in januari/februari met een plan van aanpak.

“Dat de KNVB nu niet wil reageren, snap ik wel”, aldus Janssens. “Als je nu ergens positief op reageert, wek je de indruk dat die maatregel al wordt ingevoerd. Ik kan me voorstellen dat Fransen daar voorzichtig mee wil zijn.” De eerste reactie van de KNVB vond Janssens zelfs bemoedigend. “Ze schoten niet meteen in de reflex met een oproep voor strengere sancties en lik-op-stuk-beleid. Die regels en sancties zijn er allemaal al, het gaat erom dat deze gehandhaafd worden. Maar de KNVB leek ook echt na te willen denken over andere maatregelen.”

De uitkomst van het topoverleg tussen onder anderen minister Schippers en de KNVB van dinsdag 11 december stelde Janssens echter teleur. “Er is nog niet veel naar buiten gekomen, maar wat ik heb gehoord doet vermoeden dat de bedenktijd alweer voorbij is en dat er helemaal niets gaat gebeuren. Anton Binnenmars (directeur Amateurvoetbal van de KNVB, red.) roept op tot een mentaliteitsverandering en strenger handhaven. Hoe die mentaliteitsverandering vorm moet krijgen, heb ik niet gehoord. Ze zullen in Zeist toch niet denken dat je dat op afroep kunt bestellen?”

Buitenspel afschaffen
Dat laatste gelooft Janssens in ieder geval niet. We nemen een aantal van zijn voorgestelde maatregelen door. Een meergehoorde maatregel is het afschaffen van buitenspel. Die regel levert volgens hem te vaak interpretatieproblemen op en dat leidt tot discussie op het veld. Buitenspel afschaffen wordt door voetbalbestuurders echter vaak van de hand gewezen omdat het ‘internationaal niet haalbaar’ is. Janssens ziet daar echter wel wat ruimte. “Je kunt als nationale bond best veel doen, zeker in het jeugdvoetbal. Vroeger gold de buitenspelregel in alle leeftijdscategorieën en tegenwoordig wordt er tot en met de E-tjes in Nederland zonder buitenspel gevoetbald. Volgens mij zijn de regels bij de FIFA niet veranderd. Als je wil is er een hoop mogelijk.”

Dat geldt volgens Janssens ook voor een ander voorstel: het invoeren van tijdstraffen in het seniorenvoetbal. “Toen ik dat op Twitter zette, was er al een reactie van iemand die wist te vertellen dat het binnen de regels van de KNVB inmiddels niet alleen bij de jeugd, maar ook bij de senioren in de lagere klassen mogelijk is om tijdstraffen te geven.” Tijdstraffen zijn volgens Janssens nuttiger dan waarschuwingen of gele kaarten, omdat een speler zijn eigen team direct benadeelt wanneer hij naar de kant moet vanwege een overtreding of praten tegen de scheidsrechter, bovendien geeft het de speler een afkoelingsperiode voordat hij weer in actie komt.

Rouleer met scheidsrechters
Een ander idee van Janssens is het rouleren van scheidsrechters. “Clubscheidsrechters beginnen al aan een wedstrijd met de verdenking van partijdigheid”, zegt hij. Maar hebben die scheidsrechters er wel zin in om naar andere clubs te gaan om te fluiten? “Het gaat mij niet om scheidsrechters bij de jongere jeugd, dat zijn vaak ouders. Maar bij de oudere jeugd en de senioren heb je vaak clubscheidsrechters, omdat er door de KNVB geen arbiters voor die wedstrijden zijn aangewezen. Als je in dat soort gevallen rouleert met clubs die bijvoorbeeld bij elkaar op het terrein zitten, is het voor die scheidsrechters zelf misschien ook nog wel prettiger, omdat ze minder gezeur aan hun hoofd krijgen en niet op voorhand verdacht worden van partijdigheid.”

Geen rapporteurs maar coaches voor arbiters
Belangrijk is ook de begeleiding van scheidsrechters. Staat de KNVB niet te ver af van de praktijk? “Dat hoor je vaak, maar je kunt natuurlijk niet verwachten dat de bond bij alle wedstrijden aanwezig is. Het zou misschien meer kunnen, maar dat is niet zo eenvoudig en er is veel menskracht voor nodig.”

Wel heeft Janssens een idee over de begeleiding van scheidsrechters. “Op dit moment worden scheidrechters helemaal niet begeleid. Er komt eens in de zoveel tijd een onafhankelijke rapporteur langs. Die heeft geen contact met de arbiter. Ze mogen zelfs niet met elkaar praten. De rapporteur stelt zijn bevindingen op in een schriftelijk beoordelingsformulier en scheidsrechters krijgen een schriftelijke rapportage thuis. Maar een scheidsrechter heeft veel meer baat bij een coach, een klankbord. Aan zo iemand zou een scheidsrechter in de rust bijvoorbeeld eens kunnen vragen wat hij van bepaalde beslissingen vond. Zoiets kun je niet vragen aan de spelende partijen. En mocht er iets vervelends voorvallen, dan is er ook iemand in de buurt voor morele steun. Ik weet dat sommige KNVB-scheidsrechters dit soort dingen zelf organiseren, maar het zou goed zijn als de bond het organiseert. Natuurlijk moet je scheidsrechters ook beoordelen om tot een selectie te komen, maar nu wordt er alleen beoordeeld en er wordt daarbij geen energie gestoken in coaching.”

Naast de hierboven besproken maatregelen twitterde @JWJanssens nog een aantal zeer praktische en direct toepasbare maatregelen. Veel zaken zijn tijdens zijn deelname aan de adviescommissie bij de KNVB ook al aan de orde gekomen. Waarom wordt er zo weinig mee gedaan? “Tja, tegen bijna iedere maatregel is wel iets in te brengen. Het kost geld, het brengt werk met zich mee, noem maar op. Maar het heeft ook te maken met iets wat ik in mijn lectorale rede ‘veranderingsresistentie’ heb genoemd. De voetbalwereld is een aparte wereld. De mensen die daarin opereren, hebben een gedeelde definitie van de werkelijkheid die ze in voortdurende interactie met elkaar bevestigen. Allerlei gewoonten en routines zijn zo vanzelfsprekend geworden, dat ze onwrikbaar lijken. Ze worden niet meer ter discussie gesteld. Het lijkt niet anders te kunnen. In de werkgroep heb ik ideeën om junioren verplicht te laten fluiten en kleedkamers te delen met tegenstanders naar voren gebracht. De reactie was simpel: dat kon niet in het voetbal. Ik zag laatst een tuimeltekstposter: ‘Iedereen wist dat het niet kon. Tot er iemand kwam die dat niet wist.’ Zo is dat. Soms hebben dingen tijd nodig om te landen, soms een schok.”