“Mentale <em>skills</em> zijn minstens zo belangrijk als fysieke trainingen”

door: Emilie Maclaine Pont | 17 april 2025

Het begon met een concrete hulpvraag van HC Houten en groeide uit tot een praktisch én laagdrempelig hulpmiddel voor coaches in de sport: het Teamboekje. Sport- en prestatiepsycholoog Floor Verhoogt ontwikkelde het samen met mental coach Sophia Houdijk. Het resultaat? Tien stappen vol oefeningen, inzichten en gespreksstarters die teams helpen bouwen aan vertrouwen, doorzettingsvermogen en bovenal plezier in sport.

“Ik heb altijd al een fascinatie gehad voor presteren onder druk”, vertelt Floor Verhoogt. “Ik kom zelf uit de muziekwereld. Tijdens het zingen in een coverband, al staande op het podium, voel je ook spanning. Tijdens mijn bachelor aan het University College Amsterdam schreef ik een scriptie over performance anxiety bij orkestmuzikanten. Daar zag ik al parallellen met topsport. Je hebt immers ook te maken met trainen, presteren, blessures en mentale druk. Het zou in mijn ogen van meerwaarde zijn als de sportpsychologie en muziek meer gebruik maken van elkaars kennis. Vooralsnog gebeurt dat niet of nauwelijks.”

Bredere benadering
Tijdens haar master Sport and Performance Psychology koos ze dan ook bewust voor de bredere benadering. In 2023 startte ze haar eigen praktijk Flow Performance Psychology. Ze geeft workshops aan sportteams en is eveneens actief binnen de bedrijvensector. “Samenwerken onder druk, omgaan met spanning, lastige gesprekken voeren; dat speelt net zo goed op de werkvloer.”

Van hulpvraag tot handvat
Via haar broer, die op hoog niveau hockeyt, kwam Floor in contact met HC Houten. Daar werkte ze samen met Sophia Houdijk, mental coach van de club. “Houten is in de hockeywereld vooruitstrevend als het gaat om mentale begeleiding” zegt Verhoogt. “Ze hebben een groep ouders paraat staan voor coaches. Maar die werden vooral ingezet bij serieuze incidenten, als er al veel spanning was. Terwijl je veel problemen kunt voorkomen door eerder het gesprek te voeren.”

Daaruit ontstond het idee voor het Teamboekje: een toegankelijk werkboek waarmee coaches zelf aan de slag kunnen met de mentale kant van sport. “Want er gebeurt zoveel meer dan alleen trainen en wedstrijden spelen. Coaches krijgen regelmatig te maken met ouders en groepsdynamiek en thema’s als sociale veiligheid. Maar daar zijn ze lang niet altijd op voorbereid.”

Van normen tot etentjes
Het Teamboekje bestaat uit tien simpele stappen. Thema’s als doelen stellen, teamwaarden formuleren en afspraken maken over omgangsvormen komen allemaal voorbij. “Van een lijst van waarden kiest een team er drie uit waar ze elkaar op mogen aanspreken. Een voorbeeld is de waarde ‘eerlijkheid’, waar ze de norm aan koppelen: als je niet komt trainen, zeg je waarom. Het klinkt basaal, maar zo’n afspraak voorkomt dat dingen escaleren.”

Ook zit er aandacht in voor teambuilding. “Organiseer eens een etentje. Klinkt cliché, maar als je elkaar beter kent, weet je wat je aan elkaar hebt. Dat vergroot het vertrouwen.” Het boekje is bedoeld voor alle niveaus en leeftijd. “Van de jongste jeugd tot Dames 1. Van beginnende coaches tot oude rotten. Het zijn immers universele principes die helpen bij elk teamproces.”

Niet alleen voor hockey
Hoewel het boekje voor HC Houten is ontwikkeld, is het volgens Verhoogt breder inzetbaar. “We hebben nu al interesse gehad van een handbalvereniging. En ook individuele sporten kunnen ermee uit de voeten. Want een coach-sporterrelatie draait óók om vertrouwen, afspraken en mentale skills. Of je nu in een team zit of in je eentje op de mat staat.”

Zelf werkt Verhoogt met sporters uit uiteenlopende disciplines, van jiu-jitsu tot handbal. “Elke sport heeft z’n eigen cultuur. In jiu-jitsu zie je veel respect en aandacht voor de geest. In hockey of handbal ligt de nadruk meer op presteren. Maar de overeenkomsten zijn groter dan de verschillen: jonge sporters die iets doen wat ze leuk vinden en op een gegeven moment druk ervaren. De één kan daar beter mee omgaan dan de ander. Het draait uiteindelijk allemaal om plezier; of je nu voor een medaille speelt of voor een glas limonade.”

Volgende stap: meer clubs
Mede dankzij een vermelding in de nieuwsbrief van de KNHB krijgt het Teamboekje inmiddels landelijke aandacht. “Ik hoop dat meer clubs het gaan gebruiken,” zegt Verhoogt. “En niet alleen als er problemen zijn. Juist preventief is het boekje van waarde. Het helpt om een veilige, plezierige sportomgeving te creëren en escalatie te voorkomen.”

Voor meer informatie: www.flowperformance.nl