"Menstrueren hoeft een sporter niet zwakker te maken"

door: Emilie Maclaine Pont | 22 augustus 2024

Menstruatieklachten onder (top)sporters was tot voor kort een vrijwel onbespreekbaar onderwerp in de media en in relatie met coaches en andere begeleiders. Daar komt langzaam verandering in. Steeds meer is er oog voor de menstruatiecyclus – alleen al door het bijhouden en delen ervan – en durven topsporters zich uit te spreken, zoals schaatster Jutta Leerdam anderhalf jaar terug voor de NOS-camera deed. Maria Carmen Punzi doet onderzoek naar het ‘menstruatietaboe’ en wat organisaties kunnen doen om het te doorbreken, de sportwereld inclusief.

Maria Carmen Punzi is een academisch onderzoeker en menstruatie-gezondheidexpert en kwam als Erasmusstudent in 2015 vanuit haar thuisland Italië naar Nederland, waar ze nog altijd woont en werkt. Haar fascinatie voor het taboe van menstruatie in de breedste zin des woords ontstond al eerder. “Als tiener was ik al geïnteresseerd in vrouwenrechten. Ik las in die tijd een artikel waarin stond dat vrouwen in West-Nepal die tijdens hun menstruatie ‘s nachts uit huis werden gezet en vaak in een koeienstal moesten slapen. Dat maakte indruk. Het ging mij opvallen hoe bedrijven als Johnson & Johnson en Procter & Gamble adverteerden voor maandverband en tampons. Alsof je als vrouw je menstruatie zoveel mogelijk moet verhullen. De masterthesis van mijn studie Global Business en Sustainability draaide om sociale ondernemers die menstrueren juist niet tot een taboe maken. Zij kiezen bovendien voor duurzame oplossingen met bijvoorbeeld een menstruatiecup.”

Inzicht helpt
In haar – nog lopende – promotieonderzoek maakt Punzi een verdiepingsslag. Punzi bekijkt hierin hoe het doorbreken van het menstruatietaboe tot meer gendergelijkheid kan leiden. “Menstruatie is een wereldwijd taboe. Vrouwen hebben zelf al weinig kennis over de invloed van hun cyclus op hun doen en laten, laat staan de omgeving. Met een middel als de anticonceptiepil proberen vrouwen de cyclus te reguleren. Dat is soms handig, maar niet altijd nodig. Ook niet in de sport.”

Punzi is er namelijk van overtuigd dat met het juiste inzicht menstrueren een (top)sporter niet zwakker hoeft te maken. “Het gaat er vooral om dat je als sporter je trainingen en calorie-inname op je cyclus aanpast. Na de ovulatie heb je bijvoorbeeld een grotere caloriebehoefte omdat je lichaamstemperatuur dan hoger ligt. In de premenstruele fase zijn vrouwelijke lichamen ook gevoeliger voor blessures vergeleken met de eerste helft van de cyclus. Daarom ben ik er groot voorstander van dat coaches op de hoogte zijn van het verloop van de cyclus van hun atleten. Zeker bij topsporters, maar ook als het gaat om recreanten.”

“Veel meisjes stoppen met sporten als ze gaan menstrueren”
Punzi ziet nog een voordeel van het openbreken van het menstruatietaboe. “Veel meisjes stoppen met sporten zodra ze gaan menstrueren. Ze voelen zich niet zelfverzekerd in hun lichaam, hebben angst om bloed te lekken of last van kramp en zijn bang om onder te presteren. Juist door dit bespreekbaar te maken, is te voorkomen dat ze de handdoek in de ring gooien.”

Niet menstrueren komt vooral bij topsporters regelmatig voor, maar dat is volgens Punzi geen groot taboe. “Niet menstrueren wordt namelijk als makkelijk en comfortabel ervaren, al kan het een teken van het lichaam zijn dat het in een stressstand staat en dat je wellicht te weinig eet. Gezond is het niet, maar een taboe evenmin.”

In de acht jaar dat Punzi onderzoek doet naar het menstruatietaboe ziet zij dat er langzaam sprake is van een kentering. “Vooral het laatste jaar is er steeds meer aandacht voor het onderwerp, mede dankzij de openheid van Jutta Leerdam. Wat mij betreft blijft het daar niet bij. Met de juiste aanpak van trainingsbelasting, voeding en een ondersteunende, taboevrije omgeving, maakt menstruatie vrouwen niet zwakker.”

Voor meer informatie: Een slinkend, maar taai taboe: menstruerende sportvrouwen (NRC, 15 juli 2024) ; What Is the Future of Menstrual Health at Work?