Masters of Movement 2026: Bekwaamheid in veelzijdigheid

Ruim 250 sporttrainers, docenten lichamelijke opvoeding, fysiotherapeuten, buurtsportcoaches en andere belangstellenden waren naar sportcomplex de Camp in Woudenberg gekomen. Voor ongeveer een kwart van hen is het Masters of Movement festival een eerste kennismaking met het Athletic Skills Model. “Welkom in de familie!”, begroette Yordi Vermaat, education manager bij ASM, hen enthousiast.

Vervolgens nam René Wormhoudt, mede-grondlegger van het Athletic Skills Model en tot afgelopen zomer kracht- en conditietrainer bij het Nederlands elftal, de aanwezigen mee in de geschiedenis van zijn gedachtegoed en het Athletic Skills Model door de jaren heen. Voor veel aanwezigen is het een bekend verhaal, maar Wormhoudt wist het toch weer op een sprankelende manier te vertellen. “Ik vroeg ooit in de jaren negentig aan Louis van Gaal (Wormhoudt werkte toentertijd bij Ajax, red.): als je twee even goede voetballers hebt, zou je dan kiezen voor de atleet of voor de ander? De atleet natuurlijk, zei Van Gaal. Waarop ik hem vroeg waarom we voetballers dan niet als atleten opleiden?”

Wormhoudt mocht vervolgens bij Ajax aan de slag met trainingen op muziek, maar zijn vraag is ruim dertig jaar later op veel plekken nog steeds relevant: kinderen worden te eenzijdig in een bepaalde sport geschoold, waardoor ze niet worden opgeleid tot allround bewegers. “Met het Athletic Skills Model willen we dat veranderen en zo de beweegarmoede tegengaan.”

De afgelopen jaren richtte ASM bijna 100 binnen- en buitenaccommodaties in om kinderen te stimuleren veelzijdig te bewegen. Ook werd de Schijf van 10 geïntroduceerd met alle grondvormen van bewegen. Nu wil de grondlegger een nieuw perspectief bieden op specifiek trainen, want nog steeds wordt vaak gedacht dat iemand pas écht goed in een sport kan worden door – graag zo vroeg mogelijk – te specialiseren. “Maar steeds meer onderzoek bewijst dat je door andere sporten te doen juist beter kunt worden in die ene sport.”

Hij liet een filmpje zien van een interview met muzikant Dave Grohl, zanger en gitarist van de Foo Fighters. Eerder was hij drummer van Nirvana. In het interview vertelt Grohl dat hij niet specifiek als gitarist is opgeleid. “Ik keek naar een gitaar zoals ik ook naar een drumstel keek en begon gewoon.” Met andere woorden: muziek maken kan ik, dus dan lukt het ook op een ander instrument. Wormhoudt: “Dat is een heel ander concept dan hoe veel sportcoaches nu nog steeds denken. Doe je aan shorttrack en wil je gaan langebaanschaatsen? Doe maar niet naast, zeggen veel coaches. Bij Athletic Skills Model zeggen we: doe maar wel.”

Hij liet drie foto’s zien. Drie voetbalvelden waarop teams die hij trainde een wedstrijd hebben gespeeld. Hier en daar een kuil en een kale plek, de ene keer kort gras en de andere keer langer. “Dit is de realiteit. Maar we moesten altijd trainen op perfecte grasvelden. Maar vaak waren de wedstrijden niet op die perfecte velden. De wereld is altijd anders. Er is geen beweging die hetzelfde is. De volgende beweging is niet de ideale beweging. Hoe veelzijdiger je bent, hoe beter je die volgende beweging kunt maken.”

Wormhoudt vervolgde met de zeven ‘wetten’ van de trainingsleer. Hij wil een achtste introduceren: de wet van de generalisatie. “Het is ook belangrijk grondvormen te trainen die niet in jouw sport voorkomen. Zo nieuw is die gedachte niet. Ons hele onderwijssysteem is erop gebouwd. Je volgt eerst basisonderwijs, dan algemeen voortgezet onderwijs en pas daarna ga je je specialiseren. Er is geen leraar die kinderen drie uur achter elkaar Engelse woordjes laat leren. Waarom accepteren we dat in de sport dan wel? Wiskunde is superbelangrijk voor iedereen, ook als je daar later niets mee gaat doen. Leer je wiskunde, dan creëer je nieuwe verbindingen in je hersenen. Het gaat er niet per se om wát je leert, maar om de methodes die je daarmee aanleert. Want je komt hoe dan ook andere problemen tegen waarbij je die methodes nodig hebt. Dat is in de sport precies hetzelfde.”

Bewegingswetenschapper James Rudd van het Oslo Institute of sport science ging daar in zijn bijdrage verder op in. Hij houdt zich bezig met onderzoek naar het aanleren van beweging en pedagogisch ontwerp van gymlessen. Hij zet zich in voor een LO-curriculum gebaseerd op wetenschap. Dat is nodig, want kinderen leren steeds slechter bewegen. Dit is een wereldwijd fenomeen. “Kinderen worden langzamer, minder weerbaar en minder flexibel’’, zei Rudd.

Hij denkt dat dat deels komt omdat kinderen steeds minder de mogelijkheid krijgen om authentiek te leren bewegen. Buitenspeelmogelijkheden verdwijnen (Rudd liet wat foto’s uit Liverpool zien: overal verschijnen bordjes dat kinderen niet in bomen mogen klimmen, of op straat niet mogen voetballen in verband met geluidsoverlast) en waar dat wel kan, worden paden geëffend (supervlak kunstgras en beton zorgen ervoor dat kinderen zich minder makkelijk leren aanpassen aan wisselende omstandigheden). Het wordt steeds lastiger om te leren hoe ze met (onverwachte) beweeguitdagingen om moeten gaan. Hij ziet een mogelijke oplossing in de gymlessen op school, hoewel Rudd de eerste is om toe te geven dat alleen andere gymlessen waarschijnlijk niet genoeg zijn: “Met die twee uur in de week kun je natuurlijk niet alles veranderen, maar wellicht wel iets.”

Rudd doet onderzoek naar de effecten van zogenaamde ‘exploratory’ gymlessen. Dat zijn lessen waarbij kinderen niet specifieke technieken krijgen aangeleerd, maar worden uitgedaagd om zelf de bewegingen uit te vinden die ze nodig hebben om een taak te volbrengen. Als voorbeeld gaf hij een zaal vol materialen en toestellen. De enige instructie die de kinderen krijgen is dat ze zich als muizen moeten verplaatsen. “Ze moeten hun eigen weg vinden. En als dat lukt, is het aan de leraar de taak voor verstoring te zorgen. Het menselijk lichaam wil stabiel bewegen. Daarvoor zoekt het een oplossing die werkt. Mijn taak: destabiliseren. Dan moet het lichaam een nieuwe oplossing vinden om de transitie te maken naar een nieuwe stabiele staat. Zo leren kinderen om steeds nieuwe oplossingen te zoeken en worden ze betere bewegers.”

In vergelijking met gymlessen gericht op het aanleren van techniek gingen de kinderen die de ‘exploratory’ gymlessen kregen in het onderzoek van Rudd inderdaad beter bewegen. “Maar na twaalf maanden waren ze niet méér gaan bewegen. Dat hadden we eigenlijk wel een beetje gehoopt. Maar competentie leidt dus niet automatisch tot meer bewegen. De volgende vraag is nu hoe we meer mogelijkheden voor bewegen kunnen creëren, buiten de gymlessen om, met bijvoorbeeld een rijke beweegvriendelijke omgeving en meer natuur.”

Het klonk de aanwezigen als muziek in de oren. Maar Rudd en Wormhoudt preekten in Woudenberg natuurlijk ook grotendeels voor eigen parochie. Alle aanwezigen waren wel overtuigd van het nut en de noodzaak van veelzijdig bewegen, anders waren ze hier niet geweest. Nu de rest van Nederland – en daarbuiten – nog. Daar werkt ASM hard aan. Inmiddels zijn 55.000 mensen, gymleraren tot buurtsportcoaches en van fysiotherapeuten tot trainers/coaches uit alle takken van sport, opgeleid tot ASM-instructeur. Om nog meer mensen te bereiken, zijn de website en de opleidingsstructuur van Athletic Skills Model aangepast. “Onze fysieke opleidingen vormden vaak een eenmalige kennisimpuls’’, zei Vermaat. “We willen veel langer in contact blijven en ons ook op het buitenland richten. Daarom is de nieuwe website is er ook in het Engels.”