Living Lab MUST ontwikkelt toolkit om jongeren in beweging te krijgen

Raôul Oudejans is onder meer Lector Sport- en Prestatiepsychologie aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Zijn lectoraat valt onder de samenwerking tussen de VU en de HvA binnen het Amsterdam Institute of Sport Science (AISS), dat eveneens nauw betrokken was bij MUST. “Samen met basketbalvereniging BC Apollo, de gemeente, welzijnsorganisatie Combiwel Sport en Topsport Amsterdam wilden we vanwege de toenemende bewegingsarmoede iets doen om jongeren meer in beweging te krijgen. Bovendien waren we benieuwd in hoeverre het systeem van sportverenigingen wel of niet aansluit bij de behoeften van jongeren. Misschien levert dat onbedoeld wel obstakels op waardoor zij de doelgroep minder goed bereiken.”

In het living lab MUST ging het consortium onder leiding van labregisseur Dennis van Vlaanderen en onderzoeker en sportpsycholoog Anne Bik in de lente van 2023 op basis van een ZonMw-subsidie aan de slag. Uit het werkveld waren basketbalvereniging BC Apollo en 3x3 Unites betrokken. 

Oudejans: “In een living lab draait het om co-creatie. Nadrukkelijk zijn we samen met de doelgroep, tientallen jongeren van pakweg vijftien tot twintig jaar en hun ouders gaan onderzoeken wat er leeft bij hen en in de wijk aan de hand van focusgroepen en interviews. Zo bevroegen we hen nadrukkelijk over de huidige structuur van sportverenigingen, waarbij je contributie betaalt en vaste trainingstijden hebt. We kregen terug dat jongeren de flexibiliteit missen, soms financiële bezwaren hebben of de sportlocatie te ver weg vonden voor een lidmaatschap.”

Wat dan wel? Dat was de logische vervolgvraag waar de onderzoekers, inclusief HvA-studenten, zich op richtten. “Willen ze überhaupt wel sporten? Ja, was vaak het antwoord, maar ook dat verbinding met anderen daarbij een grote rol speelt. Het vormen van een community dus. Dat gebeurt bij traditionele sportverenigingen natuurlijk ook, maar er zijn accentverschillen ten opzichte van bijvoorbeeld 3x3 Unites dat totaal anders is georganiseerd.”

3x3 Unites is een maatschappelijke organisatie rondom de urban sport basketbal. Ze organiseren activiteiten, zoals 3x3 basketbaltoernooien en doen dat niet bij een eigen accommodatie, maar bijvoorbeeld op het plein voor het Olympisch stadion in Amsterdam. De club heeft een eigen leiderschapsprogramma waarin leden worden opgeleid. Deze leden staan vervolgens aan het hoofd van de activiteiten. “Daarmee bieden ze jongeren perspectief en komen ze ook op andere vlakken in het leven verder. Ze leren waardevolle vaardigheden als communiceren en samenwerken. 3x3 Unites heeft bovendien voor meiden een programma dat bestaat uit een uur sporten en een sociaal uur, omdat ze weten dat dat laatste voor hen ook heel belangrijk is. Met dit soort andere manieren van sportaanbod is 3x3 Unites een leidend voorbeeld van hoe het ook kan en waar veel elementen in zitten die we voor onze MUST toolkit hebben gebruikt.”

De toolkit bestaat uit tien bouwstenen, waaronder eigenaarschap, persoonlijke ontwikkeling, community building en samenwerken. “Eigenaarschap draait om het vragen naar de behoeftes van de jongeren en ook henzelf betrekken bij de uitvoering van de sport, zoals bij 3x3 Unites gebeurt. Bij persoonlijke ontwikkeling staat centraal dat je ze ook perspectief biedt. Het feit dat de toolkit uit zoveel bouwstenen bestaat, laat zien hoe complex het vraagstuk – jongeren meer laten bewegen – is. De bouwstenen zijn ook niet per definitie de oplossing, maar je kunt wel een proces in gang zetten door ze serieus te nemen en ernaar te handelen.”

Oudejans benadrukt dat sportverenigingen niet meteen een heel andere koers hoeven in te slaan. “Maar het geeft wel aanknopingspunten om zaken met een andere bril te bekijken. Zo worstelen veel basketbalverenigingen met het feit dat ze geen eigen kantine hebben, en dus geen eigen plek hebben. Dat draagt niet bij aan het vormen van een community. Een fysieke locatie creëren waar hun leden altijd terecht kunnen, is wellicht in samenwerking met de gemeente wel te realiseren.”