Leermethode maakt jeugdige sporter mentaal weerbaarder

Sport als middel om mentale vaardigheden te ontwikkelen. Dat streven sportpsycholoog Wim Keizer en sportdocent Remco Koopmeiners na met hun leermethode ‘mentale fitheid voor sportende jeugd’. Met de methode - gebundeld in zes boekjes - leren kinderen spelenderwijs mentale vaardigheden, bruikbaar op zowel het sportveld als in het dagelijks leven.

Via zijn werkzaamheden in de jeugdopleiding van Ajax kwam Keizer op het idee een breed toegankelijke sportpsychologische benadering te ontwikkelen, gericht op kinderen van 10 tot 16 jaar. “Bij veel Nederlandse sportclubs ontbreekt een structurele aanpak hoe je mentale vaardigheden kan ontwikkelen in de jeugdopleiding”, verklaart Keizer zijn idee. “Sporters worden voornamelijk technisch, tactisch en fysiek beter, maar groeien vaak mentaal niet in hetzelfde tempo mee. Toch zijn onderwerpen als 'zelfvertrouwen', 'niet tegen je verlies kunnen' en 'presteren onder druk' onderdelen van de sportbeleving. Die staan nergens bewust op de trainingsagenda.”

Toegankelijk
Volgens Keizer kunnen sporters - door het missen van die psychologische ondersteuning - faalangst of demotivatie voor hun sport ontwikkelen. Met zijn plan een toegankelijke methode op te zetten ging hij langs bij Remco Koopmeiners, verbonden aan de opleiding Sport, Management en Ondernemen van de Hogeschool van Amsterdam. Keizer verzorgt aan diezelfde opleiding de lessen sportpsychologie.

De twee vonden elkaar snel in een samenwerking. Breed gezien verbond Keizer zich aan de sportpsychologische inhoud van het project, terwijl Koopmeiners de didactische kant voor zijn rekening nam.

Stripboek
De methode bestaat uit een reeks stripverhalen, waarmee jeugdsporters zelf aan de slag kunnen. Deze strips zijn gebaseerd op werkelijke situaties die de twee projectorganisatoren meemaakten in hun dagelijkse praktijk: Keizer was jarenlang mentale begeleider bij diverse sportorganisaties - waaronder de Nederlandse roeibond (KNRB) - en Koopmeiners heeft twee zonen die in de jeugdopleiding van AZ voetballen. In de stripverhalen maken de hoofdpersonen een ‘mentale situatie’ mee. Die lopen uiteen van het omgaan met tegenslag, constructief communiceren of het nemen van een penalty.

Keizer: “De eerste strip gaat over een zwemmer, die onverwacht een pr zwemt tijdens een training. Een paar dagen later, tijdens het kampioenschap, zwemt hij een seconde langzamer. Vervolgens leggen we uit dat een wedstrijd extra druk met zich meebrengt en mentale vaardigheden vergt.”

Elk hoofdstuk wordt afgesloten met oefeningen voor de jonge sporters. Een voorbeeld is het zogenaamde ‘als-dan-plan’, dat kinderen beter moet leren focussen via het hooghouden van een bal, terwijl iemand anders het kind probeert af te leiden. Een andere oefening is het interviewen van iemand uit een andere sport, om zo te leren hoe diegene met zenuwen omgaat.

Bewuste doelgroep
De basisopleiding duurt in totaal twee jaar en telt zes boekjes. De doelgroep van 10- tot 16-jarigen is bewust gekozen, omdat de sportfase in die leeftijdszone baat heeft bij mentale ondersteuning. “Door spelvormen leer je de sport kennen, maar ook hoe je hoe je met teamgenoten kunt samenwerken. Didactisch sterke coaches op deze leeftijd zijn eigenlijk een vereiste.”

Overigens is de genoemde leeftijdsafbakening geen vaststaand gegeven, benadrukt Koopmeiners. “Dat moeten we nog in de praktijk uittesten. Maar we kunnen ons voorstellen dat je er in turnen eerder mee begint dan in het voetbal of roeien.”

Verenigingen
Keizer en Koopmeiners hopen dat verenigingen uit allerlei sporten uiteindelijk hun methode gaan implementeren in hun jeugdopleidingen. De stripverhalen zijn sportuniverseel opgesteld en verenigingen krijgen korting op de aanschafprijs als ze gehele reeksen afnemen (11,50 euro in plaats van 15 euro per stuk). Ook bieden de initiatiefnemers verenigingen workshops aan met specifiek advies.

In die workshops spelen verenigingscoaches een belangrijke rol: zij zijn essentieel bij de effectieve invulling van de methode. Koopmeiners: “Idealiter is een coach natuurlijk de totale trainingstijd ook bezig met de mentale vorming van kinderen, want door spelvormen en het geven van feedback wordt het kind mentaal gevormd.”

Een standaardles omvat één hoofdstuk uit het stripboek. Koopmeiners beschrijft een les die wordt geïncorporeerd in de reguliere training: “De coach start met een korte teambijeenkomst en introduceert het thema. Vervolgens gaan de kinderen zelf met de boekjes aan de slag. Dan volgt na twee weken een bijeenkomst, waarbij kinderen hun ervaringen delen.”

Sportwereld veroveren
Naast de boekjes denken de ontwikkelaars ook aan een app voor de methode en een digitale community waar kinderen extra informatie kunnen krijgen, maar ook hun ervaringen met de methode kunnen delen. Verder zijn er gesprekken gaande met enkele hockeyverenigingen.

De projectleiders maken er geen geheim van straks de hele sportwereld te willen bereiken. Keizer: “Of dat realistisch is, weten wij niet. Maar als het aan onze passie ligt, komen we ver. Ons doel is dat we met de methode de Nederlandse sporter mentaal weerbaarder maken. Niet alleen aan de top, maar ook in de breedtesport.”

De eerste drie boekjes - die één jaar van de methode dekken - zijn binnenkort beschikbaar. Het resterende drietal rolt eind 2013 uit de drukkerij.