Leerlingen motiveren voor de gymles? Zó doe je dat!

door: Emilie Maclaine Pont | 18 november 2023

Op woensdag 8 november jl. promoveerde Gwen Weeldenburg aan de TU/e met haar proefschrift over leerlingmotivatie en het motivationeel leerklimaat binnen het vakgebied lichamelijke opvoeding (LO) in het voortgezet onderwijs. De docent-onderzoeker voerde haar onderzoek uit vanuit het lectoraat Move to Be van Fontys Sport en Bewegen.

Als leraar LO en opleidingsdocent raakte Gwen Weeldenburg vanuit eigen ervaringen geïnteresseerd in het onderzoeksthema, waar ze de afgelopen jaren aan werkte. “Op de basisschool zijn leerlingen over het algemeen nog erg enthousiast voor de gymlessen, maar in het voortgezet onderwijs is dit zeker niet altijd het geval. Bovendien bestaan er grote verschillen in motivatie tussen de scholieren onderling. Ik heb dat altijd interessant gevonden.”

“Als kind ervaarde ik gymmen op school als iets positiefs”, vervolgt Weeldenburg. “En ik sport en beweeg nog altijd met veel plezier en dat gun ik anderen ook. Om die redenen was ik benieuwd in hoeverre leraren LO invloed kunnen uitoefenen op de motivatie van hun leerlingen voor sport en bewegen.”

Aan welke knoppen draaien?
Weeldenburgs onderzoek draaide onder meer om de vraag welke motivationele overeenkomsten en verschillen er zijn tussen leerlingen. "De een is nu eenmaal sportiever en beweeglijker en daarmee wellicht gemotiveerder dan de ander. Dit vraagt wellicht per leerlingprofiel om een andere aanpak door de leraar." Ook onderzocht Weeldenburg aan welke knoppen een leraar kan draaien om de motivatie van leerlingen te verhogen en op welke wijze technologie een rol kan spelen bij het ondersteunen van de leraar bij het optimaliseren van een motiverend leerklimaat. De antwoorden op deze vragen leidden tot handvatten om in de beroepspraktijk toe te passen.

Weeldenburg en haar team zetten diverse onderzoeksmethoden in om tot antwoorden op deze vragen te komen. Interviews en vragenlijsten, maar ook zogenaamde participatieve onderzoeksmethoden, waarbij een groot aantal leraren LO uit het voorgezet onderwijs betrokken waren. Weeldenburg: “Om hen draait het onderzoek immers. Wij kunnen in theorie wel bedenken wat werkt, maar als dit niet aansluit bij of werkbaar is in de authentieke beroepspraktijk van de LO, dan schieten we ons doel voorbij. Dus we hebben een groot aantal leraren en hun leerlingen intensief betrokken bij het ontwikkelen van het instrument.”

Complex
In haar onderzoek richtte Weeldenburg zich specifiek op het vakgebied LO. De wijze waarop leraren bij vakken als wiskunde, Nederlands en geschiedenis hun leerlingen kunnen motiveren, liet zij buiten beschouwing. “Al bestaan er zeker veel overeenkomsten”, reflecteert Weeldenburg. “Maar de vertaling van bepaalde principes of motiverende strategieën naar de lessen LO, ziet er anders uit dan bij een les wiskunde. Daarnaast worden leerlingen in het voortgezet onderwijs ingedeeld op basis van hun cognitieve capaciteiten en niet op basis van hun motorische vaardigheden. Daardoor is de heterogeniteit binnen het vakgebied LO vele malen groter en is het tegemoetkomen aan de verschillende behoeften van de leerlingen extra complex.”

Ondanks de motivationele diversiteit bleken er tussen de leerlingen, ongeacht hun motivationeel profiel, opvallend veel parallellen te bestaan als het gaat om het positief beïnvloeden van hun motivatie, legt Weeldenburg uit. “Leerlingen uit verschillende motivationele profielen lijken veelal dezelfde behoeften te hebben. Allemaal vinden ze afwisseling in de lessen stimulerend. Ook stellen ze vernieuwende activiteiten op prijs. En keuzevrijheid helpt: niet alleen directe opdrachten geven, maar leerlingen laten meedenken in de les. Het enige duidelijke verschil tussen de verschillende motivationele leerlingprofielen zat op het element ‘competitie’. De leerlingen die over het algemeen meer druk ervaren in de les en wat meer onzeker zijn over hun eigen vaardigheden, ervaren oefeningen waarin je concurreert met anderen en prestaties onderling vergeleken worden, demotiverend.”

De TARGET-tool
Dát docenten invloed kunnen hebben op de motivatie van leerlingen volgde al snel uit Weeldenburgs bevindingen. Nadat zij motiverende factoren, zoals voldoende variatie en keuzevrijheid, in kaart had gebracht, volgde de ontwikkeling van een tool om de verkregen inzichten naar de beroepspraktijk te brengen en de leraren LO te ondersteunen bij het optimaliseren van een motiverend leerklimaat.

Weeldenburg: “We noemen het instrument de TARGET-tool. Een online dashboard voor de leraar en leerlingscans. Via deze tool verkrijgt de leraar informatie over wat leerlingmotivatie is, waarom het belangrijk is en hoe je het kan verhogen. Daarnaast doorloopt de docent verschillende stappen via de tool. Hierdoor krijgt deze meer inzicht in hoe de leerlingen de gymlessen ervaren, worden er motiverende strategieën aangereikt waarmee de leraar in de lessen LO kan gaan experimenteren, en wordt de leraar aangezet om te reflecteren op het eigen professioneel handelen.”

Met haar proefschrift is een meerjarige onderzoeksperiode afgerond. Toch ziet Weeldenburg ook al volop kansen voor de toekomst. “Mijn grootste wens is dat de TARGET-tool door zoveel mogelijk leraren LO in het werkveld in gebruik genomen gaat worden en een plek krijgt in het curriculum van Fontys ALO. Daarnaast bevat de tool op dit moment alleen potentieel motiverende strategieën. Een experimentele studie moet uitwijzen of de strategieën opgenomen in de tool ook daadwerkelijk motiverend zijn.”

Voor meer informatie: proefschrift Gwen Weeldenburg

Introductie TARGET-tool from Gwen Weeldenburg on Vimeo.