Kwetsbare jongeren zitten beter in hun vel als ze sporten

door: Thomas van Zijl | 19 oktober 2017

Voor veel mensen betekent sport in de eerste plaats plezier, maar er is een groep voor wie sport meer is dan een leuke en gezonde vrijetijdsbesteding. Voor kwetsbare jongeren kan een sportvereniging een thuishaven zijn. Het is een plek waar ze zich veilig voelen en - anders dan thuis of in hun wijk - echt tot hun recht komen. Dat blijk uit onderzoek van Sabina Super, die recentelijk promoveerde aan de Wageningen Universiteit. 

Toen Super vier jaar terug haar onderzoek startte, had ze andere verwachtingen van hoe dat zou verlopen. Idee was om middels het uitvoeren van een interventie te onderzoeken of en zo ja in welke mate sport kwetsbaarheid van jongeren zou verminderen. Het duurde echter lang voordat ze daar toestemming voor kreeg en veranderingen in de jeugdzorg maakten het lastig om het onderzoek uit te voeren. Via vragenlijsten en diepte-interviews wist Super alsnog in beeld te brengen wat sport voor deze groep betekent. 

“Kwetsbaarheid is en blijft moeilijk te definiëren”, zegt ze. “Wij hebben het aan de deelnemers van het onderzoek zelf overgelaten of zij zich kwetsbaar voelen.” Het gaat om mensen die op jonge leeftijd hun ouders verloren hebben, dakloos zijn geweest, gepest werden op school of veel alcohol en drugs gebruiken. Vaak is er sprake van een combinatie. 

Duidelijke conclusies
Super is de eerste om te erkennen dat vragenlijsten altijd een subjectief beeld geven, maar omdat het onderzoek is uitgevoerd onder een grote groep kwetsbare jongeren durft ze toch duidelijke conclusies te trekken. Kwetsbare jongeren die wél sporten zitten bijvoorbeeld beduidend beter in hun vel en ze gedragen zich socialer. Bovendien zijn ze beter in staat tegenslagen te verwerken en komen ze op school beter uit de verf dan niet sportende kwetsbare jongeren. Op basis van kwalitatief onderzoek onderscheidt zij vier functies die sport en een sportvereniging voor de jongeren hebben. Het is een thuishaven, een instrument, een plek om te leren en een leidraad.

Kwetsbare jongeren komen op een sportvereniging in een omgeving die ze thuis missen. Een omgeving die veilig aanvoelt, waarin ze kunnen leren maar ook fouten mogen maken. De rol van de coach is daarin heel belangrijk. Super pleit voor extra begeleiding. “Een coach is vaak een vrijwilliger zonder pedagogische achtergrond, terwijl het veel kan vragen om iemand die om wat voor reden dan ook kwetsbaar is, op weg te helpen naar een succeservaring.” Sport zegt ze, kan een uitlaatklep voor iemand zijn, maar dan moeten de randvoorwaarden wel goed worden ingevuld. Om die reden is Super niet altijd voorstander van het competitie-element in sport. 

“Juist dat veilige gevoel en idee van fouten mogen maken komt dan onder druk te staan. Als iemand die toch al kwetsbaar is, het idee krijgt dat hij niet mee kan komen en niet voldoet aan de eisen, dan kan de klap extra hard aankomen.” Super zal nooit beweren dat sport voor iedereen een goed idee is. “Er zijn believers die denken dat op het sportveld alles kan worden opgelost. Daar ben ik het niet mee eens. Er zijn jongeren die mentaal, fysiek of sociaal niet in staat zijn om goed mee te draaien, die niet zelfstandig kunnen opereren. Voor deze jongeren kan sport ook hun kwetsbaarheid versterken.” 

Tweede kans
Sport biedt mensen volgens haar een tweede kans en een podium om ergens uit te blinken, maar zeker kwetsbare jongeren nemen nu eenmaal hun bagage mee. Het is bijna onmogelijk om bij de sportvereniging ineens een heel ander iemand te zijn. De kans dat iemand die op school gepest wordt ook op de sportclub een buitenbeentje is, is groot. “Het is goed om dat in het achterhoofd te houden. Sport kan mensen samenbrengen en heeft zeker positieve effecten, zie mijn onderzoek, maar het kan verschillen net zo goed vergroten.” 

De komende twee jaar doet Super aan de Wageningen Universiteit vervolgonderzoek naar de effecten van sport op kwetsbare jongeren. Voor meer informatie: Conducive Sport Environments for Young People with Problem Behaviour