Japanse zomer dwingt NOC*NSF tot hitteplan voor optimale prestatie

door: Frank Molema | 12 december 2019

Het wordt tijdens de Olympische Spelen van volgend jaar in Tokyo waarschijnlijk erg warm. Sportkoepel NOC*NSF wil haar sporters zo goed mogelijk voorbereiden op de hitte en riep daarom het Thermo Tokyo-project in het leven. Inspanningsfysioloog Koen Levels, die namens NOC*NSF aan het project is gekoppeld, vertelt erover. 

Afgaande op de gemiddeldes van de afgelopen jaren wordt volgende zomer in Tokyo bij een temperatuur van zo’n 32 graden om de olympische medailles gestreden. Dat zijn geen waardes waar we enorm van schrikken, maar in combinatie met een luchtvochtigheid van 70 procent kunnen de weersomstandigheden toch van grote invloed zijn op de prestaties. Na de Olympische Spelen van Rio in 2016 startte sportkoepel NOC*NSF daarom met een hitteproject, Thermo Tokyo, om sporters klaar te stomen voor de Japanse zomer. 

Wennen aan de hitte
Daarbij zijn drie zaken essentieel, legt inspanningsfysioloog Koen Levels de kern van het project uit. In aanloop naar de Olympische Spelen is ten eerste acclimatisatie van belang. “Daarmee kan je een groot gedeelte van het prestatieverlies voorkomen”, zegt Levels, die naast zijn werk voor NOC*NSF ook voor de roeibond actief is. “Gedurende een periode van twee weken moet je je dagelijks blootstellen aan de hitte, waarbij je een stijging van je lichaamskerntemperatuur realiseert tot 38,5 graden.” 

Levels neemt roeien als voorbeeld, typisch zo’n sport waarbij de hitte een grote rol kan spelen. “Wij gaan op trainingskamp naar Italië, daar is het lekker warm en vochtig. Op de eerste en tweede dag trainen we buiten. Vervolgens gaan we een dag de sauna in, omdat je sporters niet te veel wilt belasten via trainingen. Op dag vier trainen we in de gym en zetten de verwarming flink hoog. Natuurlijk zullen veel sporters naar Tokyo gaan om daar te acclimatiseren, maar als de condities tegenzitten kan je in de problemen komen. Door een tyfoon en daarbij horende regen kan de temperatuur in Japan dalen naar 20 graden.” 

Koelen
Het tweede belangrijke element in voorbereiding op de hitte is koelen. Daarbij gaat het om het koelen van de huid en de kern van je lichaam. Sporters kunnen hun huid in temperatuur laten dalen door bijvoorbeeld koelvesten en koude handdoeken te gebruiken. Via koude drankjes en een ijsslush is het mogelijk om de lichaamstemperatuur omlaag te brengen. 

Wie ten derde een goed hydratieplan heeft, zodat hij of zij met de juiste vochtbalans kan sporten, moet het beste uit zichzelf kunnen halen in de Japanse hitte. Besteden sporters voldoende aandacht aan acclimatisatie, koeling en hydratatie, dan is de kans op succes groter. 

Buitensporten
In het project van NOC*NSF is voornamelijk aandacht voor sporten die plaatsvinden in de buitenlucht, waarbij een langdurige inspanning is vereist. Denk daarbij aan wielrennen, roeien, watersport, hockey en voetbal. Zaalsporten als handbal en volleybal hoeven zich, mede door de aanwezige airco in Tokio, minder zorgen te maken om de temperatuur. Levels: “Maar ook hand- en volleyballers kunnen het warm krijgen. Voor hen kan een koelvest eveneens interessant zijn.” 

Doordat het lichaam bij hoge temperaturen de warmte niet goed kwijt kan, stroomt het bloed massaal naar de huid. Dit bloed is vervolgens niet beschikbaar voor andere delen van het lichaam, die de vloeistof juist nodig hebben om te presteren. Levels denkt dat een goed hitteplan het verschil maakt tussen strijden om de medailles en een anonieme rol achter aan het veld.

Onderzoek
Door NOC*NSF wordt samengewerkt met verschillende kennisinstellingen zoals de Radboud Universiteit, TU Delft en de Vrije Universiteit, die onderzoek doen naar prestatieverlies en -optimalisatie in Tokyo. Verder leveren ook commerciële bedrijven hun bijdrage, bijvoorbeeld partijen die temperatuurpillen maken of bezig zijn met het ontwikkelen van koelvesten. 

Volgens Levels heeft Nederland, net als andere landen in de top van de medaillespiegel, zijn zaken goed voor elkaar. Hij wil de concurrentie niet wijzer maken dan ze al is. “Daarom vertel ik natuurlijk niet alles”, zegt hij. “Maar de informatie die wij voor onszelf houden, zal geen gamechanger zijn. Bepaalde zaken die volgens wetenschappelijk onderzoek echt werken, gaan we toepassen. Maar dat doen we pas in Tokyo, voordat andere landen het zien.” 

Infraroodstraling van de zon tegenhouden
De laatste kennis, opgedaan in wetenschappelijk onderzoek, gaat bijvoorbeeld over de acclimatisering in aanloop naar het toernooi. “Een sporter wil dan graag het trainingsvolume terugdraaien, terwijl je ze wel 1,5 uur in de hitte iets wilt laten doen. Ook is er steeds meer kennis over effectief koelen. Alle onderzoeken wijzen op hetzelfde: intern koelen is het meest effectief. Daarnaast wordt bijvoorbeeld in Delft onderzoek gedaan naar materialen die infraroodstraling van de zon tegenhouden. Die kennis gaat vervolgens naar de producent van de koelvesten, zodat de sporter nog meer profiteert. Een kleine nuance kan het verschil maken, maar de sporter moet uiteindelijk zelf die medaille binnenhalen.”