Ieder individu heeft zijn <em>eigen</em> ideale schaatsslag

door: Leo Aquina | 19 maart 2015

“Schaatsen is een heel aparte sport”, zegt Eline van der Kruk. De Delftse wetenschapper doet promotieonderzoek naar de ideale schaatsslag. “In bijna alle andere sporten geeft één bepaalde lichaamsbouw voordeel en meestal is het ook duidelijk wat je precies moet trainen om beter te worden. In het schaatsen zie je mensen met een totaal verschillende lichaamsbouw en met totaal verschillende technieken medailles pakken.” De ideale schaatsslag bestaat dus niet. Van der Kruk en haar medeonderzoekers richten zich dan ook op de ontwikkeling van de ideale schaatsslag per individu.

Van der Kruk stuitte eigenlijk per toeval op de schaatsslag als studieobject. “Ik deed een master in mechanical engineering met een specialisatie in sports engineering aan de TU Delft. Ik had in het kader van stages al onderzoek gedaan naar wielrennen in Engeland en snowboarden in Italië en toen ik ging afstuderen kon ik meewerken aan het promotieonderzoek over schaatsen van Otto den Braver. Ik heb toen een dynamisch 3D-computermodel gemaakt van een schaatser. Na mijn afstuderen kon ik zelf verder met een promotieonderzoek en ik zit inmiddels in mijn tweede jaar.”

Van der Kruk doet haar onderzoek samen met Roy Mulder van de faculteit bewegingswetenschappen aan de VU in Amsterdam. “Ik hou me vooral bezig met de natuurkunde en hij kijkt naar de fysiologische aspecten. Hoe kun je mensen feedback geven zodat ze hun techniek ook daadwerkelijk kunnen verbeteren.”

Techniek binnen de slag
Wetenschappelijk onderzoek naar de schaatsslag is niet nieuw. “Er is al vrij veel literatuur. Gerrit Jan van Ingen Schenau, (die te boek staat als de heruitvinder van de klapschaats, red.) was in de jaren tachtig een van de eerste wetenschappers die er echt serieus onderzoek naar deden. Het onderzoek richtte zich in het verleden meestal op de luchtweerstand, vanuit de bewegingswetenschappen op modellen gebaseerd op zuurstofopname en op hele stukken van de baan. In ons onderzoek kijken we vanuit een 3D-model naar de individuele slag en de techniek binnen de slag en dat maakt het nieuw.”

Eenvoudige natuurkunde
Wat zijn natuurkundig gezien de parameters binnen die schaatsslag? “Eigenlijk zijn dat er niet zoveel”, aldus Van der Kruk. “De frontale oppervlakte van het bovenlichaam is natuurlijk belangrijk voor de luchtweerstand. Daarnaast is je positie (het bovenlichaam) ten opzichte van de schaats (het contactmoment met het ijs) belangrijk, de afstand van je massa ten opzichte van de schaats en de stuurhoek van de schaats op het ijs.” Het aanpassen van deze natuurkundige parameters is minder eenvoudig. “De fysiologische implicaties als je op dat gebied iets aanpast, zijn heel groot. Je hebt te maken met de hoek van het bovenlichaam ten opzichte van het been, de kniehoek, de enkelhoek en nog veel meer.”

Google Glass
Van der Kruk deed al veel metingen met topschaatsers. “Stefan Groothuis was de eerste die onze meetschaats heeft getest en we hebben in Thialf met onder anderen Lotte van Beek en Manon Kamminga getest.” Van der Kruk en haar collega’s willen op die manier het 3D-computermodel aan de hand waarvan zij de techniek van individuele schaatsers kunnen bijschaven valideren. “Feedback is daarbij ook heel belangrijk”, vertelt Van der Kruk. “We kijken nu naar videobeelden, we werken met rollerbanken, maar bijvoorbeeld ook met Google Glass.”

Peonchang
Het onderzoek is een samenwerkingsverband tussen de TU Delft, VU Amsterdam, de Haagse Hogeschool, het Innosportlab in Thialf en de KNSB, met subsidie van STW. In eerste instantie richten Van der Kruk en haar collega’s zich op topsporters. Of het model op tijd af is om een bijdrage te leveren aan de Nederlandse prestaties in Peonchang, kan Van der Kruk nog niet zeggen.

“Wij willen het onderzoek in november 2017 afronden en die Spelen zijn begin 2018, dus dat is kort dag. De Olympische voorbereiding van topschaatsers begint al gauw twee jaar van tevoren. Wij hopen daar echter wel een rol in de kunnen spelen.” Op de lange duur is de techniek wellicht ook beschikbaar voor amateurschaatsers. “We richten ons daar niet op, maar af en toe kijken we er wel met een schuin oog naar. Je ziet ook in andere sporten wel dat technieken die in eerste instantie in de top worden uitgevonden, uiteindelijk gemeengoed worden.”

Voor meer informatie: klik hier, check Skatesciende.nl en/of Topsporttopics.nl (Minder effectief afzetten leidt tot snelheidsverlies bij schaatsers) of kijk op Sportgeschiedenis.nl (Geheim van de klapschaats lag al in 1985 op straat)