HvA op zoek naar duurzame Pentatlon bij viering 100 jaar Olympische Spelen

Op 27 november a.s. organiseert de HvA een workshop waarin deelnemers samen concepten mogen bedenken voor wat initiatiefnemer Guus Heijnen omschrijft als het meest regeneratieve sportevenement ooit. “De Olympische Spelen van 1928 zijn nog altijd zichtbaar in Amsterdam”, Heijnen, die tevens docent-onderzoeker aan het lectoraat Sport Management & Sport Business is. “Natuurlijk door het Olympisch Stadion zelf, maar ook door de ontwikkeling van het gebied eromheen. Daarbij komen de prestaties van TeamNL in de afgelopen eeuw, het binnenhalen van het langebaanschaatsen in Thialf voor de Spelen van 2030 en de pogingen van NOC*NSF om de Spelen van 2028 naar Nederland te halen. Het laat zien dat sportevenementen een nalatenschap kunnen hebben die veel verder reikt dan de wedstrijden zelf. Honderd jaar later willen wij opnieuw nadenken over zo’n nalatenschap, maar dan dus passend bij de vraagstukken van deze tijd.”

Amsterdam 2028 wordt niet alleen door de stad zelf aangegrepen om stil te staan bij de Olympische geschiedenis. Ook NOC*NSF, het Olympisch Stadion en tal van andere organisaties bereiden activiteiten voor rond het jubileumjaar. Volgens Heijnen biedt die honderdjarige erfenis juist aanleiding om een nieuwe vraag te stellen.

“De wereld van nu verschilt fundamenteel van die van 1928. We staan voor grote vraagstukken als biodiversiteit, klimaatverandering, gezondheid en ongelijkheid in steden. Als sport een rol wil spelen in de toekomst, moet zij zich ook tot die vraagstukken verhouden.” Dat idee sluit aan bij de Omgevingsvisie 2050 van de gemeente Amsterdam. In die in 2018 aangenomen visie formuleerde de stad vijf strategische keuzes: rigoureus vergroenen, gezond en duurzaam bewegen, een circulaire economie, het gezamenlijk vormgeven van de stad en een meerkernige stedelijke ontwikkeling.

Heijnen: “Wij houden ons binnen het lectoraat vanuit het perspectief van meervoudige waardecreatie al jaren bezig met verduurzaming van de sportsector. We doen onderzoek bij evenementen en verwerken duurzaamheid in ons onderwijs. Vaak staat daarin het reduceren van negatieve impact centraal. Maar uiteindelijk gaat het niet alleen over minder vervuilen. De vraag is ook hoe sport actief kan bijdragen aan de transitie waar onder meer steden voor staan.”

De naam Pentatlon verwijst naar de klassieke vijfkamp uit de oudheid. Later kreeg de moderne pentatlon een eigen invulling met onder andere schermen, schieten en paardrijden. In LA 2028 wordt het paardrijden, onder druk van dierenrechtenorganisaties, vervangen door een zogenaamde obstacle race. Voor Heijnen vormde dat vermogen om mee te bewegen met de tijd de reden om er een vijfkamp van te maken. “De pentatlon is nooit een statisch concept geweest. Iedere tijd heeft er een eigen betekenis aan gegeven. Wij vragen ons af hoe een vijfkamp eruitziet als je hem ontwerpt voor de uitdagingen van de 21ste eeuw.”

Het evenement bevindt zich momenteel in de ontwerpfase waardoor nog niet duidelijk is hoe de onderdelen er precies uit gaan zien. Tijdens deze workshop doorlopen deelnemers in ongeveer anderhalf uur een stapsgewijs ontwerpproces. Eerst werken zij individueel ideeën uit rond thema's als de locatie, de deelnemers, de activiteiten, mogelijke partners en de vraag hoe een evenement niet alleen duurzaam, maar zelfs regeneratief kan zijn. Vervolgens worden die ideeën samengebracht in groepen, waar deelnemers gezamenlijk een nieuwe Pentatlon vormgeven. Aan het einde van de middag presenteert iedere groep haar concept aan de andere deelnemers.

“We vragen mensen om op vijf verschillende manieren naar zo'n evenement te kijken”, licht Heijnen toe. “Waar vindt het plaats? Hoe ziet de activiteit eruit? Wie doen er mee? Welke organisaties werken samen? En vooral: hoe zorg je ervoor dat de stad of de natuur er beter van wordt? Het gaat ons nadrukkelijk niet alleen om de sport zelf. Misschien ontstaat er een combinatie van bewegen met natuurherstel. Misschien spelen culturele instellingen een rol. Misschien komt er een koppeling met stadslandbouw. We willen mensen uitnodigen om buiten de gebaande paden te denken.”

Heijnen wil bewust verder gaan dan de inmiddels vertrouwde duurzaamheidsambities. “Verschillende evenementen richten zich op een kleinere ecologische voetafdruk. Dat is natuurlijk belangrijk, maar voor dit project vinden wij dat niet ambitieus genoeg. Wij zoeken naar regeneratieve effecten. Het evenement moet de omgeving beter achterlaten dan die daarvoor was. Neem als voorbeeld het NK tegelwippen. Dat heeft weliswaar een ludiek imago maar ademt wel de geest van de nieuwe Pentatlon.”

Dat kan volgens hem op uiteenlopende manieren gebeuren. Denk aan sportactiviteiten die natuurontwikkeling ondersteunen of het creëren van nieuwe verbindingen tussen organisaties die normaal gesproken niet samenwerken. Voor de workshop zijn ongeveer vijftig mensen uitgenodigd uit uiteenlopende hoeken van de samenleving. Gemeenten, bedrijven, maatschappelijke organisaties, onderzoekers en creatieve makers zijn welkom. Specifieke kennis van duurzaamheid of sportonderzoek is niet vereist. “Het belangrijkste is dat mensen affiniteit hebben met sport en openstaan voor nieuwe ideeën”, geeft Heijnen aan. “Door verschillende perspectieven samen te brengen, ontstaan vaak de meest verrassende concepten.”

De plannen verdwijnen bovendien niet in een la. Alle ideeën worden verzameld en begin 2027 door een panel van experts verwerkt tot drie prototypes. Uiteindelijk moet één concept worden geselecteerd en in 2028 daadwerkelijk worden uitgevoerd. Waar, hoe en in welke vorm precies, staat nog niet vast, behalve dat de Pentatlon in september 2028 plaatsvindt, gelijktijdig met de European Sport Management Conference die dan eveneens in Amsterdam wordt gehouden. “Dat de rest nog openstaat, is onderdeel van het ontwerpproces. Wat wel ook vaststaat, is de ambitie achter het project. Als we honderd jaar Olympische geschiedenis vieren, moeten we onszelf ook afvragen wat de erfenis is die wij willen achterlaten voor de volgende honderd jaar. Dat gesprek willen we met de Amsterdam Pentatlon op gang brengen.”