Hoogleraar bewaakt de magie van de fiets

door: Leo Aquina | 3 oktober 2024

“Zoveel mogelijk 'hertjes' in de app krijgen”, zo omschrijft Marco te Brömmelstroet zijn rol bij Toertje die hij later in interview toelicht. Met deze nieuwe app wil de Fietsersbond mensen uit de auto en vooral ook op de fiets helpen. Te Brömmelstroet is als hoogleraar Urban Mobility Futures aan de Universiteit van Amsterdam samen met journalist Thijs Zonneveld ambassadeur van Toertje. De app is gekoppeld aan de fietsrouteplanner van de Fietsersbond. In tegenstelling tot de meeste andere fietsapps gaat het bij Toertje niet om de snelste of de kortste, maar om de prettigste route.

Marco te Brömmelstroet is een fervent en activistisch pleitbezorger van de fiets. Naast zijn academische onderzoek naar de relaties van fietsen met onze steden en onze maatschappij beheert hij het X-account Cycling Professor waarop hij vrijwel dagelijks in berichten ageert tegen het bouwen van wegen voor auto’s (klik op de afbeelding). Hij zet het in zijn ogen onhoudbare vervoersysteem dat volledig is ingericht op auto’s, af tegen de magie van de fiets.

“Ik baseer me daarbij op wetenschappelijke inzichten”, zegt hij. Het inzetten op gedragscampagnes om mensen uit de auto te krijgen ziet hij als windowdressing: “Het is alsof er op iedere straathoek sigarettenautomaten staan en wij langs de deuren gaan met nicotinepleisters. Wetenschappelijk studies laten zien dat een auto mensen gemiddeld zeshonderd euro per maand kost. Je kunt een dag minder gaan werken als je de auto weg doet. Daar komt nog zo’n vierhonderd à zeshonderd euro bij aan maatschappelijke kosten. Denk daarbij aan uitstoot, verkeersonveiligheid, files, infrastructuur, ruimte. Natuurlijk betalen automobilisten wegenbelasting en accijns, maar zelfs als je het conservatief berekent, wordt er volgens CE Delft nog altijd 17 miljard euro per jaar afgewenteld op de maatschappij. Dat systeem is op termijn onhoudbaar en over tweehonderd jaar bestaat het niet meer.”

John Lennon en Yoko Ono
Zo fel als hij ageert tegen de auto, met zoveel passie praat Te Brömmelstroet over de fiets: “Ik vraag vaak aan mensen waarom zij denken dat John Lennon en Yoko Ono in 1969 in bed lagen met een fiets? Dat was niet omdat die fiets het fileprobleem ging oplossen. Provo’s brachten die fiets omdat hij symbool stond voor een andere wereld. Ik vergelijk het wel eens met een paperclip. Die fiets is iets en bijna niets, zo’n eenvoudig concept met zoveel bijzondere eigenschappen, het is zo’n ideaal ding.”

De hoogleraar strooit met voorbeelden van die bijzondere eigenschappen: “Als een mens loopt, zitten we als het gaat om efficiënt voortbewegen in vergelijking met andere wezens in het dierenrijk ergens in de middenmoot, maar als we op de fiets zitten en we ons nog altijd op eigen kracht voortbewegen zijn we onverslaanbaar. Ik heb een verzameling aangelegd van Nederlandse denkers die zeggen dat zij hun ideeën op de fiets hebben bedacht. Nobelprijswinnar Ben Feringa heeft daarom in plaats van de gangbare auto-parkeerplek zelfs een eigen fietsenstalling gekregen bij de universiteit van Groningen. De grote kunstenaar Escher kreeg inspiratie op de fiets, net als advocate Bénédicte Ficq. En de Jeugd van Tegenwoordig bedenken hun liedjes op de fiets.”

Te Brömmelstroet legt uit waar al die inspiratie op de fiets vandaan komt: “Als je fietst, staan al je zintuigen open. Je hersenen komen in een andere staat, de zogenaamde flow state. Dan worden je hersenen creatief. Je kunt het ook zien aan de gezichtsuitdrukking van mensen op de fiets.”

Het is die flow state waar de hoogleraar over waakt bij Toertje: “Er zijn veel initiatieven en apps die hierop lijken. Het begint allemaal bij het idee dat fietsen goed is en een relatief simpel middel om complexe doelen te halen. We weten ook allemaal wat de nadelen zijn van in de auto van A naar B zoeven en we weten wat de problemen van een sedentaire leefstijl zijn. Met deze app proberen we mensen uit de auto te krijgen - niet alleen met een financiële prikkel, om gezondheidsredenen, of vanwege de CO2-uitstoot -  we willen vooral laten zien dat fietsen zoveel meer is dan dat. In plaats van fietsen alleen te zien als utiliteit, willen we de volledige magie benoemen. Het is een manier van zijn.”

Hertjes
Toertje is er voor individuele gebruikers, maar ook voor bedrijven, die door middel van de app hun medewerkers op de fiets willen krijgen. Via één van die bedrijven kwam Te Brömmelstroet op de hertjes in Toertje. “Een van de leuke dingen in de app is dat je een competitie kunt aangaan met mensen. Dat kan er bijvoorbeeld over gaan hoe snel je op kantoor bent. Daar is Thijs (Zonneveld) van, je kunt bijvoorbeeld ook gpx-files uploaden naar Strava. Maar toen we laatst een videocall hadden bij een grote verzekeraar in Arnhem vertelde een van de medewerkers dat zij eigenlijk een heel andere competitie had met een collega. Het ging er bij hun om hoeveel hertjes ze onderweg hadden gezien. Het is mijn rol om dat ook over het voetlicht te krijgen.”

Een andere rol van Te Brömmelstroet is het verzamelen van data, waarmee hij beleidsmakers hoopt te overtuigen van de magie van de fiets. Als voorbeeld noemt hij het verplicht stellen van de fietshelm. “Eigenlijk is dat victim blaming. De fietser krijgt iets opgelegd omdat de auto voor een onveilige situatie zorgt. Neurologen gaan heel fel tekeer om de helm verplicht te stellen, maar ze zien niet – zoals hun collega-artsen – dat zo’n goedbedoelde ingreep allerlei perverse feedbackloops heeft. Als je de helm verplicht, verlies je een deel van de magie van de fiets. Dat moet onderdeel zijn van het gesprek. Met Toertje verzamelen we een hoop data over verkeersveiligheid. Met die data kunnen we bijdragen aan het politieke debat over hoe we het gevaar kunnen inperken.”

Voor meer informatie: www.toertje.nl