Hoe zorg je ervoor dat nieuwe sporten niet alleen maar een <em>hype</em> zijn?

door: Emilie Maclaine Pont | 30 januari 2025

Padel, boulderen, freerunning, calisthenics. Het zijn voorbeelden van nieuwe sporten die op z’n minst een hype zijn. Maar hoe zorg je ervoor dat die sporten hun aantrekkingskracht behouden en dus een blijvertje zijn? Dat onderzocht het Mulier Instituut. Een hoopvolle conclusie: nieuwe, explosief groeiende sporten worden steeds beter georganiseerd en ontwikkelen een eigen sportidentiteit. Dat biedt groeimogelijkheden.

Naast de vier genoemde sporten maakten ook beachvolleybal, airsoft en pickleball onderdeel uit van het onderzoek van het Mulier Instituut. Hierbij is beachvolleybal aangemerkt als een volwassen sport, omdat die in feite al ‘volgroeid’ is. Om daar te komen, is het voor een nieuwe sport belangrijk om bepaalde succesfactoren te hebben, zo stellen de onderzoekers. Ten eerste moet die typische kenmerken van een sport bevatten, zoals competitie, spel en fysieke activiteit. Daarnaast is een eigen identiteit van belang, bijvoorbeeld door specifieke taal, kleding en regels.

Vervolgens moeten er voldoende plekken zijn om de sport te beoefenen, bij voorkeur zowel via commerciële aanbieders als sportverenigingen. Bij verenigingen is dat vaak goedkoper. Commerciële aanbieders zijn veelal goed in staat om nieuwe sporten te promoten en doelgroepen aan te boren. Dat is dus een mooie wisselwerking. Verder speelt het sociale aspect een rol: veel sporters zoeken naast de activiteit zelf ook een gevoel van verbondenheid. Tot slot is erkenning door de bredere samenleving en sportorganisaties een factor. Hoe meer erkenning de sport krijgt van bonden en instituten zoals NOC*NSF, hoe groter de kans op groei en verdere ontwikkeling.

Sportificering van de samenleving
Resie Hoeijmakers is promovendus op het gebied van werkingsprincipes van sportverenigingen aan de Universiteit Utrecht en werkzaam bij het Mulier Instituut. Samen met Johan Steenbergen voerde zij het onderzoek naar nieuwe sporten uit.

“In feite was dit een update van het onderzoek dat we in 2017 en 2018 al deden. Voor beleidsmakers zijn nieuwe sporten vaak ingewikkeld. In hoeverre is het de moeite waard om daarin te investeren als het gaat om bijvoorbeeld accommodaties en het stimuleren van de beoefening van deze nieuwe sporten? Daarom vonden we het tijd voor een update. Daarnaast wilden we een beter model creëren wanneer je al dan niet kan spreken van een gevestigde sport.”

Het Mulier Instituut koos voor de eerder genoemde zeven sporten, omdat die in de afgelopen jaren steeds vaker benoemd werden bij andere onderzoeken onder de label ‘overig’. “Inmiddels hadden we 3x3 basketbal en esports ook kunnen meenemen. Zo komen er altijd nieuwe sporten op. Sommige worden bewust bedacht, zoals beachvolleybal. Er werd gezocht naar een minder blessuregevoelig alternatief voor basketbal, waar beachvolleybal uit voortkwam. Andere ontstaan spelenderwijs. We zien wel dat nieuwe sporten de laatste jaren een vlucht hebben genomen. Dat komt enerzijds omdat sport in algemene zin steeds belangrijker wordt gevonden en om steeds bredere motieven wordt beoefend. De wetenschap noemt dit ook wel de sportificering van de samenleving. Het krijgt een steeds grotere plek in onze maatschappij. Anderzijds ruiken commerciële partijen hun kans, omdat er meer geld in te verdienen valt. Zo waaien hypes uit andere landen – zoals padel uit Spanje en pickleball uit de Verenigde Staten – sneller over.”

Flexibel, laagdrempelig en dynamisch
Een belangrijke conclusie voor een succesvolle inbedding van een nieuwe sport in het sportlandschap is volgens Hoeijmakers en Steenbergen het laten aansluiten van de sport bij de steeds veranderende maatschappij. “Dat is ook waarom padel zo populair is. Het is flexibel, omdat je niet lid van een vereniging hoeft te zijn en je waar dan ook een baan kan reserveren. Bovendien is het laagdrempelig. Technisch vraagt het minder dan tennis. Door de wanden maak je minder snel fouten. Daardoor is de succesbeleving groter: iets dat in deze tijd aanslaat. Mensen zijn kritischer in hun vrijetijdsbesteding en met padel krijgen ze in korte tijd waar ze behoefte aan hebben. Tennissers die overstappen, vinden daarbij de dynamiek van het spel aantrekkelijk vanwege de wanden, het in- en uitlopen van de kooi en omdat de rally’s mede hierdoor bijzonderder zijn dan in het tennis.”

De organisatorische inbedding van de sport is volgens de onderzoekers eveneens een relevante succesfactor. “Ook dat zie je weer goed bij padel. De KNLTB omarmde de sport al snel. Daardoor kon padel voortborduren op de infrastructuur die er in Nederland al lag voor tennis. Sporten die minder georganiseerd zijn, hebben een grotere kans om niet te overleven. Dat geldt bijvoorbeeld voor calisthenics en freerunning. Onder bepaalde doelgroepen zijn die sporten nu populair, maar over tien jaar zijn er voor diezelfde doelgroepen misschien alternatieven beschikbaar die dan aanslaan. Calisthenics en freerunning (zie foto hieronder, red.) zouden dan zomaar eens weer van het straatbeeld verdwenen kunnen zijn.”

De eigen identiteit van een sport slaat vooral op het creëren van een binding met een sport, omdat je je vertrouwd en prettig voelt bij de gebruiken en ongeschreven regels ervan. Opnieuw neemt Hoeijmakers padel als voorbeeld. “De identiteit van padel heeft raakvlakken met tennis. Zo drink je vaak iets na afloop. Eigen zijn de Spaanse namen van technieken en de manier van kleden. Zo hebben de profs meer sponsors op hun kleren staan. Bij een nieuwe sport als padel schuren sommige te ontwikkelen gebruiken ook. Zo zijn tennissers gewend om niet hard te schelden op de baan. Voetballers zijn andere gedragsregels gewend. Vloeken gebeurt op het veld vaker. Als (ex-)tennissers en (ex-)voetballers elkaar tegenkomen op de padelbaan, botst dat nog wel eens.”

Fluïde
Traditionele sporten hebben soms te maken met terugloop van ledentallen en populariteit. Wat Hoeijmakers betreft, kunnen zij lering trekken uit nieuwe sporten die blijvend zijn. “Kijk of jouw sport aansluit bij wat mensen zoeken in de sport en sluit de promotie hierop aan. Door de competitievormen aantrekkelijker te maken, vergroot je de kans op het behoud van leden. Zo waren competitiedagen in het tennis vroeger vaak heel lang. Zo worden die nu verkort door een super tiebreak in plaats van een derde set te spelen. De maatschappelijke behoeften veranderen steeds, wat sport fluïde maakt. Sta je stil, dan is de kans groot dat je sport op den duur slinkt.”

Voor meer informatie: 'Nieuwe sporten in Nederland: van hype naar volwassenheid'