Hans Gootjes neemt afscheid van jubilerend CIOS

door: Leo Aquina | 30 november 2023

Hans Gootjes vertrekt aan het eind van dit jaar bij het CIOS Haarlem Hoofddorp. De oudste opleiding voor Sport en Bewegen in Nederland vierde op 10 november het 75-jarig jubileum. Gootjes had, voordat hij zes jaar geleden bij het CIOS aan de slag ging als directeur, in uiteenlopende directiefuncties bij sportorganisaties gewerkt. Een functie in het onderwijs betekende een grote verandering, maar hij noemt zijn team bij het CIOS ‘het mooiste waarmee ik in mijn 40-jarige loopbaan heb mogen werken’. Sport Knowhow XL spreekt met Gootjes over het CIOS, zijn loopbaan in de sport en de toekomst.

Wat is het grootste verschil tussen werken in de (top)sport en werken bij een onderwijsinstelling als het CIOS?
“Ik zie meer overeenkomsten dan verschillen. Evenals in de topsport gaat het ook in het onderwijs om een aansprekende visie en missie. Wat is je ambitie en wat is het gat tussen waar je staat en de allerbesten? Je moet je doelen helder maken, verantwoordelijkheid nemen en rekenschap afleggen van wat je doet. Het verschil is dat je in de topsport gaat voor maximaal presteren, een fractie van een seconde sneller of een centimeter hoger, terwijl in het onderwijs groei en ontwikkeling centraal staat; in een vakgebied én als mens. Dat is ook de missie van het Nova College, het ROC waar het CIOS onder valt. Waar het in de topsport om excellente prestaties draait, gaat het in het onderwijs om het creëren van excellente omstandigheden waarbinnen iedereen het beste uit zichzelf kan halen.”

“Een tweede verschil is de governance, de wijze waarop de organisatie bestuurd wordt. In de (top)sport is er vaak gedoe in de bestuurlijke organisatie en dat sijpelt door naar het functioneren en de prestatie op de werkvloer. Binnen het Nova College heb ik altijd de ruimte en het vertrouwen gekregen. Daardoor was ik in staat om te zorgen voor optimale randvoorwaarden, zodat het team zich kon richten op hun kerntaak: het verzorgen van goed onderwijs voor onze studenten. Anders dan in de sport is er sprake van een professioneel college van bestuur, met een duidelijke rolverdeling tussen bestuur en directie. Daarnaast liggen de herkomst en verdeling van budgetten binnen het onderwijs iets eenvoudiger. De voor de opleidingen beschikbare budgetten worden voor het grootste deel bepaald door het aantal studenten. In de topsport is dat vaak ingewikkelder en er spelen andere belangen mee bij de inzet van de middelen; topsport versus sportontwikkeling, verdeling tussen verschillende topsportdisciplines en de focus op de huidige top versus de talentenprogramma’s."

Topsport heeft te maken met een prestatiecultuur, maar ook in het onderwijs moet gepresteerd worden. De advertentietekst indertijd sprak over de ambitie ‘van goed naar excellent’. Hoe gaan jullie daar bij het CIOS mee om?
“Toen ik zes jaar geleden startte, heb ik een presentatie gehouden voor al mijn nieuwe collega’s. Naast het inzoomen op mijn ideeën over het belang van vitaliteit en de focus op teamontwikkeling, heb ik drie vragen gesteld. Ten eerste: wat verstaan jullie onder excellent onderwijs? Ten tweede: wat gaan jullie daar zelf aan bijdragen? En tot slot: wat verwachten jullie van mij? Op basis van de antwoorden die ik tijdens de eerste tweedaagse met het managementteam heb laten optekenen, hebben we drie speerpunten gekozen. Het eerste speerpunt is pedagogisch-didactisch handelen, de kern van het onderwijs. Het tweede is prestatiecultuur, het DNA van onze opleiding, en tot slot het onderwijsconcept, onze visie op leren."

“We hebben de prestatiecultuur vertaald naar acht indicatoren, zoals ‘het beste uit jezelf halen’, ‘mentale weerbaarheid’ en ‘verantwoordelijkheid nemen’, maar ook: ‘accepteren dat het niet altijd leuk is’. Deze kernwaarden hebben betekenis in ons onderwijs en geven richting aan de wijze waarop we met elkaar omgaan. Die indicatoren willen we terugzien in het gedrag waarop studenten en docenten aanspreekbaar zijn. Het doorleven van de prestatiecultuur bevorderen we door de indicatoren te laten terugkomen in evaluatiegesprekken, tijdens kampen en projecten of in de alledaagse praktijk van het onderwijs. Neem de coronatijd als voorbeeld. Dat was letterlijk niet leuk. Hoe ga je daar dan mee om? Wij hoorden op vrijdag dat de school op slot zou gaan. Dat was op z’n minst lastig, maar we hebben het geaccepteerd en we zijn energiek en creatief met deze uitdaging aan de slag gegaan. Op dinsdagochtend om acht uur hadden we onze eerste online-les met een aanwezigheid van honderd procent. We bleken meteen in staat om de knop om te zetten. Op die manier wordt de prestatiecultuur in de praktijk zichtbaar.”

Je hebt de nodige ervaring in de (top)sport, maar je noemt het team waarmee je bij het CIOS hebt gewerkt ‘het mooiste team waarmee je in je 40-jarige loopbaan hebt mogen werken’. Waarom?
“Alle credits voor wat we bij het CIOS dag in, dag uit met en voor de studenten bereiken gaan naar het team, de betrokkenheid, de bevlogenheid, de intrinsieke motivatie om echt het beste uit iedere student te halen. Dat heb ik op die manier nooit eerder gezien in mijn vorige rollen. Ons CIOS-team is daarin echt onderscheidend. In een leeromgeving die autonomie ondersteunt, wordt iedere student uitgedaagd zich optimaal te ontwikkelen. Ook ben ik trots op de onderlinge samenwerking tussen onze docenten, onderwijsondersteunende collega’s en opleidingsmanagers, die voortdurend op zoek zijn naar mogelijkheden om ons onderwijs nog beter te voorzien van context en nog betekenisvoller te maken. In de afgelopen jaren is dat vooral zichtbaar geworden in enkele innovatieve projecten en de initiatieven om de samenhang in het onderwijs verder te versterken. Het CIOS onderscheidt zich bovendien door een enorm hoge medewerkerstevredenheid."

Het CIOS is de oudste opleiding op het gebied van sport en bewegen in Nederland en viert het 75-jarig jubileum. Wat is volgens jou de positie van het CIOS in het Nederlandse onderwijslandschap als het gaat om sport en bewegen?
“Het CIOS is al jarenlang een toonaangevende opleiding met jaar in, jaar uit het predicaat Topopleiding. Behalve de vijf CIOS-opleidingen – naast Haarlem/Hoofddorp ook Arnhem, Sittard-Venlo, Heerenveen Leeuwarden en Zuidwest-Nederland – zijn er ruim dertig andere mbo-opleidingen voor sport en bewegen. In nationaal verband hebben de vijf CIOS-opleidingen de krachten gebundeld binnen CIOSNL. Dit stelt ons in staat om van betekenis te zijn in de samenwerking met sportbonden. Anders dan individuele sport- en beweegopleidingen is CIOSNL in staat een landelijke dekking te bieden in de afspraken met sportbonden.”

“Een voorbeeld is het project dat CIOSNL gestart is met de KNGU, onderdeel van de doorlopende leerlijn voor trainer-coaches: een vernieuwde opleidingsstructuur waarbij NOC*NSF en opleidingspartners uit de sport en het onderwijs de krachten bundelen om vakbekwame trainer-coaches op te leiden. In dit project werd de beschikbare (sportspecifieke) kennis van een sportbond verbonden met de (pedagogisch-didactische) expertise vanuit het onderwijs. Doel was om een geharmoniseerde opleiding voor gymnastiek trainer-coaches op niveau 3 tot stand te brengen, die voldoet aan de kwalificatie-eisen van zowel de sport als het onderwijs.”

“Ik ben ervan overtuigd dat we als CIOSNL een meer prominente rol kunnen vervullen in landelijke discussies over het belang van sport en bewegen en de waarde van goed opgeleide sportleiders (trainer-coach is een vak), in het bijzonder in een tijd waarin bewegingsarmoede lijkt toe te nemen. Daarin mogen we best wat minder bescheiden zijn. Een recent voorbeeld van hoe de vijf CIOS-opleidingen zich samen met dertien andere mbo-instellingen en het Platform Ondernemende Sportaanbieders profileren, is het practoraat Sociaal Veilige Sport, onder begeleiding van CIOSNL en het Graafschap College als kartrekkers. Met twee practoren en negentien docent-onderzoekers die aan het practoraat verbonden zijn, richten we ons op de inbedding van onderzoek in de onderwijs- en beroepspraktijk, gericht op het implementeren van concrete oplossingen om een sociaal veilige sport- en beweegomgeving te realiseren.”

Bij je aanstelling als directeur van het CIOS zei je: 'Binnen het CIOS is mijn primaire opdracht de kwaliteit en de uitstraling van een onderscheidend opleidingsinstituut verder te versterken: van goed naar excellent.' Is dat gelukt en waarin zien we dat concreet terug?
“Dat is natuurlijk een vraag die je beter aan anderen kan stellen, maar ik denk dat het zeker gelukt is. CIOS Haarlem Hoofddorp wordt door velen gezien als toonaangevende sport- en beweegopleiding, met betekenisvolle uitstroomprofielen en een rijk aanbod aan keuzedelen. Naast de al genoemde speerpunten pedagogisch-didactisch handelen, onze prestatiecultuur en het aansprekende onderwijsconcept, onderscheiden wij ons ook op het gebied van vitaliteit. Zelf heb ik dit thema nadrukkelijk op de kaart gezet en het is mooi om te zien dat vitaliteit steeds meer wordt omarmd binnen het CIOS en ook breder binnen andere opleidingen van het Nova College.”

“In ons jubileumjaar CIOS75 hebben wij ervoor gekozen om Vitaliteit in de Buurt een centrale plek in het programma te laten innemen. Eerder dit jaar zijn ongeveer negenhonderd studenten actief geweest om projecten op het gebied van vitaliteit voor te bereiden en uit te voeren bij scholen, in verzorgingshuizen, bij sportverenigingen en andere doelgroepen op een groot aantal locaties in de regio. Het is prachtig om te zien hoe vitaliteit een steeds belangrijkere plek inneemt binnen ons onderwijs. Zeker in een tijd waarin aandacht voor vitaliteit voor velen helaas niet vanzelfsprekend is – en de politiek helaas ook niet vooroploopt – is het uitdragen van de waarde van sport en bewegen voor de gezondheid een van grote betekenis.”

“De waardering voor onze opleiding werd in de afgelopen jaren ook bevestigd door onze koppositie in de Keuzegids MBO, waar Nova College CIOS Haarlem Hoofddorp erkenning kreeg als de nummer 1 sport- en beweegopleiding van Nederland. Deze is voor een belangrijk deel gebaseerd op de beoordeling door de studenten, maar ook in het werkveld en bij vervolgopleidingen (in het HBO) staat onze opleiding goed bekend. Ongeveer de helft van onze studenten stroomt na het behalen van het diploma door naar bijvoorbeeld de ALO of een opleiding fysiotherapie. Van degenen die na hun diplomering actief willen zijn in het werkveld, krijgt vrijwel iedereen direct een baan.”

"Mijn eigen rol in de waardering voor het CIOS moet je niet overbelichten. De docenten maken uiteindelijk het verschil in de relatie met de studenten. Wel denk ik dat ik erin geslaagd ben om de prioriteiten en speerpunten van het CIOS helder neer te zetten: be good and tell it, show it and share it. In de kern komt het neer op het bieden van richting, ruimte en vertrouwen.”

Waarom heb je ondanks de in jouw eigen woorden prachtige werkomgeving toch besloten afscheid te nemen?
“Ik ben 64, energiek en fit en nog net zo gedreven als bij mijn entree bij het CIOS. Wat betreft energie zou ik nog jaren kunnen doorgaan bij de opleiding die ik in m’n hart heb gesloten. Niettemin heb ik een bewuste keuze gemaakt om aan het einde van dit kalenderjaar te stoppen met 7x 24 uur verantwoordelijkheid. Ik wil meer werken aan mijn eigen vitaliteit, reistijd verruilen voor tijd voor reizen en samen met mijn vrouw Marja investeren in andere mooie en betekenisvolle zaken.”

“Ik ga niet met pensioen, maar ik wil de mogelijkheid voor mijzelf creëren om kritisch te kunnen zijn bij het aangaan van nieuwe verplichtingen. Bij alles wat vanaf nu op mijn pad komt, stel ik drie vragen: vind ik het leuk? Is het betekenisvol? En: ben ik bereid er tijd in te investeren? Ik werd onlangs gevraagd door de beste atletiekvriendin van Saskia of ik als buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (BABS) haar huwelijk wilde voltrekken (Gootjes schreef in 2016 een boek over zijn aan kanker overleden dochter Saskia). Een enorm eervolle vraag waar ik volmondig ‘ja’ heb gezegd. Hoe mijn agenda er vanaf januari uitziet? Meer tijd besteden aan zaken als schrijven, presenteren, bestuurlijk actief zijn en reizen. Daarnaast sta ik open voor in tijd en omvang afgebakende (interim)opdrachten of projecten. Ik kijk met een prachtig gevoel terug op mijn tijd bij het CIOS, maar zie tegelijkertijd ook uit naar de volgende fase in ons leven, waarin (blijven) werken aan vitaliteit hoog op onze agenda staat.”

Voor meer informatie: CIOS Haarlem Hoofddorp bestaat 75 jaar en wisselt van directeur