door: Lennart Bloemhof | 3 oktober 2013
Gestimuleerd door de toenemende vraag naar hoogopgeleide beweegprofessionals op de arbeidsmarkt, besloot de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) zes jaar geleden haar opleiding Sport- en Bewegingseducatie (SBE) te starten. Uit recent onderzoek van de hogeschool en Radboud Universiteit Nijmegen naar de functie buurtsportcoach blijkt dat het profiel van de SBE’er goed aansluit bij de functie-eisen van het nieuwe vak, waardoor afgestudeerde SBE’ers een goede kans op een baan hebben wanneer ze na hun opleiding besluiten om als buurtsportcoach of combinatiefunctionaris aan de slag te gaan.
De functie buurtsportcoach ontstond met het beleidsprogramma ‘Sport en bewegen in de buurt’, dat kabinet Rutte I eind 2010 presenteerde en waardoor de vraag naar hoogopgeleide beweegprofessionals toenam. Die ontwikkeling is een belangrijke reden voor de rooskleurige baankansen van afgestudeerde HAN-SBE’ers, zoals geschetst met het onderzoek. HAN-docent Edwin van Gastel - verbonden aan de studie SBE en gespecialiseerd in sportstimulering en sportparticipatie - legt de achtergrond van de opleiding uit.
“Door de huidige maatschappelijke ontwikkelingen zijn er hoogopgeleide experts op het gebied van sport en bewegen nodig, die op basis van actuele onderzoeksbevindingen een oplossing kunnen bieden voor de beweegproblematiek bij specifieke doelgroepen. Sport is de laatste decennia verbreed en neemt in onze samenleving een belangrijke plaats in. Ook wordt een gezonde leefstijl door het bedrijfsleven en de individuele consument steeds meer erkend. Vandaar dat wij zijn gestart met de opleiding SBE.”
OnderzoekEsther Derksen - als socioloog verbonden aan de Radboud Universiteit van Nijmegen - voerde samen met Van Gastel het onderzoek naar de functie buurtsportcoach voor de SBE-opleiding uit. Van Gastel benadrukt dat niet het onderzoeken van de baankansen van zijn studenten het hoofddoel achter het onderzoek was, maar dat hij samen met Derksen zocht naar manieren om het curriculum van de opleiding te verbeteren gezien de relatief korte ontstaansgeschiedenis van de functie buurtsportcoach en intensiverende vraag naar beweegprofessionals.
Van Gastel: “Omdat de functie buurtsportcoach nieuw is, zijn er nog geen studenten die specifiek zijn opgeleid om het vak buurtsportcoach uit te oefenen. Maar omdat de overheid wel verwacht dat er zo snel mogelijk buurtsportcoaches op de arbeidsmarkt terechtkomen, wil de HAN graag weten wat zij als opleidingsinstituut kan doen om haar studenten zo goed mogelijk op te leiden tot buurtsportcoaches.
“Esther heeft hiervoor eerst de competenties van de buurtsportcoach - zoals beschreven in het beleidsprogramma - uitgezocht. Vervolgens heeft ze afgestudeerde SBE’ers en andere professionals die al aan het werk zijn als buurtsportcoach of combinatiefunctionaris geïnterviewd. Daarna heeft ze alle competenties van de SBE’er en de uitwerking ervan binnen de vakken bekeken en dat met elkaar vergeleken.”
Paul Dresen was als curriculumvoorzitter van de HAN-opleiding Leraar Lichamelijke Opleiding (ALO) een van de grondleggers van de studie SBE. Inmiddels is Dresen alleen nog verbonden aan de SBE-opleiding. Hij voegt toe: “Vorig jaar hebben we eenzelfde soort onderzoek gedaan voor de functie ‘leefstijlcoach’. Dit onderzoek is toen uitgevoerd door de afdeling Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit van Amsterdam. Daaruit bleek dat er onder meer kennis over voeding in relatie tot leefstijl in het curriculum moest komen.”
Brede basisVolgens Dresen krijgen studenten via de opleiding SBE een brede basis mee, waar ze op de arbeidsmarkt hun voordeel mee kunnen doen. “Onze drie speerpunten zijn: effectiviteit van beweegprogramma’s, sport en gezondheid en sport en participatie. De SBE’er is daarbij bekwaam in uitvoering van beweegprogramma’s, managementtaken en (leefstijl)coaching.” Van Gastel zegt dat deze bekwaamheden dicht liggen bij de functie-eisen van de buurtsportcoach, zoals onderzocht met het HAN-onderzoek.
“Van buurtsportcoaches wordt verwacht dat zij sport kunnen organiseren bij mensen in hun eigen buurt en dat zij de verbinding zijn tussen de sport- en beweegaanbieders en andere sectoren. Op Hbo-niveau heeft de buurtsportcoach een initiërende rol: hij of zij organiseert activiteiten en brengt partners in de wijk samen, zoals jeugd- en welzijnsinstellingen, eerstelijnsgezondheidszorg, onderwijs en sportaanbieders. Verder coördineert hij of zij projecten in de wijk en ondersteunt anderen in de uitvoer van projecten. Ook moeten de afgestudeerde SBE-studenten over kennis beschikken rondom beleidsmatige vraagstukken.”
De HAN-docent benadrukt dat zijn studenten tijdens de opleiding veelvuldig oefenen met het opstellen, organiseren en evalueren van beweegactiviteiten alsmede goed leren te luisteren naar en inspelen op de diverse doelgroepen om die kenmerken te ontwikkelen. Ook lopen ze elk studiejaar een stage. Van Gastel: “Daarnaast hebben ze kennis van sociale en emotionele gedragsproblemen en zijn ze op de hoogte van de nieuwste verschijningsvormen van sport. Verder beschikken ze over de capaciteiten om een begroting op te stellen en weten ze hun producten en diensten te promoten.”
VerbeterpuntenWel kwamen Van Gastel en Dresen in de zes jaar dat de SBE-opleiding bestaat - en ook via het onderzoek - diverse verbeterpunten tegen. Die zaten volgens het onderzoek op drie vlakken, aldus de wetenschapper: het nadrukkelijker incorporeren van de seniorendoelgroep in de opleiding, het verbeteren van de competentie van studenten om samen te werken (met name de vaardigheid om te netwerken) en studenten leren om landelijke en gemeentelijke beleidsplannen te schrijven en daarmee te werken.
“Die verbeteringen hebben we al meteen besproken en doorgevoerd in de opleiding”, zegt Van Gastel. De docent zegt dat er nu twee lichtingen (2012 en 2013) van de opleiding de arbeidsmarkt inmiddels zijn opgegaan. Een aantal alumni zijn nu aan de slag als buurtsportcoach of combinatiefunctionaris.
Het verschil tussen die functies? Van Gastel: “Buurtsportcoaches kunnen breder worden ingezet dan combinatiefunctionarissen. Combinatiefunctionarissen zijn vooral werkzaam op het terrein van onderwijs, sport en cultuur. Buurtsportcoaches kunnen ook ingezet worden in andere sectoren, zoals zorg, welzijn, kinderopvang, jeugdzorg of het bedrijfsleven.”
Naast de buurtsportcoaches en combinatiefunctionarissen leverde de opleiding ook onder meer een sport- en beweegagoog bij een revalidatiecentrum af, een sportconsulent bij een gemeente, een leefstijlcoach, een recreatiemanager, een beweegprofessional in de kinderopvang en een adviseur bewegen in de openbare ruimte en natuur.
KeuzemogelijkhedenDresen en Van Gastel hebben vanwege die diverse richtingen van hun studenten daarom niet de intentie om de opleiding te verkopen als buursportcoach-opleiding. Van Gastel: “Dat is niet onze ambitie. Maar met het onderzoek laten we wel zien dat wij - als HAN SBE - klaar zijn om studenten op te leiden voor deze nieuwe functie. Als studenten zich oriënteren op een bepaalde beroep en graag buurtsportcoach willen worden, kunnen ze dus kiezen voor onze opleiding, maar het is niet zo dat ze met onze opleiding alleen deze functie kunnen bekleden.”
En dat die koers een goede is, wordt volgens Van Gastel bevestigd door het feit dat ‘zijn’ HAN vorige week tot beste grote hogeschool van Nederland werd verkozen door weekblad Elsevier. Hij vervolgt: “Het gaat er vooral om dat onze studenten leren sport als middel te kunnen inzetten om mensen te laten participeren, via sport een gezonde leefstijl te kunnen geven of een meer actievere vrije tijdsbesteding kunnen stimuleren, en dat kan binnen veel functies. Studenten kunnen met keuzevakken een eigen kleuring geven aan hun opleiding.”
Van Gastel heeft daarom ook geen idee hoeveel buurtsportcoaches de opleiding SBE de komende jaren zal opleiden. “Er starten jaarlijks maximaal 150 studenten en het ligt aan hun eigen wensen en behoeften of zij voor deze functie kiezen. Daarnaast ligt het ook aan de vraag vanuit het werkveld, hoeveel plaatsen er beschikbaar komen.”
Voor meer informatie: klik hier
