HAN heeft opleidingsmodules voor beginnende trainers ontwikkeld

door: Bas Kammenga | 2 november 2023

Op verzoek van twee Gelderse gemeenten heeft HAN vijf opleidingsmodules voor beginnende trainers ontwikkeld. Generiek voor alle mogelijke sporten met als doel eerste handvatten te geven aan goedwillende vrijwilligers. De doelstelling is ‘meer plezier en meer ontwikkeling’ bij de sportende jeugd terug te zien.

Age Scheper is docent/onderzoeker bij de HAN binnen de expertisegroep talentontwikkeling en talentidentificatie van de academie Sport en Bewegen. In die rol is hij betrokken bij het project. “We houden ons binnen de expertisegroep bezig met een optimale ontwikkeling van elk kind”, licht hij toe. “Daarbij moet ik vaak verduidelijken dat het ‘talent’ niet specifiek op topsport gericht is. We kijken wat voor aanbod er voor elk kind is en hoe we het zo optimaal mogelijk kunnen aanbieden in de leeftijdsgroepen tussen de 4 en 18 jaar. En op het moment dat kinderen in de groei komen, moeten we ook daar rekening mee houden.”

Opleidingsmodule
Het zijn de gemeenten Nijmegen en Berg en Dal die vanuit het lokale sportakkoord bij de HAN een verzoek hebben neergelegd tot het ontwikkelen van een opleidingsmodule voor beginnende trainers. “Er is grote behoefte aan kennis en kunde over het ‘goed’ geven van trainingen door welwillende vrijwilligers, die lang niet altijd voldoende handvatten hebben om de jeugd training te geven. De basis die er nu ligt is voor sportverenigingen heel nuttig om aan trainende vrijwilligers aan te bieden. Het is voor hen nog een echte stap om aan een officiële trainerscursus van een bond deel te nemen. Het kost vaak veel tijd en je moet daarvoor ook de motivatie hebben. Onze modules zijn heel laagdrempelig voor personen die voor het eerst voor een groep komen te staan.”

De in totaal vijf modules hebben elk een apart thema. “Via studenten is aan trainers in het veld gevraagd hoe ze het liefst informatie tot zich krijgen. Daaruit werd duidelijk dat het ‘kort en krachtig’ moest zijn en bij voorkeur in video’s en voor een deel ook in de vorm van een naslagwerk. De eerste module is de basismodule met informatie over de kennis die je nodig hebt en wat je moet doen om de doelen - plezier hebben en vaardig worden -  te bereiken. Coachen op vooruitgang of inzet is daarbij van groot belang. Het begrip ‘deliberate play’ wordt daarin uitgelegd en de breed motorische ontwikkeling van de jeugd in de leeftijd tot 12 jaar. Tussen de 12 en 16 jaar wordt er al iets meer specifiek getraind en vanaf 16 jaar is er volledige specialisatie.”

Module twee gaat over de voorbereiding van de training. “Daarbij moet je nadenken over het doel van de training, de materialen, dat de oefeningen aansluiten bij de doelen die gesteld worden. Als dat niet gebeurt dan is zonde voor de ontwikkeling van de sporters. Duidelijke regels zijn handig, het kiezen van positie. Hoe beter je je training hebt voorbereid, hoe meer feedback en complimenten je kunt geven op het moment van de training zelf.”

Motivatie
Module drie gaat over de warming-up. “Daarin willen we breed motorische ontwikkeling stimuleren. Met verschillende oefeningen om op een afwisselende manier op te warmen. Er zijn allerlei voorbeeldfilmpjes op YouTube geplaatst, die bekeken kunnen worden en gekozen kunnen worden. Zoals overgooispellen waarbij gerend wordt, estafettes, evenwichtsvormen. Kortom, een speelse warming-up waarbij meer vaardigheden bij komen kijken. We willen af van de ouderwetse manier van heen en weer rennen.”

Module vier gaat over het stimuleren van motivatie. “Het komt steeds vaker voor dat jonge kinderen binnen drie jaar alweer afhaken bij een sportclub. Als je intrinsiek gemotiveerd bent heeft dat een positief effect op de ontwikkeling. In trainingen kun je daarop sturen. Daarbij maken we onder meer gebruik van de zelfbeschikkingstheorie, waarin kinderen keuzevrijheid ervaren in de trainingen. Autonomie, betrokkenheid en competentie zijn daarin de kernwoorden, kortweg het abc’tje. Het is cruciaal omdat al het gedrag begint bij motivatie. Intrinsieke motivatie is daarbij het meest duurzaam.”

Verantwoordelijkheid
De vijfde en laatste module is gericht op doelgericht leren. “Het is aan de ene kant gericht op spelers zelf verantwoordelijk maken voor het bezig zijn met de oefeningen en daarmee hun ontwikkeling. De andere stap is dat je zelf als trainer ook heel echt bezig bent met deze opdracht. Dat zit heel erg verweven in de voorbereiding van de training. Het goed vooraf nadenken over de doelen. Daarbij is het vervolgens belangrijk dat je ook coacht op het doel van de oefeningen. En achteraf is het belangrijk om te evalueren en de inhoud mee te nemen naar wedstrijden en omgekeerd. Het is niet een vaardigheid die we aangeleerd krijgen, omdat de focus vaak ligt op het presteren in plaats van het leren. In de sport maar ook op school wordt soms teveel gelet op het afvinken van resultaten.”

In Lent en in Berg en Dal zijn er verenigingen mee aan de slag. “De gemeenten hebben nu de communicatie opgepakt richting de verenigingen en buurtsportcoaches. Het is nog te vroeg om conclusies te trekken over gebruikscijfers. Maar de eerste ervaringen van de gebruikers zijn positief. Er wordt enthousiast gereageerd op de videovorm en het sluit op die manier ook aan bij de behoeftes van de trainers.”

Er zijn geen toetsen aan verbonden en trainers kunnen er ook heel zelfstandig mee aan de slag. “We hopen dat het basisniveau van de trainingen omhoog gaat en daarmee ook het beweegniveau van de sporters en uiteindelijk ook de sportdeelname als totaal en dus minder uitval. Er is niet gekozen voor een toets, maar er is dus wel wat documentatie bij en ook checklists. De didactiek en pedagogiek zit daarin ook verwerkt. Hopelijk brengt dit ook nog mensen op het idee om een trainerscursus te gaan volgen. We denken dat deze vijf modules daarvoor een hele mooie opstap zijn.”

Voor meer informatie: Help, ik moet training geven! Handvatten voor beginnende sporttrainers