Geen hekken meer om het sportpark met stappenplan

door: Leo Aquina | 3 april

Als je vroeger in een schoolvakantie met de bal onder de arm naar de plaatselijke FC ging om een balletje te trappen op het trainingsveld, moest je eerst langs een dubbele rij prikkeldraad. Als de vereniging niet actief was, waren de velden leeg. Zonde voor al die kinderen met een bal onder de arm, maar ook voor de gemeente en de sportverenigingen zelf, voor iedereen eigenlijk. Kenniscentrum Sport Bewegen ontwikkelde daarom een Stappenplan Open Sportpark.

“Er is veel druk op de openbare ruimte,” zegt Dianne Scholte. “Gemeenten zitten in de knoei met ruimte voor bijvoorbeeld natuur, zorg, wonen, onderwijs. De ruimte is beperkt, maar er zijn wel sportparken die een groot deel van de tijd leeg staan. Daar kunnen heel veel functies samenkomen, van koffieochtenden voor senioren, tot kinderopvang, fysiotherapie, gymlessen voor scholen, noem maar op.”

Leidraad
Als ‘specialist beweegvriendelijke omgeving’ bij Kenniscentrum Sport & Bewegen vertaalt Scholte kennis over de relatie tussen de omgeving en gezondheid en bewegen naar praktisch inzetbare instrumenten. Een van die instrumenten is dus het Stappenplan Open Sportpark, dat tot stand kwam na een langlopende reeks van gesprekken met betrokkenen bij sportparken vanuit gemeenten en sportverenigingen. “Er gebeurt in het land best veel op het gebied van open sportparken, maar iedereen doet en deed het een beetje op zijn eigen manier en lang niet op alle plekken ging het even soepel. Het stappenplan helpt om niet iedere keer het wiel opnieuw uit te vinden,” aldus Scholte.

Open sportparken kunnen bijdragen aan de oplossing van diverse maatschappelijke problemen. Scholte: “Door ruimtegebrek in met name steden komen sportparken onder druk te staan. Daarom is het nodig om de maatschappelijke waarde van sportparken te vergroten. In landelijke gebieden heb je te maken met andere problematiek. Daar verdwijnen veel voorzieningen. Sportparken kunnen de oplossing zijn om dergelijke voorzieningen op een efficiënte manier samen te brengen en te behouden voor de lokale gemeenschap.”

Meer dan simpelweg de hekken opengooien
Veel mensen denken bij de term open sportpark gelijk dat alle hekken weg moeten, en dat roept vaak weerstand op zegt Scholte. “Mensen vrezen als eerste voor overlast en vandalisme, maar de angst daarvoor is vaak groter dan het feitelijke risico dat het ook echt gebeurt. Het komt natuurlijk wel voor, maar daar kun je op voorhand rekening mee houden door afspraken te maken met elkaar. Met bijvoorbeeld een wijkagent, jongerenwerkers of een beheerder. Maar er is meer. De hekken opengooien kan een mooie eerste stap zijn, maar dat is zeker niet noodzakelijk. Bovendien zorg je daarmee nog niet automatisch dat er ook daadwerkelijk organisaties zijn die iets op dat sportpark gaan doen.

Het stappenplan gaat uit van het BVO-model Scholte: “BVO staat voor BeweegVriendelijke Omgeving. Het model bestaat uit drie onderdelen: hardware, dat is de fysieke inrichting van het sportpark, zoals velden, gebouwen en routes; software, dat zijn de activiteiten zoals trainingen en gymlessen; en orgware, dat zijn de procesmatige elementen waarover afspraken gemaakt moeten worden. Denk aan wat ieders taken en verantwoordelijkheden zijn, hoe je het eigenaarschap en de financiën regelt en of je een beheerder of sportparkmanager aanstelt.” Het stappenplan geeft geen blauwdruk. Scholte: “Hoe je die hardware, software en orgware op een specifiek sportpark inricht, is contextafhankelijk. Dat heeft er bijvoorbeeld mee te maken wie de eigenaar is van het sportpark en wat er rondom het sportpark al te doen is qua voorzieningen en activiteiten. Wij zeggen niet hoe je dat moet inrichten, maar wel dat je met elkaar keuzes moet maken.”

Exploitatie
Open sportparken kunnen volgens Scholte bijdragen aan een betere exploitatie. Zij legt uit: “Je kunt de inkomsten van het sportpark verhogen door bijvoorbeeld het samenbrengen van functies - bijvoorbeeld verschillende kantines omvormen tot één gezamenlijke kantine, door nieuwe (betaalde) activiteiten aan te bieden op rustige tijdstippen, of door velden te verhuren aan derden. Op termijn trekt een open sportpark vaak meer bezoekers, omdat het een ontmoetingsplek wordt. Ook dat kan extra inkomsten genereren. Ook hierbij is het belangrijk om goede afspraken te maken.

In het stappenplan wordt ook aandacht besteed aan ‘klimaatadaptatie en biodiversiteit’. In hoeverre is dat noodzakelijk voor open sportparken? Scholte: “Dat is niet per se noodzakelijk, maar we hebben het wel in het plan opgenomen omdat het voor de hand ligt dat soort zaken gelijktijdig op te pakken. Als je dan toch aan de slag gaat met een open sportpark, kun je meteen de duurzaamheid onderhanden nemen. Daarmee voorkom je dat je over een paar jaar denkt: oh, hadden we dat maar meteen gedaan.”

Er is een Stappenplan Open Sportpark voor gemeenten en eentje voor sportverenigingen. “Inhoudelijk zijn die stappenplannen hetzelfde,” aldus Scholte. “Maar de bijgevoegde links en voorbeelden zijn afgestemd op de specifieke doelgroep, vandaar het onderscheid.” Zij benadrukt dat beide partijen elkaar nodig hebben om te komen tot een geslaagd open sportpark: “Gemeenten lopen het risico op weerstand bij verenigingen als zij het te veel top-down willen organiseren. Aan de andere kant hebben verenigingen de gemeente ook echt nodig om de bestemmingen naast sport een goede invulling te geven en om samen te werken met andere kernpartners uit bijvoorbeeld onderwijs en zorg.”