Fontys richt zich op beweegarmoede bij de allerjongsten

door: Leo Aquina | 5 december 2024

“Doe je niets, dan is het leed helemaal niet te overzien”, zegt Dave van Kann. Als lector 'Leren Bewegen in en rondom de School' bij Fontys Sport en Bewegen richt hij zich inmiddels ook specifiek op het ‘jonge kind’. Waar onderzoek zich voorheen veelal richtte op schoolgaande kinderen, kijkt Van Kann ook veel naar de leeftijd 0-6 jaar. “Geen vanzelfsprekendheid”, zegt hij. “Wij leiden beweegprofessionals op die vanaf de basisschoolleeftijd kinderen opleiden, maar dat is eigenlijk al te laat.” Zijn onderzoek naar het jonge kind begon met subsidie voor het SIA RAAK Pro project ‘Een Actief Fundament: fundamenteel beter’. Daarop volgde een reeks projecten rond hetzelfde thema.

“We zien eigenlijk elk decennium dat kinderen achteruit gaan in motorische vaardigheid”, zegt Dave van Kann. “In beroepsgroepen die werken met jonge kinderen is het werken aan beweegstimulering en motorische vaardigheden nog geen vanzelfsprekendheid. Kinderen spelen minder buiten en er is een rechtstreeks verband tussen buitenspelen en bewegen, en natuurlijk speelt de opkomst van beeldschermen, tablets en smartphones ook een belangrijke rol.”

Dagelijkse routine
Is het in onze digitale wereld dan niet vechten tegen de bierkaai om kinderen juist weer meer aan het bewegen te krijgen? “Dat is een gewetensvraag”, zegt Van Kann. “Ik ben ervan overtuigd dat als je de basis goed legt, mensen beweeggedrag in zich opnemen. We moeten er vooral voor zorgen dat mensen geen speciale dingen moeten doen om meer te bewegen. We moeten juist zorgen dat het onderdeel wordt van de dagelijkse routine, lopen en fietsen naar school bijvoorbeeld. Maar de aantrekkingskracht van de smartphone is moeilijk te bestrijden.”

Na de start van het project SIA RAAK Pro Een Actief Fundament, volgden projecten als ZonMw MOOI in Beweging ASAS (Actief Systeem voor een Actieve Start), ZonMw MOOI in Beweging ACT2ACT (Active Systems to Activate young children) en als jongste loot aan de tak de SIA Pilot Netwerkontwikkeling richting Europa PA SCAN (Physical Activity Supportive ChildcAre Network). Van Kann legt uit dat Fontys binnen een groot aantal van de projecten samenwerkt met binnen- en buitenlandse partners. “Samen met Mulier Instituut kijken we bijvoorbeeld binnen het project ProMotion wat nodig is om bewegen vanzelfsprekender te maken binnen de opleiding tot pedagogisch medewerker, want op dit moment maakt het eigenlijk geen deel uit van het curriculum. Wij kijken vooral hoe we het beroepenveld kunnen ondersteunen om een kwaliteitsslag te kunnen maken voor professionals die werken met het jonge kind.”

Op scholen gaat het om leraren, maar als het gaat om kinderen van 0-6 jaar is de vraag welke professionals dan relevant zijn. Van Kann: “Dat zit deels bij professionals, maar voor een deel ook thuis, bij de ouders en bij het inrichten van de omgeving. We moeten bijvoorbeeld ook kijken naar de uitdaging in de wijken, hoeveel speelplekken er beschikbaar zijn. Maar natuurlijk stellen wij onszelf ook de vraag op welke professionals wij ons moeten richten en welke professionals van belang zijn als het gaat om bewegen bij het jonge kind. Daarbij kun je zeker denken aan pedagogische medewerkers in de kinderopvang, maar ook aan kraamverzorgers, verloskundigen en medewerkers in de jeugdgezondheidszorg. Wanneer en hoe bespreek je met jonge ouders het belang van bewegen?”

Nieuw onderzoeksinstrument MOVERS
In het project PA SCAN, dat komende januari officieel van start gaat, werkt Fontys nadrukkelijk samen met Mulier Instituut, de Universiteit van Maastricht, de Hogeschool van Amsterdam, de Universiteit van Gent in België en the Western University of Applied Sciences in Noorwegen. “Het uiteindelijke doel is om een tool te ontwikkelen om bewegen in de kinderopvang veel makkelijker te kunnen faciliteren en in het beleid te integreren”, aldus Van Kann. “We zien dat beleidsondersteuning waardevol is om de volgende stap te kunnen zetten. Wat ons met de buitenlandse partners bindt, is dat we in lopende onderzoeken alle drie gebruik maken van een nieuw onderzoeksinstrument genaamd MOVERS, waarin we kijken wat de positie van bewegen is gecombineerd met (andere) doelstellingen binnen de pedagogische en educatieve setting. Het is een ontwikkelingsgericht instrument, zodat je ook een volgende stap kunt zetten om deze doelstellingen te bereiken.”

In hoeverre is er sprake van verschillen tussen Nederland, België en Noorwegen als het gaat om het bewegende jonge kind? Van Kann: “De teruggang in bewegen en motorische ontwikkeling bij kinderen is een internationale trend. We zien dat verstedelijking en technologie een rol speelt. De Noorse context is iets anders omdat daar meer buiten wordt geleefd en buiten bewegen mensen nu eenmaal meer dan binnen, maar ook daar is sprake van een teruggang. De context is ook iets anders omdat kinderen in Noorwegen pas met zes jaar naar school gaan. Door de internationale samenwerking kunnen we veel leren van elkaar.”

Rol van de ouders
Voor wie is de tool waar het onderzoek uiteindelijk toe moet leiden bedoeld? Van Kann: “Meerdere stakeholders, denk aan gemeenten, kinderopvangorganisaties, scholen, maar ook GGD’s om te kunnen monitoren. In PA SCAN hebben we er bewust voor gekozen om ons niet op de ouders te richten. Ouders hebben wel een belangrijke positie, dus we willen wel zorgen dat het beweegbeleid ook uitgedragen wordt naar de ouders en we willen in de tool handreikingen doen naar gemeenten om ouders beter te informeren.”

Hoe de tool er precies uit komt te zien, weet Van Kann nog niet: “Dat gaan we in het eerste werkpakket uitzoeken aan de hand van vragen als: welke onderdelen zijn cruciaal om erin te hebben? Hoe sluit de tool aan bij de verschillende stakeholders? Dat bepaalt mede de vorm waarin je het giet als je kijkt naar toepasbaarheid en acceptatie. Uiteindelijk is dit voor ons geen opzichzelfstaand project, maar iets dat deel uitmaakt van het grotere geheel, waarin we samenwerken om jonge kinderen in staat te stellen veel te bewegen en te werken aan een Actieve Generatie.”

Voor meer informatie: Studies naar maatschappelijke problemen krijgen subsidie