Fit & Veilig moet ernstige paardrijdblessures helpen voorkomen

door: Rins van Kouwen | 3 april 2014

Jaarlijks raken 66.000 ruiters tijdens het paardrijden geblesseerd. Dat aantal is procentueel laag, maar de ernst van een paardensportblessure is vrij hoog. Om blessures bij ruiters te helpen voorkomen is voor instructeurs het lespakket Fit & Veilig ontwikkeld. De prestaties van ruiters zijn goed te verbeteren door aan de fitheid te werken.

66.000 ruiters raken jaarlijks geblesseerd bij het uitoefenen van hun sport. 180 mensen per dag, dat klinkt als een hoog cijfer. “Maar vergeleken met andere sporten is dat niet veel,” zegt onderzoekster Hedy Goossens, van VeiligheidNL, die studie deed naar het aantal paardrijdblessures in Nederland en erop wijst dat er naar schatting 340.000 ruiters in Nederland zijn. “Maar de ernst van verwondingen of letsel bij een paardensportblessure is vrij hoog. Als er bij het paardrijden iets gebeurt, dan is het vaak ernstig.”

Vaak ernstige blessures
Op de Spoedeisende Hulp (SEH) zijn paardrijdblessures - na blessures ten gevolge van voetbal en bewegingsonderwijs - de meest voorkomende behandelingen. 11.000 ruiters komen jaarlijks op de SEH terecht en 15% van hen moet daarna nog worden opgenomen in het ziekenhuis. Het gemiddelde percentage voor ziekenhuisopname voor andere sporten is 6%. “Het gaat bij paardrijdblessures dus relatief vaak om ernstige blessures,” weet Goossens.

Het aantal paardensportblessures dat op de SEH-afdeling wordt behandeld is in de laatste tien jaar opgelopen. De meest voorkomende paardrijdblessures zijn aan de armen (fracturen aan hand of vinger), gevolgd door de benen (kneuzingen of letsel), maar jaarlijks lopen ook tachtig ruiters ernstig hersenletsel op. De meeste blessures (72%) worden veroorzaakt doordat een ruiter van zijn paard valt, gevolgd door contact van de ruiter met paard. “Een kwetsuur die bijvoorbeeld ontstaat door een trap van het paard of dat het paard op de voet is gaan staan,” legt Goossens uit. Verder opvallend: de helft van de slachtoffers is tussen de 10 en 25 jaar oud en bijna de helft van de blessures ontstaat in de manege.

Lespakket
De onderzoekscijfers waren genoeg reden voor VeiligheidNL en het Adelinde Training Center (van Olympisch dressuuramazone Adelinde Cornelissen) om met ondersteuning van Stichting Veilige Paardensport de handen ineen te slaan. Na een aantal succesvolle pilots werd met Fit & Veilig een lespakket en opleiding ontwikkeld waarmee een instructeur ruiters leert om veilig te vallen en aan hun fitheid te werken. “We zoeken de combinatie,” legt Goossens uit. “Een fitte ruiter die weet wat hij of zij moet doen bij een val kan zijn prestaties aanzienlijk verbeteren en blessures helpen voorkomen. Daardoor krijgt een ruiter veel meer plezier in zijn sport.”

De valoefeningen uit het lespakket, die zijn samengesteld door docent bewegingsonderwijs en valpedagoog Yos Lotens, zijn gebaseerd op het lespakket ‘Vallen is ook een sport’ voor het basisonderwijs. “Uit effect-onderzoek van VUmc-EMGO blijkt dat kinderen die de valtraining in het basisonderwijs hebben gevolgd bij een val vijftig procent minder kans op letsel hebben. Een vergelijkbaar effect mag je ook binnen de paardensport verwachten als ruiters leren vallen. Als je weet hoe je moet vallen, kun je blessures helpen voorkomen, waar maakt dan niet uit. Hoe vaker je oefent, hoe groter de kans dat je bij een onverwachte val goed terechtkomt,” zegt Goossens die erop wijst dat je bij het vallen de kracht over een zo groot mogelijk oppervlak moet zien te verdelen. “Zorg dat je bijvoorbeeld de klap niet met je handen opvangt, maar met je hele arm. Zo breek je minder snel iets.”

Vijf thema's
Het lespakket Fit & Veilig bestaat uit een handleiding, themakaarten (met 43 verschillende oefeningen), een voorbeeldles en attributen (zoals een springtouw, fysiobal en een zeil om te kunnen vallen). Het pakket is onderverdeeld in vijf thema’s, die de fitheid en veiligheid van de ruiter moeten vergroten, te weten: samenwerken en groepsbeleving, houding en balans, veilig vallen, kracht en uithoudingsvermogen. De instructeurs krijgen in drie dagdelen een intensieve training in valtechnieken van Yos Lotens om ruiters valvaardig te maken, terwijl het Adelinde Training Center leert hoe je mentale en fysieke coaching kunt inzetten om de fitheid van de ruiter te vergroten. “Ons doel is zoveel mogelijk instructeurs op te leiden en over vallen en het belang van een fitte ruiter bewustzijn te creëren zodat het aantal blessures in de paardensport kan worden teruggebracht,” zegt Goossens.

Het lespakket is bedoeld voor alle paardensporters. Voor maneges kan Fit & Veilig een interessante manier zijn om ruiters die noodgedwongen op de wachtlijst staan voor paardrijles alvast aan zich te binden en een alternatief te bieden. “Met de verschillende themakaarten en het materiaal uit de koffer kan op verschillende niveaus een training over veiligheid en fitheid worden aangeboden.”

Voor meer informatie: klik hier