Eindhoven als innovatief ‘living lab’ voor beweegstimulering

door: Bas Kammenga | 6 juli 2023

Vier samenwerkende partners verenigd onder de noemer #040Beweegt zien de stad Eindhoven als een groot laboratorium voor vernieuwende en innovatie-experimenten rondom sport- en beweegstimulering. Harmen Bijsterbosch is bij het InnoBeweegLab actief bij één van die vier partners, vertelt over de achtergrond van #040Beweegt en licht er enkele voorbeelden uit.

Harmen Bijsterbosch is sinds twee jaar directeur/bestuurder van het InnoBeweegLab en was daarvoor vijf jaar labmanager. “We hebben een onderzoeks- en innovatiecentrum op het gebied van beweegstimulering met een focus op de ongeorganiseerde vormen van sport, spel en bewegen. Wij zijn daarmee veelal in de openbare ruimte actief en doen onder andere onderzoek naar de manieren waarop je die publieke omgeving beweegvriendelijk kunt inrichten. Aansluitend kijken we of de beweegdoelen ook daadwerkelijk gerealiseerd worden.”

“We zijn ooit door de gemeente Eindhoven opgericht omdat ze op zoek waren naar een showroom en testplek voor innovatieve sport- en spelvoorzieningen. Bij de aanleg van de sportvelden in het noorden van de stad is daarvoor toen ruimte gecreëerd. We zaten inpandig bij een recreatiebedrijf en maakten gebruik van de daar aanwezige faciliteiten, zoals sportvelden, een atletiekbaan en verschillende soorten speeltoestellen. Een klassieke ‘fieldlab’-aanpak dus. Tegenwoordig focussen we ons echter op de openbare ruimte als één groot living lab, en zijn we actief in de hele zuidelijke helft van Nederland.”

Strategische partners
Het gemeentelijke sportbedrijf Eindhoven Sport is een logische partner van het eerste uur. “Daarnaast zijn er strategische partnerships met de Technische Universiteit Eindhoven, die vooral via de faculteit Industrial Design op dit thema actief is. Ook werken we samen met Fontys, waaronder in het bijzonder de Sporthogeschool. #040Beweegt ontstond medio 2017 omdat we elkaar vaak tegenkwamen, maar we soms van elkaar niet wisten wie er met welk onderzoek bezig was. En dat terwijl we wel gezamenlijke belangen hadden en elkaar goed konden helpen.”

De kennisinstellingen onderzoeken nieuwe manieren van sport- en beweegstimulering, de gemeente Eindhoven heeft juist als doel om haar inwoners in beweging te brengen en te houden. “Door samen te werken kunnen we meer bereiken met minder middelen. Het is een samenwerking op vrijwillige basis, begin 2018 bekrachtigd met een intentieverklaring. Een stuurgroep zorgt voor de strategische sturing, de werkgroep komt maandelijks bij elkaar om informatie, kennis en ideeën uit te wisselen. Zo blijven alle partijen op de hoogte en kunnen we desgewenst nader samen werken. Het gaat om samenwerking op eigen projecten, #040Beweegt heeft geen eigen programmabudget.”

Fietspad
Een concreet voorbeeld van een project is de ‘nudging’ op het fietspad over de Oirschotsedijk. “Nudging is een psychologische principe om mensen te beïnvloeden in hun dagelijkse keuzes. Het betreft in dit geval een fietspad van twee kilometer waarop met asfaltverf om de 200 meter kreten zijn aangebracht om de fietsers, grotendeels forensen en scholieren, te stimuleren. Het fietspad wordt ook veel gebruikt door hardlopers en skeeleraars, die er sportief en recreatief gebruik van maken. Ook hen stimuleren we om vaker te bewegen en bijvoorbeeld anderen mee te nemen bij een volgende keer.”

“Dit project is onderdeel van het gemeentelijke beleid om in Eindhoven meerdere zogeheten ‘pop-up’ beweegvoorzieningen te realiseren. De middelen komen dan ook vanuit de gemeente. Het InnoBeweegLab heeft de opdracht om de resultaten en effecten te monitoren. Als het succesvol is, kan het ook op andere plekken in Eindhoven worden toegepast.”

Monitoren
“In de voorbereidingen zijn we tegen behoorlijk wat uitdagingen aangelopen. Dat heeft alles te maken met het meervoudig gebruik van dit fietspad. We hebben in de beginfase van het project bijvoorbeeld overleg gevoerd met de afdeling mobiliteit van de gemeente over de exacte uitingen die we op de weg zouden zetten. De diverse doelgroepen moeten er natuurlijk gezamenlijk en optimaal gebruik van kunnen blijven maken.”

Het monitoren van beweeggedrag is een kernactiviteit van het lab. “We doen dat enerzijds met een technologie die het aantal passanten telt, op basis van infrarood. Door middel van handmatige tellingen controleren we ook nog of de cijfers uiteindelijk overeenkomen met de dagelijkse realiteit. Dat doen we met name op de piekmomenten als er veel verschillende doelgroepen op hetzelfde tijdstip langs komen.”

Nieuwtje
Bij de fysieke tellingen wordt er ook onderscheid gemaakt naar leeftijd en of personen alleen of in groepen langs komen. “Dat levert wat meer kwalitatieve informatie op. Ook interviewen we wandelaars. Fietsers kunnen met het opsteken van een duim onderweg simpele vragen beantwoorden. Onlangs is het InnoBeweegLab door het Ministerie van VWS gevraagd om een dergelijk beweegonderzoek ook op Bonaire te gaan uitvoeren. Daar hangen we tellers neer die we vanuit Nederland een halfjaar lang kunnen uitlezen.”

De gemeente Eindhoven heeft naast dit fietspad nog twee pop-ups in de pijplijn, waarvan er één al concreet is. “Dat betreft een sportcontainer die rouleert door de stad om erachter te komen of er permanente plekken moeten komen om dit soort containers neer te zetten. Een buurtsportcoach of een fysiotherapeut in de buurt kan er materialen uit gebruiken. Ook bevat de container een klimrek aan de buitenkant. Wij monitoren voor de gemeente de frequentie en de tevredenheid van het gebruik door de inwoners.”

“Het gebruik van een urban sports-park in Eindhoven brengen we ook in kaart. Dat betreft een groot openbaar terrein met toepassingen voor urban sports.” Alles wat er in de openbare ruimte in Eindhoven aan sport en bewegen gebeurt, kun je onder de noemer #040Beweegt scharen. “Maar zoals eerder gezegd, ligt het eigenaarschap per project telkens bij één of meer van de samenwerkende partners”, benadrukt Bijsterbosch tot slot.

Voor meer informatie: #040Beweegt