"Een helm dragen had mijn klachten niet voorkomen"

door: Emilie Maclaine Pont | 14 maart 2024

Frank van Eekeren was net een paar dagen begonnen als hoogleraar Sport & Society aan de Universiteit Utrecht toen hij een fietsongeluk kreeg. Anderhalf jaar later kampt Van Eekeren nog altijd met het zogenaamde postcommotioneel syndroom: slepende klachten als gevolg van hersenletsel die hem in het dagelijks leven op allerlei vlakken beperken.

Lezen, werken achter de computer en televisie kijken. Maar ook sporten, lesgeven en conferenties bijwonen. Sinds zijn ongeluk in september 2022 zijn zaken die daarvoor vanzelfsprekend waren er voor Frank van Eekeren niet meer bij. “Wandelen, af en toe bellen, luisterboeken, de radio en podcasts beluisteren: daar houdt het wel zo’n beetje bij op”, vertelt hij. “Ik was net één dag vijftig jaar toen ik in een bocht op mijn e-bike uitgleed over gladde stenen. Ik had juist het gevoel aan een nieuwe levensfase te beginnen met mijn baan aan de universiteit. Dat werd ineens allemaal anders.”

Van Eekeren wil bewust geen nadruk leggen op de triestheid van zijn situatie. “Iedereen heeft wel eens pech. Natuurlijk is mijn situatie een uitdaging. Ik ben ambitieus. Zit vol plannen. En ik ben niet alleen geïnteresseerd in sport op werkgebied: ik doe het zelf ook graag en volgde diverse sporten op de voet. Mentaal is het soms een uitdaging om dat los te laten. De prognose is ook nog onduidelijk. Er is verbetering, maar ik weet nog niet of ik volledig herstel en hoe lang dat duurt.”

Nu werken en sporten voorlopig geen opties zijn, richt Van Eekeren zich noodgedwongen op andere bezigheden – uiteraard voor zover zijn situatie dat toelaat. “Ik weet inmiddels alles over Gaza, Oekraïne en het klimaat. Het relativeert alles wat met sport te maken heeft. Tegelijkertijd heb ik nog steeds veel aan sport. Als ik op de radio volg hoe Femke Bol wereldkampioen indoor op de 400 meter wordt, geeft dat energie. Wel merk ik, juist door mijn achtergrond in de sociaal-culturele aspecten van sport, dat de media vaak maar een beperkt beeld schetsen. Zoals dat supportersgeweld zero tolerance aangepakt moet worden, terwijl er ook alternatieve oplossingen zijn. Qatar en Saudi-Arabië zouden per definitie slechte landen zijn. Er bestaat een op bepaalde meningen gebaseerd, weinig genuanceerd beeld.”

Huiskamer voor jongeren in het stadion van PSV
Wat Van Eekeren ook extra opvalt nu hij sport op een andere manier volgt, is de rol die het in de samenleving speelt. “Sport is in feite een spiegel van de grote vraagstukken die in de samenleving spelen. Kwesties als integriteit, inclusie, gender en geopolitieke veranderingen komen ook allemaal in sport voorbij. Er is daarbij steeds meer aandacht voor de maatschappelijke kant van sport, bijvoorbeeld in onderzoeksprogramma’s als MOOI in Beweging. Ik vind dat we daar in de praktijk nog te weinig effecten van zien. Universiteiten doen veel veldwerk, bijvoorbeeld naar een veilig en plezierig sportaanbod. Daar mag meer mee gedaan worden. Niet alleen door de overheid, maar zeker ook door private partijen. Daarin schuilt ook de opdracht aan onderzoekers om hun kennis beter toegankelijk te maken.”

Bvo’s, ofwel betaald voetbalorganisaties, richten zich met hun foundations steeds vaker op maatschappelijke vraagstukken. Van Eekeren ziet als bestuurslid van de PSV Foundation van dichtbij hoe dit zich ontwikkelt. “Anders dan de meeste stichtingen van bvo’s focussen wij op één doelgroep: jongeren in Eindhoven, voor een deel jongeren die niet naar school of werk gaan. Zij zijn vaak moeilijk bereikbaar, maar als er een link is met PSV, is het voor hen ineens interessant. Via ons netwerk van partners bieden wij hen studie- en werkmogelijkheden aan. Binnenkort hebben we ook een huiskamer in het stadion waar zij altijd terecht kunnen. Het is maar een voorbeeld, maar je ziet dat supporters en partners steeds meer vragen om aandacht voor maatschappelijke waarden.”

Volgens Van Eekeren is er geen concurrentie tussen de bvo’s als het om maatschappelijk verantwoord ondernemen gaat. “Sterker nog, de stichtingen zoeken elkaar regelmatig op voor kennisuitwisseling en professionalisering. Ik ken niet alle cijfers van andere clubs, maar de begroting van de PSV Foundation bedraagt meer dan één procent van de begroting van PSV. Dat is meer dan de algemeen geaccepteerde fair share van één procent. Spannend wordt het als het sportief of financieel gezien minder gaat. Dat geldt voor iedere bvo. In hoeverre is er dan nog de bereidheid om te investeren in maatschappelijke kwesties?”

Sport is geen wondermiddel
Het brengt de hoogleraar bij een ander aandachtspunt. “Sportorganisaties presenteren sport vaak als dé oplossing, bijvoorbeeld voor alle gezondheidsproblemen. Daarin mis ik regelmatig een kritisch perspectief. Natuurlijk is sporten goed voor je, maar het is geen wondermiddel. Ook niet als het om de beweegarmoede gaat.”

Van Eekeren klinkt bevlogen. “Het idee dat het wel goed komt als je beweegt, gaat echt niet altijd op. Net zo min dat als je een helm draagt, je geen letsel oploopt bij een val. Soms heb je gewoon pech. Zelf viel ik op mijn kin. Een helm dragen, had mijn klachten niet voorkomen. Jaarlijks zijn er 76.000 sporters met niet-aangeboren hersenletsel. Een helm dragen bij iedere sport voorkomt misschien een deel, maar niet alles. We moeten accepteren dat we niet alle risico’s kunnen uitsluiten.”

Voor Van Eekeren zelf zit er voorlopig niks anders op zijn situatie te blijven aanvaarden. “Ik leer om, tegen mijn natuur in, mijn ambities in toom te houden. Veel toekomstplannen maak ik dan ook niet. Er zijn wel twee onderwerpen die ik als eerste wil oppakken als ik weer aan het werk ga. Af en toe heb ik het er daar al eens over met collega’s als ik ze even spreek. Het eerste is de vraag of we als universiteit wel echt snappen wat er in de samenleving speelt. Of missen we belangrijke aspecten, omdat we vanuit onze eigen bubbel kijken? De tweede vraag is of we in ons onderzoek voldoende een kritisch perspectief hanteren. Misschien moeten we als academische onderzoekers -  en dat klinkt in tegenspraak met de eerste vraag - juist wat meer afstand houden tot de praktijk? En als we dat doen: hoe zorgen we dan dat die kritische blik ook leidt tot toepasbare kennis? Ik moet geduld hebben, maar kan niet wachten om zelf met deze thema’s aan de slag te gaan.”

Voor meer informatie over Frank van Eekeren: klik hier