Dynamische Schooldag 'cruciaal' als het gaat om pedagogische kwaliteit

Kick Koenders is docent/onderzoeker aan de ALO en Projectleider Lectoraat Bewegen in en om School bij Hogeschool van Amsterdam en is in die hoedanigheid nauw betrokken bij het project. Het gaat erom dat kinderen niet uren achter elkaar in de schoolbanken zitten, maar maximaal 30 tot 45 minuten achtereen werken en daarna bewegen. "We zijn gewend om het onderwijs cognitief en resultaatgericht in te richten”, aldus Koenders. "Tegelijkertijd halen veel kinderen de beweegrichtlijnen niet meer. We weten dat bewegen allerlei positieve effecten heeft, bijvoorbeeld op welbevinden en betrokkenheid. Als hogeschool hebben wij bovendien kennis van implementatie. Dit vraagt om een cultuurverandering bij scholen en wij kunnen een team meenemen in implementatiestrategieën."

Wethouder Mbarki stak tijdens de plenaire presentatie op het Dynamische Schooldag Event op de Pieter Jelles Troelstraschool de hand in eigen boezem. "Als oud-docent zeg ik ook gewoon: het onderwijs moet gaan veranderen. We houden soms te veel vast – en ik kan het zeggen want ik heb het zelf ook gedaan – aan ideeën die wellicht twintig jaar geleden geweldig waren. Je moet stilzitten in de klas, want dan kunnen de kinderen goed leren. En als ze niet stilzitten, krijgen ze straf. Ik moest er op een gegeven moment ook achter komen dat sommige kinderen gewoon moeten bewegen om rustig te worden. Nou, en dat soort lessen is heel belangrijk om de komende jaren in onderwijsland te verkondigen."

Een Dynamische Schooldag ziet er op iedere school anders uit, afhankelijk van de uitgangspunten en de onderwijsvormen die een school hanteert. Koenders legt uit: "Op een Montessorischool is het heel anders dan op een reguliere school of een Vrije School." Het uiteindelijke doel is daarom een Dynamische Schooldag op maat. "Daarin is om de 30 tot 45 minuten ruimte voor een beweegmoment. Dat kan zijn tijdens het buitenspelen, maar ook bijvoorbeeld in het klaslokaal.” 

Buitenspelen betekent niet automatisch dat kinderen ook daadwerkelijk bewegen, legt Koenders uit. "Daar is de hoop vaak op gevestigd, maar als we het monitoren, valt het behoorlijk tegen. Slechts een klein gedeelte van de kinderen is echt in beweging. Een groot gedeelte zit gewoon stil. Dat kan een keuze van het kind zijn, maar vaak is dat niet zo en komt het ook neer op het recht van de sterkste. Dominante en vaardige kinderen zijn vaak in beweging en de rest eigenlijk nauwelijks.” Ook daarop worden strategieën bedacht. "Je kunt bijvoorbeeld maximaal twee klassen tegelijk het schoolplein laten gebruiken. Ook zijn er korte tussendoortjes in de klas, waarbij kinderen ongeveer vijf minuten actief zijn en je toch de hartslag even omhoog brengt. Niet te intensief, zodat ze zich daarna weer kunnen concentreren, maar wel voldoende intensief om even uit het hoofd en in het lichaam te komen.” 

Het onderzoeksproject ging in 2024 van start, mede gefinancierd vanuit een RAAK-PRO-project van SIA. Inmiddels zijn 25 Amsterdamse scholen betrokken en landelijk gaat het om zestig scholen. In Amsterdam werkt de HvA dus nauw samen met de gemeente en met de Stichting Openbaar Basisonderwijs Westelijke Tuinsteden (STWT), die met zestien basisscholen onderwijs verzorgt in Amsterdam Nieuw-West. Naast de HvA zijn de Fontys Hogeschool in Eindhoven, de Hanze in Groningen en de Haagse Hogeschool bij het project betrokken. 

Basisscholen kunnen bij deze kennisinstellingen aankloppen als zij ook een Dynamische Schooldag willen ontwikkelen. Dit wordt in verschillende gemeentes anders georganiseerd. In Amsterdam pakt de gemeente het op, maar op andere plekken financieren de scholen het vanuit eigen middelen. Het gaat om een driejarig  ontwikkeltraject. Koenders legt uit: "In een werkgroep met onder andere iemand uit de schoolleiding, groepsleerkrachten uit iedere bouw  en een vakleerkracht bewegingsonderwijs ontwikkelen we eerst een visie. Daarbij onderzoeken we wat leerlingen, ouders en medewerkers belangrijk vinden. Vervolgens wordt met een dynamisch rooster geëxperimenteerd. In het tweede jaar werkt de hele school met zo’n rooster en komt de nadruk op de kwaliteit van de beweegmomenten te liggen." In het derde jaar moet de Dynamische Schooldag, en vooral ook de doorontwikkeling daarvan in de toekomst, worden geborgd. Koenders: "Het moet in het DNA van de school komen. Het is belangrijk om het gesprek hierover met elkaar te blijven voeren.” 

Als het gaat om faciliteren en financiering, speelt in Amsterdam de gemeente een grote rol. Mbarki: "Wij proberen vooral te verbinden; kennisinstellingen met schoolbesturen. Op een gegeven moment hebben we ook het ROC aangehaakt", aldus Mbarki. "We zijn daarnaast ook gewoon een ambassadeur voor meer bewegen, überhaupt in de samenleving." 

Als het gaat om de Dynamische Schooldag maakt de Gemeente Amsterdam daar ook specifiek middelen voor vrij: "Wij proberen de samenwerking ook te faciliteren door financiën vrij te maken", aldus Mbarki. "Dat hebben we de afgelopen jaren gedaan, maar dat is pionieren. Ons hoofddoel is dat het ook onderdeel wordt van de onderwijsbekostiging. Op dit moment proberen wij te faciliteren zodra een school zegt: ik wil meedoen."

Monitoring van de resultaten is een van de belangrijkste onderdelen van Koenders' onderzoek. Hij waakt voor al te stellige conclusies: "Je kan niet zeggen: we doen een Dynamische Schooldag en daardoor zien we de schoolresultaten toenemen. Daarvoor zijn te veel andere factoren van invloed. We houden telkens het einddoel voor ogen: dat het welbevinden en de betrokkenheid van de leerlingen en de leerkrachten toenemen.”