‘Dokter Krimp’ maakt de gevolgen van vergrijzing inzichtelijk

Sportverenigingen onderschatten het gevaar van de demografische ontwikkelingen. Dat is althans de ervaring van Huis voor de Sport Limburg. Om verenigingen bewust te maken van de gevolgen van met name de vergrijzing heeft de sportorganisatie een online-hulpmiddel laten ontwikkelen: ‘Dokter Krimp’.

“Krimp is al zeker vijf jaar een hot item in Limburg”, vertelt Cristan Segers, senior adviseur bij Huis voor de Sport Limburg. “Maar sportverenigingen lijken zich daar nog weinig bewust van te zijn. De ledentallen nemen langzaam af, maar de reactie van veel verenigingen daarop is: ‘nou, en?’” Volgens Segers is dat een vergissing, want de gevolgen van krimp - vooral veroorzaakt door vergrijzing - gaan verder dan een dalend ledental. “Vergrijzing gaat in Limburg samen met ontgroening, wat leidt tot onbalans in het ledenbestand. Er zijn hier verenigingen die al twee jaar geen jeugd meer hebben. Bovendien heeft vergrijzing gevolgen voor het aantal vrijwilligers.”

Alarmerende cijfers
Een aantal willekeurige cijfers toont aan dat Huis voor de Sport een serieus probleem aan de orde stelt: het aantal leden van district Limburg van de tennisbond is sinds 2005 met ruim 8 procent gedaald. De terugloop van het aantal jeugdleden tot 18 jaar is zelfs 14 procent. De handbalbond zag het aantal leden in Limburg sinds 2009 krimpen met ruim 6 procent. Bij de zwembond daalde het aantal leden tussen 2010 en 2012 met maar liefst 33 procent. De KNVB kampt ook met teruglopende ledenaantallen in Limburg, vooral onder de jeugd. Een gevolg: voor het lopende seizoen hebben acht verenigingen zich afgemeld als lid van de KNVB. Andere verenigingen zijn samenwerkingsverbanden aangegaan. Dat laatste is overigens precies een van de adviezen van Huis voor de Sport Limburg: “Overweeg bij teruglopende ledentallen tot samenwerking. Of zoek naar nieuw aanbod”, aldus Segers. Voor het zover komt, zullen verenigingen zich echter eerst bewust moeten zijn van het probleem. En daar wringt nog steeds de schoen. “Veel verenigingen kijken niet naar de lange termijn en zijn daardoor niet bereid om het krimpprobleem onder ogen te zien”, vertelt Segers. “Met ‘Dokter Krimp’ willen we daar verandering in brengen.”

‘Dokter Krimp’
‘Dokter Krimp’ is een online-programma dat verenigingen inzicht geeft in de demografische ontwikkeling van hun verzorgingsgebied. ‘Dokter Krimp’ is gratis toegankelijk voor alle verenigingen in Limburg.

De basis van het programma zijn berekeningen van onderzoeksbureau Etil, dat op wijk-, gemeente- en regioniveau de te verwachten demografische ontwikkelingen in Limburg vastlegde. Door als vereniging de huidige ledenaantallen per leeftijdscategorie in te voeren, ontvangt iedere vereniging een toekomstverwachting voor 2015, 2020 en 2025 op maat. De tool focust alleen op demografische factoren en houdt dus geen rekening met sportspecifieke factoren of reeds ingezette sportstimuleringsactiviteiten. De tool maakt het ook mogelijk om scenario’s door te rekenen. Zo zou een vereniging kunnen laten doorrekenen wat de gevolgen voor het ledental zijn als zij hun bedieningsgebied vergroot of het aantal doelgroepen uitbreidt.

Ondersteuning
De ontwikkeling van ‘Dokter Krimp’ is ondersteund door Rabobank Roermond-Echt - dat zich in Limburg gespecialiseerd heeft tot kenniscentrum voor verenigingen en stichtingen - en Janssen-Fritsen, leverancier en inrichter van sportaccommodaties. Ook voor deze twee bedrijven heeft de krimp van verenigingen natuurlijk gevolgen: hun klantenkring krimpt, want maar liefst zeshonderd sportclubs in Limburg lopen gevaar om binnen tien jaar opgeheven te worden. Rabobank streeft naar gezonde klanten en dus naar duurzame sportverenigingen. Voor Janssen-Fritsen spelen vergelijkbare belangen. Als inrichter van sportaccommodaties is ook deze organisatie gebaat bij een gezond sportverenigingsleven.

Oplossingen
De cruciale vraag is natuurlijk of er oplossingen zijn tegen krimp. Verenigingen kunnen immers weinig doen tegen lage geboortecijfers en negatieve migratie, twee redenen voor de krimp in Limburg. “Maar verenigingen kunnen wel anticiperen op de krimp”, meent Segers. “Ten eerste door zich via ‘Dokter Krimp’ bewust te worden van de feiten. En ten tweede door daarop in te spelen door bijvoorbeeld samenwerking of zelfs fusies te overwegen. Het probleem is echter dat heel veel verenigingen halsstarrig vasthouden aan hun eigen identiteit.”

Ook gemeenten beseffen volgens Huis voor de Sport Limburg nog te weinig wat de gevolgen van krimp zijn voor verenigingen. “Bovendien durven veel gemeenten geen stappen te zetten uit angst voor de publieke opinie. Toch zouden gemeenten er goed aan doen eens goed te kijken naar de voorspellingen voor hun verenigingen en hen tot concrete stappen te stimuleren.”

Gebruik
Sinds de introductie van ‘Dokter Krimp’ in september hebben reeds ruim duizend verenigingen de website bezocht, een derde daarvan heeft ‘Dokter Krimp’ zodanig goed ingevuld dat daar conclusies uit te trekken zijn: gemiddeld daalt het aantal leden tussen nu en 2015 met 15 procent. Dat cijfer geldt voor vrijwel alle sporten, maar ook voor bijvoorbeeld zangkoren en muziekverenigingen. Het is kortom tijd voor actie. Daarom organiseert Huis voor de Sport Limburg samen met de Rabobank Roermond Echt op 10 december een congres voor de verenigingen uit deze regio. “Doel daarvan is om de kracht van verenigingen over het voetlicht te brengen. En duidelijk te maken dat het tijd is voor actie om verenigingen vitaal te houden, en daarmee de leefbaarheid van wijken en kernen te behouden en te versterken”, aldus Segers.

Ook voor andere provincies die te maken hebben met krimp zoals Zeeland, Groningen en Friesland is ‘Doktor Krimp’ interessant. Huis voor de Sport Limburg onderzoekt hoe het programma landelijk ingezet kan worden, wellicht middels Sportkracht 12: de koepel van provinciale sportraden.