De wielrenunie moderniseert de organisatie

door: Emma Meertens | 20 april 2023

Dinsdag 27 juni staat rood omcirkeld in de agenda van de Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie (KNWU): op die dag wordt officieel de structuurwijziging doorgevoerd waartoe tijdens het voorjaarscongres van 2022 is besloten. Sport Knowhow XL spreekt met Nicolien Nicolai, 'kwartiermaker bestuurlijke transitie' bij de KNWU.

In de bestuurlijke transitie staan drie grote veranderingen centraal. Ten eerste komt er een nieuw besturingsmodel met een directeur-bestuurder, raad van toezicht en een ledenraad. Ook verdwijnen de districten en afdelingen als bestuurslaag uit de KNWU-organisatie. Tenslotte verandert de indeling van het land van acht districten en drie afdelingen naar vier regio’s. “Het doel is om naar een meer moderne en slagvaardige organisatie te gaan die sneller kan inspelen op alle veranderingen. Tot nu toe liggen we keurig op schema om op 27 juni officieel die veranderingen door te voeren”, vertelt Nicolien Nicolai.

Veel draagvlak
Het meest unieke aan deze structuurwijziging is dat het initiatief komt uit de districten en afdelingen zelf. In de huidige acht districten zitten alle wielerdisciplines behalve BMX. De laatstgenoemde discipline valt onder de drie afdelingen. “In 2018 gaven de bestuurders van die districten aan behoefte te hebben aan een meer slagvaardige organisatie. Dat is kenbaar gemaakt bij de toenmalige directeur en het bestuur. Daaruit is een werkgroep voortgekomen die onderzoek heeft gedaan en de KNWU van een advies heeft voorzien. Dat het initiatief uit de districten en afdelingen zelf kwam, is ontzettend krachtig. Daarmee was er veel draagvlak om de structuurwijziging door te voeren.”

De kracht van het nieuwe governancesysteem zit hem dus onder andere in het sneller en directer doorvoeren van veranderingen. “Wat je nu nog ziet is dat clubs via de districten in contact komen met de KNWU en tegelijkertijd steeds vaker direct de weg naar het bondsbureau weten te vinden. Enerzijds zijn die districten, die extra laag, heel mooi omdat het een laag is met allerlei kennis en kunde. Anderzijds, op het moment dat je snel iets wil veranderen, moet je die hele structuur door.” Met de structuurwijziging wordt de besluitvorming een stuk compacter, want de lijnen worden korter. Tegelijkertijd sluit de structuur beter aan op de werkwijze in de praktijk.

Rol van directeur-bestuurder
De huidige directeur van de KNWU, Maurice Leeser, wordt vanaf 27 juni directeur-bestuurder. Daarmee komt het bestuur van de bond ook bij Leeser te liggen. Een extra verantwoordelijkheid voor Leeser, maar voordelig voor de bond: “Nu moet je in de besluitvorming altijd langs het bestuur, straks ligt dat meteen bij directeur-bestuurder want hij is eindverantwoordelijk. Financiën en de wijziging van reglementen komen bijvoorbeeld straks bij de directeur-bestuurder te liggen. Hij wordt echt de spil in de organisatie.” Logischerwijs kijkt de Raad van Toezicht mee. Dit betekent toezicht houden op de financiële gezondheid en de risicobeheersing, maar ook op de uitvoering van de strategie en of de belangen van stakeholders voldoende zijn gewaarborgd. Verder legt de directeur-bestuurder verantwoording af aan de ledenraad, het hoogste orgaan van de KNWU. “We willen minder lagen en meer inspraak voor de leden. De mensen in de ledenraad worden daarom direct gekozen door de leden. Daarnaast gaan we een ledenpanel oprichten waar de leden veel directer hun mening kwijt kunnen.”

Zoals eerder beschreven stond BMX altijd los van de andere wielerdisciplines. Dat gaat veranderen in het nieuwe systeem: alle wielerdisciplines komen samen in een regio-indeling. “We willen namelijk meer eenheid in beleid. Dat doen we door gecentraliseerde aansturing.” Het bondsbureau hoeft straks niet meer drie afdelingen en acht districten aan te sturen, dat worden dus vier regio’s.

Dat BMX straks samengevoegd wordt bij de andere disciplines, zal niet direct merkbaar zijn voor de BMX’ers zelf. Datzelfde geldt voor de leden van andere disciplines. “Heel veel leden zullen het niet eens door hebben. Wat zij vooral merken is dat ze directe inspraak krijgen. En ook dat er straks in plaats van districtskampioenschappen, regiokampioenschappen georganiseerd worden. Er verandert dus wel iets, maar het allerbelangrijkst is dat de leden gewoon lekker kunnen blijven fietsen.”

Rol van vrijwilligers
In de transitie verandert er ook het een en ander voor de inzet van de vrijwilligers. Zo komt er een nieuwe rol van regionale clubsupport en wordt de functie van consul straks gesplitst in een rol van wedstrijdcoördinator en official-coördinator. De vrijwilligers komen straks onder directe aansturing van het bondsbureau te vallen, terwijl dat nu onder de districts- en afdelingsbesturen is. Ook verandert het werkgebied naar een regio-indeling. “Al met al heeft de transitie dus behoorlijk wat impact voor de vrijwilligers. Maar ook in de nieuwe situatie zullen we de vrijwilligers keihard nodig hebben en zal er voor iedereen die nu actief is, straks ook een mooie, mogelijk iets aangepaste, rol in de wielersport weggelegd blijven”, zo vertelt Nicolai. Door het bundelen van de krachten in de regio, blijft de kennis en continuïteit gewaarborgd.

Het huidige aantal leden van de KNWU ligt rond de 38.000. De afgelopen jaren is dat aantal aardig stabiel gebleven. "Maar we zien wel dat de instroom van jeugd terugloopt. Daarom hebben we ook een nieuw visiedocument opgesteld. Daarin zetten we in op het versterken van verenigingen en op de instroom van jeugd. Het vergroten van die instroom doen we onder andere met de stichting Ready2Race. Dat initiatief hebben we samen met Team Jumbo-Visma opgezet om voldoende aanwas van onderaf te creëren.”

De structuurwijziging draagt hier ook aan bij. Voornamelijk als het gaat over het versterken van clubs. “Omdat de districten eruit gaan, is de vraag: wie zorgt ervoor dat alle kennis die er is binnen de bond, bij de clubs terechtkomt? Daarom gaan we onze clubs veel meer ondersteunen, zowel op landelijk als regionaal niveau komen er functies voor clubsupport.”

Dat de KNWU met bijvoorbeeld een commerciële partij zoals Team Jumbo-Visma samenwerkt laat zien dat de bond het niet benauwd krijgt van de commerciële aanbieders die steeds vaker dingen organiseren buiten de traditionele bonden om. “Uiteindelijk gaat het erover dat je als bond waardevermeerderend bent en dat goed zichtbaar maakt voor sporters en organisatoren. We zien het dus ook niet als een bedreiging, maar een kans om samen meer te bereiken voor de wielersport.”

Kracht van een sportbond
Daarnaast is een sportbond ook niet te vergelijken met een commerciële sportorganisatie zo concludeert de kwartiermaker bestuurlijke transitie bij de KNWU. “De verenigingsstructuur van een bond is enorm krachtig. Het valt niet zomaar om.” Op de vraag in hoeverre de structuurwijziging binnen de KNWU dan ook noodzakelijk was om te overleven, antwoordt Nicolien Nicolai: “De KNWU was niet binnen nu en tien jaar omgevallen als we het niet hadden gedaan maar de transitie zorgt wel voor een moderne en slagvaardige sportbond die beter aansluit bij de behoeften van de leden.”