De Spelen van 2014 in Sochi als bron voor goede verhalen

“Nooit eerder hebben Olympische Spelen plaatsgevonden in een gebied dat sterker contrasteert met de glamour van de Spelen dan Sochi”, aldus Arnold van Bruggen en Rob Hornstra. De twee journalisten zijn verknocht aan de Kaukasus en grepen de Winterspelen van 2014 aan voor een journalistiek project van de lange adem: The Sochi Project. Het project wordt gefinancierd met geld van particuliere donateurs.

“In 2006 waren we in Abchazië, dat toen officieel in oorlog was met Georgië”, aldus Van Bruggen. ”Een raar geïsoleerd landje met veel natuur. We schreven een aantal artikelen, onder meer voor Vrij Nederland en Onze Wereld. Toen we terugkwamen, hoorden we dat Sochi gekozen was als gaststad voor de Olympische Winterspelen van 2014. Dat ligt een paar kilometer van de grens met Abchazië. Wij vonden het idee van de Olympische Spelen in dat gebied enorm contrasteren met wat wij hadden gezien.” Van Bruggen en Hornstra waren op dat moment nog niet in Sochi zelf geweest, maar kenden de Noordelijke Kaukasus goed. “Het is een prachtige regio vol onwaarschijnlijke verhalen, mooie natuur en een complexe geschiedenis met veel verschillende volkeren.”

The Sochi Project drijft op de liefde van Van Bruggen en Hornstra voor de regio. De Olympische Spelen en de impact daarvan op de regio vormden een mooi journalistiek raamwerk. In 2008 brak tijdens de Olympische Zomerspelen van Peking de oorlog tussen Rusland en Georgië uit. Daarbij ging het onder meer over Abchazië en Zuid-Ossetië, die toen door Rusland als onafhankelijk landen zijn erkend. “Daarmee hadden de Spelen van Sochi zelfs geopolitieke impact. Rusland wilde natuurlijk rust in de Noord-Kaukasus en met Abchazië als onafhankelijk land grensde Sochi niet meer aan oorlogsgebied”, aldus Van Bruggen. “Wij besloten daarna dat we de Winterspelen wilden gebruiken als aanleiding voor een grote documentaire over het gebied. Naast het feit dat het interessante verhalen oplevert, krijgen de Spelen ook nog eens heel veel belangstelling. Dat leverde natuurlijk ook een veel groter potentieel publiek op voor onze verhalen.”

Crowd funded
Als freelance journalisten zochten Van Bruggen en Hornstra naar manieren om hun project te financieren. Het startte in 2009 en beslaat dus een periode van vijf jaar. “Aanvankelijk hadden we een idee in het hoofd van een rondreis en allerlei artikelen die we dan aan verschillende bladen zouden kunnen verkopen, maar Rob wilde eigenlijk autonoom blijven.” Van Bruggen en Hornstra lieten zich vervolgens inspireren door spot.us, een Amerikaans initiatief dat journalistieke projecten liet financieren door particuliere donateurs: crowd funding. Inmiddels heeft The Sochi Project 432 donateurs. “We hebben geheel in de Olympische gedachte bronzen, zilveren en gouden donateurs, voor tien, honderd en duizend euro”, legt Van Bruggen uit. “Ongeveer de helft van het geld komt van de gouden, veertig procent van de zilveren en tien procent van de bronzen donateurs.”

Met de huidige donateurs is het project kostendekkend, maar geld verdienen doen Hornstra en Van Bruggen er nog niet mee. “We begonnen erg optimistisch. We dachten wel duizenden of honderdduizenden donateurs binnen te kunnen halen, maar dat hebben we terug moeten schroeven. Toch is het een fantastische methode want we hebben genoeg geld om onze reizen te kunnen maken en het geeft ons geweldig veel vrijheid om de verhalen te maken die wij belangrijk vinden.” The Sochi Project verzorgt diverse publicaties en werkt ook voor bestaande media zoals Vrij Nederland en NRC-Next. “Die bladen betalen natuurlijk gewoon voor artikelen. De donateurs juichen die publicaties ook toe, want zij willen net als wij dat zoveel mogelijk mensen de verhalen lezen.”

Razendsnelle veranderingen
Wat is er op dit moment al zichtbaar van de Olympische voorbereidingen in Sochi? “Wij kwamen begin 2009 voor het eerst zelf in Sochi en toen was er nog bijna niets”, vertelt Van Bruggen. “Dat verandert ongelooflijk snel. We hebben de oude Sovchoz - zo’n vroegere staatsboerderij waar het terrein van de Olympische Spelen ligt - zien veranderen van een moeras in een enorme bouwput. Het Olympische Stadion staat in de steigers, er is een enorme ijshockeyhal, er wordt gewerkt aan snelwegen, hogesnelheidstreinen, een nieuwe haven, noem maar op.” Vooralsnog heeft dat voor de lokale bevolking volgens Van Bruggen geen grote negatieve gevolgen. “Er wordt grond onteigend, maar dat gaat niet zoals dat in China het geval was. Rusland is een land met weinig rechtszekerheid, maar de Russen zijn zich ervan bewust dat de hele wereld meekijkt en ze proberen het voor Russische begrippen netjes te doen.”

Luchtafweergeschut
Hoewel de regio de afgelopen jaren is geteisterd door oorlogen, denkt Van Bruggen niet dat de Spelen daar last van zullen ondervinden. “Toen ik vorig jaar in Sochi was, stond er opeens luchtafweergeschut naast het stadion. Men was bang voor een oorlog met Georgië, zo vertelden ze me. Dat lijkt me overdreven. De kans op een terroristische aanslag is echter wel reëel. Aan de andere kant van de bergen liggen landen als Tsjetsjenië, Dagestan en Ingoesjetië. Radicale groeperingen in de bergen plegen aan de lopende band aanslagen. In Rusland zelf wordt die dreiging ook onderkend. Er zijn ook wel rapporten over verschenen van de Russische geheime dienst FSB.”

Erfenis
Van Bruggen verwacht dat de Spelen een vreemde erfenis achter zullen laten in het gebied. “Er wordt enorm veel geld geïnvesteerd. Er zijn plannen om het Olympisch Stadion opnieuw te gebruiken tijdens het WK voetbal in 2018 en een deel van de faciliteiten wordt omgebouwd tot een racecircuit voor de Formule 1, maar veel zal uiteindelijk ongebruikt achterblijven. De skigebieden zijn te klein en te afgelegen om echt aantrekkelijk te worden en het gebied rond Sochi zelf is niet echt aantrekkelijk voor internationale toeristen. De Russen zelf gaan liever naar Turkije, daar krijgen ze betere service.”