De beste krachttraining voor kwetsbare ouderen

door: Emilie Maclaine Pont | 28 maart 2024

Hoe kan je als oudere het beste trainen om te blijven traplopen, bukken en fietsen? Hoe zit dat als iemand diabetes heeft of net is gevallen? En wat is de rol van (onder)voeding daarbij? Nederland vergrijst en dus is onderzoek naar een optimale trainingsbelasting in combinatie met eiwitopname voor kwetsbare ouderen urgent, meenden ze aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Dat is dan ook waar het zogenaamde TEAMS-project volledig om draait.

TEAMS staat voor Training en Eiwit Aanbeveling op Maat voor kwetsbare Senioren. De betrokken onderzoeker, promovendus Mohammed Benali, won onlangs zowel de vakjury- als de publieksprijs voor het HvA Onderzoek van het jaar. Een onderzoek dat startte in januari 2020, doorloopt tot het einde van dit jaar en mogelijk is gemaakt door financiering van Regieorgaan SIA.

Benali: “Het werven van de juiste deelnemers, het opleiden van studentonderzoekers en uiteraard het uitvoeren van onderzoek en het behalen van tussendoelen was uitdagend. Zeker tijdens de coronapandemie. Daarom is deze prijs een erkenning voor het harde werk van de afgelopen jaren. We brengen in ons onderzoek onderwijs, maatschappelijke kwesties en wetenschap bij elkaar. Dat is denk ik een van de sterkste punten van TEAMS.”

Het krachthonk in
Het TEAMS-onderzoek richt zich in de eerste plaats op het achterhalen welke trainingsbelasting het meest optimaal en effectief is voor het doel dat een kwetsbare ouder heeft. Daarbij gaat het zowel om de intensiteit van de training als het volume.

“De een wil meer kracht opbouwen om dagelijkse activiteiten te blijven verrichten, terwijl de ander vooral in balans wil blijven om niet te vallen. De groep van kwetsbare senioren is heterogeen. Voeding, fitheid, spierkracht, emotionele, mentale en psychosociale aspecten zijn steeds verschillend. Dat betekent dat een standaardprogramma niet bestaat. Wel kijken we wat de effecten zijn van het doen van fysieke training op spierkracht, uithoudingsvermogen en balans is. Ook de rol van voeding nemen we mee.”

Significante rol van eiwitten
De 280 deelnemers zijn in twee groepen verdeeld. Een doet alleen krachttraining. Bij de andere groep heeft daarnaast een voedingsinterventie gehad. “Eiwitinname staat daarbij centraal. Feit is dat eiwit de bouwstof is voor spieren. Een tekort kan bij krachttraining juist een averechts effect hebben: je spierkracht daalt in dat geval. Volgens standaardrichtlijnen, onder meer van het Voedingscentrum, is minder dan 0,83 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag te weinig. De meeste ouderen komen tot 0,8 tot 1,2 gram. Wij zien als optimale hoeveelheid 1,2 tot 1,5 gram eiwit. Onze hypothese is dat als je zoveel eiwitten binnenkrijgt, de spierkracht toeneemt.”

Op basis van deze uitkomsten willen de onderzoekers richtlijnen voor beweeg- en voedingsprofessionals rondom training en voeding op maat bij kwetsbare ouderen opstellen. “Hierbij nemen we de invloed van persoonlijke kenmerken mee. Ziekten, iemands mentale welbevinden, emotionele status en of ze de adviezen op het gebied van bewegen en eten blijven volhouden.”

Hoewel TEAMS nog tot december 2024 loopt, deelt Benali voorzichtig al de eerste uitkomsten. “Wat we allereerst zien, is dat ongeacht hoe je traint, je met training an sich al een bepaalde vooruitgang boekt. Kortom: bij iedere deelnemer neemt de spierkracht toe. Daarnaast valt op dat de voedingsinterventie significant bijdraagt aan de dagelijkse eiwitinname, een gelijkmatige verspreiding ervan gedurende de dag bevordert en de deelnemers bewuster maakt van hun voedingskeuzes.”

85 studentonderzoekers en een breed netwerk van externe partners
Bij het onderzoek zijn onder andere ruim 85 studenten betrokken. Niet alleen van de HvA, maar ook van andere hogescholen en universiteiten als de VU Amsterdam en de Wageningse WUR. “Het gaat om bijvoorbeeld om studenten fysiotherapie, diëtiek, gezondheids- en bewegingswetenschappen en geneeskunde. Zonder hen had het onderzoek niet kunnen draaien. Zij leren op hun beurt wat wetenschap inhoudt, krijgen vaardigheden mee als timemanagement, omgang met kwetsbare ouderen, interdisciplinair samenwerken en dossiervorming. Verder hebben we volop contact met externe partijen. Van de KNGF, waarmee we praten over geriatrische fysiotherapie, tot de Stuurgroep Ondervoeding."

Het onderzoek wordt dus veel breder uitgevoerd dan vanuit de HvA alleen. En dat is volgens Benali maar goed ook. “Met de toenemende vergrijzing stijgt ook de groep kwetsbare ouderen. Problemen die zich in de toekomst voordoen, moeten we nu al tackelen. Daarom ben ik eigenlijk pas tevreden als het onderzoek na afronding niet op de plank blijft liggen, maar wanneer het daadwerkelijk wordt geïmplementeerd. Dat zal opnieuw meerdere jaren duren, maar is in mijn ogen wel een must. Te zijner tijd pakken we dit met het netwerk op. Het is een uitdagende klus, maar als we samen optrekken, ben ik ervan overtuigd dat het lukt om onze uitkomsten in de praktijk te brengen.”

Voor meer informatie: TEAMS - Training en Eiwit Aanbeveling op Maat voor kwetsbare Senioren