Bewegen in de eigen buurt met de ‘beweegbank’

door: Emilie Maclaine Pont | 30 januari 2025

Hoe stimuleer je meer bewegen in de eigen omgeving? Een team van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) doet daar onderzoek naar, met het Menno Simonszhuis (een appartementencomplex in Amsterdam-Buitenveldert bestaande uit 143 sociale huurwoningen en 48 vrije-sector-huurwoningen voor 55-plussers) als casestudy. De doelen van het onderzoek zijn helder en passend in een tijd met snel toenemende vergrijzing en stijgende beweegarmoede: het verlagen van de zorgdruk en het bevorderen van een gezondere samenleving.

Het HvA-onderzoek richt zich op thema’s zoals lichaamsbeweging, de inrichting van de openbare ruimte, interprofessionele samenwerking en gezond ouder worden. De zogenaamde ‘beweegbank’ is een belangrijk onderdeel van het project: een multifunctionele zitbank die in de openbare ruimte is geplaatst. Daarnaast valt de ontwikkeling en evaluatie van een valpreventieprogramma voor bewoners en buurtbewoners onder het onderzoek.

300 bewegingen
Dr. Kristel Lankhorst is hoofddocent en senior onderzoeker Fysiotherapie aan de HvA. Samen met dr. Jora Broerse, hoofddocent bij de opleiding Sportkunde en senior onderzoeker bij het lectoraat Sport Management & Sport Business, voert zij het onderzoek uit. “Dat doen we in samenwerking met het Team Sportservice Amsterdam en de gemeente, in eerste instantie om een passend beweegaanbod voor bewoners en omwonenden te creëren. De beweegbank is ontwikkeld door een Belgisch bedrijf - IPitup - dat ook andere beweegtoestellen maakt. Daarmee kan je zo’n 300 bewegingen uitvoeren, mede dankzij de aan de bank bevestigde stang, touwen en andere attributen. Van squats tot push- en pullbewegingen en van balans- tot coreversterkende oefeningen. Er zit een QR-code op de bank, waarmee je ook zelfstandig met de beweegbank aan de slag kan.”

De beweegbank is enerzijds simpelweg bedoeld om (niet per se aan een bepaalde leeftijd gebonden) senioren in beweging te krijgen en houden. Anderzijds dient het als middel om na het volgen van een drie maanden durend valpreventieprogramma in beweging te blijven. “Daar schort het nu vaak aan”, weet Kristel Lankhorst. “Zonde, want de gevolgen van vallen verminderen de kwaliteit van leven drastisch. Bovendien is dat een grote kostenpost in de zorg. Buurtsportcoaches hebben op dit moment een belangrijke rol om senioren te enthousiasmeren om deel te nemen en om hen te begeleiden. Zij zorgen voor passende trainingen in groepsverband. Voor een vervolgonderzoek zou het interessant zijn om te kijken wat ervoor nodig is om senioren ook zelfstandig in beweging te houden met gebruikmaking van de beweegbank.”

Het doel van het onderzoeksproject van de HvA, gesubsidieerd door het Centre of Expertise Urban Vitality, is mede om interdisciplinaire samenwerking te stimuleren. “We willen studenten Fysiotherapie en Sportkunde laten inzien dat het van belang is om verder te kijken dan de eigen praktijk. Dat ze snappen dat ze onderdeel zijn van een keten. Fysiotherapeuten mogen wat mij betreft bijvoorbeeld vaker verwijzen naar het beweegaanbod in de buurt. Door studenten onderzoek te laten uitvoeren en te laten samenwerken met studenten van een andere opleiding, hopen we hen die inzichten te bieden. Voor de HvA is zo’n interdisciplinaire aanpak ook vrij nieuw en alleen al daarom innovatief. Net als het maatschappelijke aspect overigens.”

De keuze voor het Menno Simonszhuis als hart van het onderzoeksveld is ingegeven door een vraag naar meer beweegaanbod in Buitenveldert. “We konden bovendien bouwen op een bestaand netwerk. De gemeente Amsterdam had de vraag voor het door ontwikkelen van het beweegaanbod al neergelegd bij Team Sportservice Amsterdam. Het contact verliep soepel en betrokken partners konden snel schakelen. Ook is het een geschikte locatie voor een pilotproject, omdat het een zogenaamd Langleven Thuis Flat is en het thema vitaal ouder worden centraal staat binnen het netwerk.”

Vijf nieuwe beweegbanken
Afgelopen najaar is de bij het Menno Simonszhuis geëvalueerd en getest. “Vanuit Fysiotherapie is, samen met studenten, gekeken welke meetinstrumenten ingezet worden om valrisico in kaart te brengen. Ook is onderzocht of de bestaande oefeningen met de beweegbank geschikt zijn voor senioren met een valrisico. De conclusie was dat de vanuit IPitup aangeleverde oefeningen met de beweegbank nog niet specifiek genoeg zijn voor senioren met een valrisico. Zo miste het onderdeel mobiliteit, terwijl sommige andere fysieke oefeningen zoals kracht en balans te moeilijk zijn. Een aanbeveling is om een specifiek beweegprogramma voor senioren te ontwikkelen, aansluitend bij elementen vanuit een valpreventieprogramma. Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen senioren met een laag of middelmatig risico op vallen en senioren met een hoog risico.

Die laatste groep volgt idealiter eerst een valpreventieprogramma, voordat zij zelfstandig gaan bewegen met de beweegbank. Een valpreventieprogramma focust zich namelijk ook op aspecten zoals cognitie en het sociale aspect. Als opvolging van deze pilot, gaan we dit onderzoeken. Daarbij kijken we onder meer wat er nodig is voor de professionals om senioren die hebben meegedaan aan een valpreventieprogramma te verwijzen naar beweegaanbod in de buurt waar de beweegbank een onderdeel van is.”

Het lectoraat Sport Management & Sport Business hield zich bezig met de hard-, soft- en zogenaamde orgware van het project. “De orgware bevat alles wat nodig is om de beweegbank operabel te maken, van aanschaf tot plaatsing, en om senioren in beweging te krijgen. De software betreft het oefenprogramma en de hardware is de bank zelf. We concludeerden dat het voor de orgware belangrijk is dat alle partijen samenwerken. Er komt veel bij kijken voordat een bank aangeschaft kan worden, waar de plaatsing gaat zijn en een implementatiestrategie wordt toegepast dat de buurt ook gebruik gaat maken van de bank en zijn mogelijkheden. De software is meer dan alleen het oefenprogramma, ook de buurtsportcoach of de sportmakelaar om mensen te werven voor het beweegaanbod vallen hieronder.”

Potentie
De gemeente Amsterdam is zo enthousiast dat de GGD vijf nieuwe beweegbanken heeft aangeschaft. “Deze komen op vijf nader te bepalen locaties in de gemeente te staan. Ook hier zullen we, voor vervolgonderzoeken, bij betrokken zijn. Alhoewel er op dit moment niets te zeggen is over de specifieke maatschappelijke impact van de beweegbank denken wij dat die op lange termijn groot kan zijn. Daarvoor is een ketenaanpak nodig. Kortom: zorgprofessionals moeten meer samenwerken met welzijnsorganisaties en andersom. Op die manier komen meer senioren vaker in beweging en worden zij langer in goede gezondheid ouder.”

Voor meer informatie: Sterk en stabiel in beweging (projectinformatie website HvA)