Bewegen en extra eiwit tijdens afvallen zorgt voor behoud van spiermassa

door: Leo Aquina | 3 juli 2025

Obesitas is ongezond. Afvallen is de oplossing, maar slechts weinigen realiseren zich dat mensen die afvallen naast vet ook spiermassa verliezen. Een kwart tot een derde van het verloren gewicht is vetvrije massa, die voor een groot deel uit spieren bestaat, een onbedoeld en ongezond neveneffect. Onderzoeker Robert Memelink promoveerde onlangs op een verantwoorde aanpak van gewichtsverlies met gezonde voeding en beweging. Samen met collega’s ontwikkelde hij bovendien de leefstijlinterventie 2Do https://lectoraatvoeding.nl/2do voor ouderen (55+) met obesitas en/of diabetes type 2. Hierin draait het om behoud van spiermassa dankzij beweging en de juiste voeding. “Met intensief bewegen kun je soms hetzelfde effect bereiken als met medicijnen”, zegt hij.

Als actief sporter was Robert Memelink al jong gefascineerd door de manier waarop voeding zowel gezondheid als prestaties kon verbeteren. “Ik las altijd op de etiketten wat er nou eigenlijk in het potje zat”, lacht hij. Als bewegingswetenschapper maakte hij van die fascinatie zijn beroep. Na tien jaar te hebben gewerkt als wetenschapper op de researchafdeling van Nutricia, is Memelink sinds 2013 verbonden aan het lectoraat Voeding en Beweging aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). “Ik was bij Nutricia al bezig met onderzoek naar training, voeding en spieren. Dat kreeg een vervolg in een publiek-private samenwerking van de HvA met TNO, Nutricia Research (tegenwoordig Danone Nutricia Research), Tromp Medical BV en Diëtheek.” Memelink was coördinator van dit onderzoek (PROBE) naar een verantwoorde manier om 55+'ers met obesitas en diabetes type 2 te laten afvallen.

Behoud van spiermassa
Waarom deze doelgroep? Memelink: “Diabetes type 2 is meestal een gevolg van obesitas en het is bekend dat spiermassa bij ouderen sowieso afneemt, dus bij 55-plussers is het daarom enorm van belang om te proberen het verlies aan spiermassa in te perken als zij afvallen. Voor mensen met diabetes geldt bovendien dat zij bij het ouder worden sneller spiermassa verliezen dan mensen zonder diabetes.” Met het PROBE-onderzoek toonden Memelink en zijn collega-onderzoekers aan dat de doelgroep met kracht- en intervaltraining (HIIT) en extra eiwitten in de vorm van eiwitsupplement konden afvallen met behoud van spiermassa. Sterker nog, deelnemers die extra eiwit kregen vergrootten zelf hun spiermassa tijdens het dertien weken durende programma. “Daarnaast hadden veel deelnemers minder diabetesmedicatie nodig, omdat de glucosewaarden in hun bloed daalden”, aldus Memelink. 

Relevant
In aanvulling op het PROBE-onderzoek dook Memelink dieper in de rol van insulineresistentie en chronische ontstekingen bij het behoud van spiermassa, en deed hij literatuuronderzoek naar de meerwaarde van bewegen bovenop een energiebeperkt dieet. Alles bij elkaar leverde dat na tien jaar onderzoek een proefschrift op met de titel 'Keep the muscles, lose the fat’. “Een fulltime promotietraject duurt normaal gesproken vier jaar, maar ik gaf naast mijn onderzoek les aan de HvA en kon twee dagen in de week aan mijn promotie besteden”, legt Memelink uit. In hoeverre is de wetenschappelijke kennis achterhaald als het zo lang duurt? 

“Enerzijds is al heel lang bekend dat mensen met diabetes type 2 baat hebben bij goede voeding en bewegen, maar in de praktijk gebeurt daar helaas weinig mee. Als het gaat om voeding kunnen mensen terecht bij een diëtist, maar bij beweging bestaat geen specifieke begeleiding. Mensen moeten het zelf maar uitzoeken en dat komt er dus vaak niet van. Ik hoop dat wij met dit onderzoek en met de nieuwe intensieve leefstijlinterventie een zaadje hebben gepland. Daarnaast is het onderzoek juist op dit moment eigenlijk nog relevanter dan we hadden voorzien, omdat er tegenwoordig allerlei nieuwe afvalmedicijnen bestaan zoals Ozempic. Het verlies aan spiermassa lijkt met die pillen nog harder te gaan dan bij andere afvaltrajecten, dus kennis over het behoud van spiermassa is des te belangrijker.”

Nieuwe realiteit
Memelink is niet per se tegen afvalmedicatie: “Afvallen met een pil of een spuitje is natuurlijk heel aantrekkelijk, omdat het snel en ogenschijnlijk makkelijk resultaat biedt, maar je verliest dus ook veel spiermassa. Een behandeling met medicijnen als semaglutide of tirzepatide leidt gemiddeld tot een verlies van zo’n tien procent van de totale spiermassa in een jaar tijd. Ter vergelijking: bij normale veroudering verliezen mensen deze hoeveelheid spiermassa in twintig jaar. Ik zou daar graag aanvullend onderzoek naar doen, zodat we diëtisten goed kunnen informeren over de omgang met deze nieuwe realiteit.”
 
Hoewel 2Do inmiddels is erkend met ‘eerste aanwijzingen voor effectiviteit’ door het Loket Gezond Leven van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), wordt de leefstijlinterventie nog niet (volledig) vergoed. Memelink: “Verzekeraars vergoeden diëtetische consulten. Voor training moeten mensen zelf betalen. Dat werpt een drempel op om dit programma in te zetten. Investeren in preventie bespaart zorgkosten op langere termijn. Daarin zijn zorgverzekeraars niet automatisch geïnteresseerd, want klanten zijn vaak voor één jaar bij hen verzekerd. Er is dus een grote kans dat een andere zorgverzekeraar profiteert van de preventieve investering omdat de klant geswitcht is.” 

Oplossing voor deze perverse financiële prikkel zou volgens Memelink kunnen zijn dat bewezen effectieve en preventieve interventies worden opgenomen in het basispakket, zodat de verzekeraars collectief profiteren van de investering. Zover is het nog niet, maar Memelink hoopt dat hij de zorgverzekeraars op termijn de goede kant op kan bewegen. “We voeren op dit moment een kosteneffectiviteitsanalyse voor 2Do uit om overheid en zorgverzekeraars mee te krijgen. In het najaar hoop ik daar meer over te kunnen zeggen.”

Voor meer informatie: Verantwoord afvallen met extra eiwit én training