Beweegstimulering voor de allerjongsten schiet te vaak tekort

De aanleiding voor het onderzoek lag in een ontwikkeling die het Mulier Instituut de afgelopen jaren ziet terugkomen. De wetenschappelijke en beleidsmatige aandacht voor de jongste kinderen neemt toe, ook binnen het instituut zelf. Eerder nam het al andere stakeholders rondom de doelgroep onder de loep, nu waren gemeenten aan de beurt.

"De leeftijd van nul tot vier jaar is een heel belangrijke fase voor de ontwikkeling van motorische vaardigheden en voor het opdoen van positieve beweegervaringen", vertelt onderzoeker Marthe Westerbroek. "We weten dat kinderen die op jonge leeftijd plezier beleven aan bewegen, een grotere kans hebben om dat op latere leeftijd te blijven doen. Tegelijkertijd deden we al onderzoek naar ouders, kinderopvang en jeugdgezondheidszorg, maar wisten we nog relatief weinig over de rol van gemeenten."

Het onderzoek werd uitgevoerd met steun van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en richtte zich specifiek op gemeenteambtenaren en BRC-functionarissen, waaronder buurtsportcoaches. Westerbroek: "Gemeenten vormen een belangrijke schakel in het systeem rondom jonge kinderen. Zij bepalen bijvoorbeeld beleid, investeren in speelplekken en kunnen beweegactiviteiten faciliteren. Daarnaast zijn het vaak de BRC-functionarissen die beleid in de praktijk uitvoeren. We wilden weten wat gemeenten doen en hoe uitvoerders dat ervaren."

De uitkomsten laten zien dat slechts 46 procent van de gemeenten specifiek aandacht besteedt aan beweegstimulering voor 0- tot 4-jarigen. Nog eens 42 procent richt zich op de bredere groep van 0 tot 12 jaar, zonder aparte aandacht voor peuters en kleuters.

Volgens Westerbroek betekent dat niet automatisch dat gemeenten helemaal niets doen voor jonge kinderen: "Veel gemeenten hebben wel aandacht voor bewegen, maar vaak binnen een bredere doelgroep. Juist daar zit een belangrijk verschil. Kinderen van nul tot vier jaar bevinden zich in een heel andere levensfase dan basisschoolkinderen. Ze zijn veel afhankelijker van ouders en verzorgers. Bovendien zijn kinderen vanaf vier jaar vrijwel allemaal via school bereikbaar en krijgen zij bewegingsonderwijs. Voor de jongste kinderen bestaat zo'n vanzelfsprekende infrastructuur niet."

Dat verklaart mede waarom specifieke aandacht noodzakelijk is, geeft Westerbroek aan. "Als je wilt dat alle kinderen een goede start krijgen, moet je rekening houden met de behoeften van deze leeftijdsgroep. Niet ieder kind heeft of gaat naar dezelfde opvang en niet ieder gezin weet vanzelfsprekend de weg naar beweegactiviteiten te vinden. Ook fietsen krijgen lang niet alle kinderen van huis uit aangeleerd."

Bijna de helft van de gemeenten geeft aan meer te willen doen voor beweegstimulering bij 0- tot 4-jarigen. Tegelijkertijd noemen veel gemeenten een gebrek aan prioriteit en financiële middelen als belemmering. Westerbroek: "Wij hebben niet onderzocht waarom gemeenten precies bepaalde keuzes maken. Maar uit de data blijkt wel dat het thema lang niet overal hoog op de agenda staat. Mogelijk speelt mee dat de beweegrichtlijnen voor deze doelgroep pas sinds 2022 expliciet zijn vastgelegd door de Gezondheidsraad."

De investering hoeft volgens haar overigens niet altijd groot te zijn. "Het gaat niet per se om het opzetten van compleet nieuwe programma's. Gemeenten kunnen ook bestaand beleid uitbreiden. Denk aan beweegactiviteiten op de kinderopvang, een beweegvriendelijke inrichting van de openbare ruimte of activiteiten die aansluiten bij bestaande ontmoetingsplekken voor gezinnen."

In het rapport doet het Mulier Instituut vier aanbevelingen. Eén daarvan is om beweegstimulering voor 0- tot 4-jarigen expliciet vast te leggen in gemeentelijk beleid. "We willen gemeenten daarbij niets voorschrijven. Het gaat er vooral om dat duidelijk wordt wie verantwoordelijk is, hoe verschillende partijen samenwerken en hoe sport, gezondheid, onderwijs en openbare ruimte elkaar kunnen versterken."

Andere aanbevelingen zijn het beter bereiken van jonge kinderen, investeren in buurtsportcoaches en het stimuleren van actieve mobiliteit. "Een mooi voorbeeld is het beschikbaar stellen van loopfietsjes of het organiseren van activiteiten daaromheen. Ook veilige loop- en fietsroutes naar kinderopvanglocaties kunnen bijdragen aan meer bewegen."