Architecten creatief met sport in de openbare ruimte

door: Leo Aquina | 3 oktober 2013

Stedenbouwers schenken niet of nauwelijks aandacht aan sport en dat was de architecten van Shift architecture urbanism een doorn in het oog. Met geld van het Fonds voor Creatieve Industrie ontwikkelde Shift in samenwerking met NOC*NSF een zogenaamde Toolkit Sportaccommodaties. “Het moet een inspiratiebron zijn voor beleidsmakers en financiers in gemeenteland”, vertelt Richard Kaper, die vanuit NOC*NSF bij het project betrokken was. Op de website SPORTSPACE laten de makers de toolkit zien in de vorm van talloze Nederlandse en buitenlandse manieren waarop sport is geïntegreerd in de openbare ruimte, van een basketbalnet aan een lantaarnpaal tot sportvelden in de middenberm van een verkeersader.
 
Het idee om iets te doen met sport in de openbare ruimte leefde al langer bij Shift. “Sport wordt al sinds de jaren zestig weggestopt aan de randen van de stad”, aldus Kaper. “Het vertrouwde veldje waar de kinderen uit de buurt een balletje kunnen trappen, verdwijnt steeds meer uit het stadsbeeld. Dat komt door de hoge grondprijzen. Een vierkante meter woningbouw brengt al gauw tien keer zoveel op als een vierkante meter sport. Als er al sportvelden in de stad worden aangelegd, dan is het op de goedkoopste grond naast spoorwegen en snelbanen, waardoor het vaak ontoegankelijke en onaantrekkelijke plekken zijn.”

Sport wordt steeds vaker gebruikt als instrument om maatschappelijke doelstellingen mee aan te jagen, maar daar wordt in de ruimtelijke ordening en de stedenbouw vaak aan voorbij gegaan. Shift gelooft dat het beter kan en schrijft op SPORTSPACE: ‘Te vaak nog wordt sport, ook door de ruimtelijke disciplines, gezien als star, groot, overlast gevend en moeilijk te combineren met andere stedelijke functies. De potentie van sport om betekenisvolle plekken, vol van (inter)actie, aan de stad en haar publieke domein toe te voegen blijft hierdoor grotendeels onbenut.’

Hardware, software, orgware
Het idee van Shift om sport in de openbare ruimte aantrekkelijker te maken sloot aan bij de visie van NOC*NSF. “Wij denken vanuit de gouden driehoek”, legt Kaper uit. “Het overkoepelende idee is dat van de 'open club'. En die open club luistert altijd op drie belangrijke punten naar de omgeving: accommodatie, programmering en begeleiding. Bij het architectenbureau noemen ze dat hardware, software en orgware, waarbij ‘org’ staat voor organisation.” De hardware is een voorwaarde, maar zonder die andere twee zaken gebeurt er weinig. Kaper: “Dat was vroeger ook het verwijt aan de Cruyff-courts. Ze leggen wel een veldje neer, maar verder niets. Tegenwoordig is dat anders. En je ziet nu ook dat goede en sterke clubs van hun terrein afkomen, dat ze de buurt ingaan. Als NOC*NSF vinden we dat een interessante ontwikkeling. We waren al bezig om trainers en begeleiders meer naar de doelgroep toe te brengen, maar we zagen vervolgens dat in die buurten geen hardware aanwezig was.”

Gebrek aan kennis
Shift ziet dat het in de nogal traditionele sportwereld vaak aan kennis ontbreekt over de ruimtelijke mogelijkheden van sport. Op SPORTSPACE lezen we: ‘Vaak wordt er vanuit de eigen sport gedacht en baseert men zich op oude richtlijnen voor sportaccommodaties. Het toenemend aantal nieuwe sporten en de stijgende behoefte aan intensief gebruikte en multifunctionele accommodaties vraagt echter om een geheel nieuwe ruimtelijke benadering van het accommodatiebeleid. Daarnaast wordt onvoldoende ingespeeld op de toenemende trend van een meer individuele en ongebonden sportbeoefening. Naast accommodaties voor breedtesport en topsport ontstaat er een groeiende behoefte om sport- en beweegstructuren beter te integreren in de directe woon- en leefomgeving, als onderdeel van het publieke domein.’

Met SPORTSPACE biedt Shift een keur aan voorbeelden van manieren waarop die groeiende behoefte aan sport- en beweegstructuren in de eigen leefomgeving worden gecreëerd. Bestaande voorbeelden zijn een basketbalveld op het dak van een café in Utrecht (de 'basketbar') en een kunstgrasveld in dezelfde stad op de parkeergarage bij Ikea. De door Shift gepresenteerde toolkit bevat elementen waarmee bestaande openbare ruimte in een stad kan worden omgevormd tot een sportveld. In het Nieuwe Instituut (voormalig Nederlands Architectuur Instituut) in Rotterdam is een tentoonstelling met voorbeelden. NOC*NSF wil met de toolkit de lokale sportdebatten verrijken tijdens de komende gemeenteraadsverkiezingen.

Voor meer informatie: www.sportspace.eu of Shift architecture urbanism