door: Lennart Bloemhof Met het WK en de Olympische Spelen in Brazilië op het programma richt het WorldCoaches-programma van de KNVB de afgelopen jaren nadrukkelijk haar vizier op het Zuid-Amerikaanse land. Het maatschappelijke programma van de voetbalbond waarmee voetbalcoaches worden opgeleid in ontwikkelingslanden is sinds 2010 actief in Brazilië. Trainerscursussen in de steden Rio de Janeiro, Sao Paulo, Recife, Manaus en Petropolis leverden 292 WorldCoaches op en die teller staat niet stil, met allerlei activiteiten rond het WK nog op de agenda. Sport Knowhow XL sprak met projectleider Johan van Geijn over het project én de plannen van WorldCoaches tijdens het WK.
WorldCoaches zag in 1997 het levenslicht. Zuid-Afrika was het eerste land waar het project coaches opleidde waarna het programma zich als een olievlek verspreidde over de wereld. Momenteel worden er coaches opgeleid in dertien landen, van Burkina Faso via India tot Indonesië. Afrika is met zeven landen het continent waar het project het actiefste is.
Coach-to-coachDe WorldCoaches worden door Nederlandse voetbaltrainers geschoold. Zij leren de coaches hoe ze kinderen op een leuke, betere en verantwoorde manier voetbaltrainingen kunnen geven en geven tegelijkertijd sociale voorlichting. Ook krijgen de coaches les in hoe ze hun opgedane kennis weer zo goed mogelijk kunnen overdragen, zodat deze weer nieuwe WorldCoaches op kunnen leiden. Het uiteindelijke doel van WorldCoaches is haar programma lokaal te verankeren, zodat het project zelfvoorzienend wordt in de WorldCoach-landen.
Van Geijn legt uit dat Nederlandse coaches voor de cursussen ongeveer twee tot drie weken doorbrengen in het land om een groep coaches opleiden. De voetbaldocenten zijn parttime in dienst bij de KNVB en geven ook in Nederland voetbalcursussen. Het belangrijkste aspect rond het eventuele succes van de coachtrainingen? “Het zoeken en vinden van een lokaal ankerpunt in het land”, benadrukt Van Geijn. “Dan heeft de Nederlandse docent meteen een persoon of organisatie uit de omgeving waarmee hij kan samenwerken, zodat de kennis goed wordt doorgegeven”, aldus de projectcoördinator. “Dat is belangrijk.” Het WorldCoach-programma noemt dat het ‘coach-the-coach’-principe.
PartnersEen ander belangrijk aspect van WorldCoaches is het samenwerken met (lokale) partners. Voornamelijk in 2010 - rond het WK voetbal in Zuid-Afrika en de vele cursussen die rond dat toernooi daar georganiseerd werden - ontdekte Van Geijn de kracht van dergelijke samenwerkingen. Rond het WK in 2010 werden 300 WorldCoaches opgeleid. Daarna werd het project voortgezet en in 2013 waren er in Zuid-Afrika maar liefst 2.247 WorldCoaches opgeleid.
Van Geijn: “Zo’n veelomvattende aanpak is in je eentje financieel lastig te realiseren, maar samen met onder meer een lokale, Zuid-Afrikaanse zorgverzekeraar hebben we ontzettend veel coaches kunnen opleiden. We hebben ongeveer de helft van alle activiteiten samen gedaan. Het project in Zuid-Afrika loopt zelfs nog door tot 2016.”
Partners in BraziliëIn Brazilië werkt het WorldCoaches-programma voornamelijk nog samen met Nederlandse partners. De belangrijkste is Philips. In 2012 klopte het technologiebedrijf aan bij WorldCoaches omdat het overeenkomsten zag tussen het programma en haar MVO-programma waarmee het in Afrika en Zuid-Amerika actief is. Onder de noemer ‘Solar Light Centers’ verlicht het bedrijf in die continenten voetbalveldjes met de nieuwste LED-technologie. Dankzij de samenwerking met Philips kan WorldCoaches volgens Van Geijn de kosten van activiteiten delen en krijgt de KNVB de mogelijkheid om meer coaches op te leiden op de verlichte veldjes.
De coördinator praat enthousiast over de samenwerking met de Eindhovense multinational: “Philips sponsort ons niet”, benadrukt hij. “We werken samen en dat heeft onze beide programma’s in Brazilië enorm versterkt. Overal waar wij cursussen houden, plaatsen zij een Light Center. Dat gaat vaak gepaard met feestelijke openingen waarbij onze ambassadeurs aanwezig zijn, zoals laatst met Johan Neeskens en Pierre van Hooijdonk. Het sterkt de ontwikkeling van jeugd en sport rond die veldjes en het partnership met Philips heeft het WorldCoaches-programma in Brazilië groter gemaakt dan in eerste instantie gepland.”
Sinds kort werkt WorldCoaches in Brazilië ook samen met het ministerie van Buitenlandse Zaken en NOC*NSF, onder meer met het oog op de Spelen van Rio de Janeiro in 2016. Die samenwerking draait om een publieke school in de favela Santa Teresa in Rio de Janeiro. WorldCoaches legt een kunstgrasveld aan bij de school, Philips zorgt voor de verlichting en het ministerie van Buitenlandse Zaken legt er een kunstgrassintelbaan omheen. Tijdens het WK wordt het veld opgeleverd. “Daarna beheert NOC*NSF het veldje tot de Spelen”, zegt Van Geijn. Naast het project in de favela van Rio organiseert WorldCoaches tijdens het WK nog clinics voor lokale jeugd in de speelsteden van het Nederlands elftal: Salvador, Porto Alegre en Sao Paulo.
VoetbalbijscholingDe activiteiten van WorldCoaches in Brazilië hoeven niet te klagen over een gebrek aan belangstelling, volgens Van Geijn. Zo organiseerde het programma eerder al cursussen in afgelegen gebieden, zoals middenin het Amazonegebied, in het Mamirauá-reservaat. Enthousiast meldden coaches zich ook daar aan voor de cursus. Van Geijn: “Daar voetballen ze op de kleine strookjes groen langs de rivier. Daaruit blijkt dat Brazilië een echt sportland is. Dat merk je aan alles. We krijgen zeer toegewijde sportmensen binnen en ze kunnen goed hun kennis delen, ook omdat ze vaak uit de favela’s komen.”
Toch kampen de coaches in Brazilië, net als veel andere landen waarin WorldCoaches actief is, met een flinke achterstand op het gebied van voetbalcoaching. “Dat scholen wij dan weer bij”, zegt Van Geijn. “Zo zie je dat zelfs in een land dat vijf keer wereldkampioen is geworden, toegang tot goede voetbalcoaching vaak nog ontbreekt.”
Sociale componentWorldCoach-cursisten krijgen niet alleen een voetbalbasis mee. Sociale training staat op gelijke voet met de voetbaltechnische scholing in de cursus. WorldCoaches heeft daarvoor sinds 2009 het zogenaamde ‘
Life skills manual’ ontwikkeld: een document waarin ruim tien jaar aan ervaringen en kennis opgedaan via het WorldCoach-programma zijn gebundeld.
Onder meer tips voor de coaches over hoe kinderen weg te houden uit de criminaliteit, voorlichting over de preventie van hiv/aids en de omgang met meisjes zijn in het handboek opgenomen. “De coach is een rolmodel voor zijn spelers”, legt Van Geijn uit. “Met het boek leert de coach om te signaleren, acteren, interpreteren en te handelen. Wat moet hij bijvoorbeeld doen als iemand altijd te laat komt, of altijd moe is? Daar geven wij ze handvaten voor.”
Sinds 2009 heeft het WorldCoaches-programma ruim 6.000 coaches opgeleid in ontwikkelingslanden. Dat aantal moet groeien via de projecten in Brazilië, hoopt de programmacoördinator. Van Geijn weet nog niet of hijzelf tijdens het WK naar Brazilië afreist om de projecten met eigen ogen te aanschouwen. “Dat wordt een last minute-beslissing”, zegt hij. “Wereldwijd lopen er bij het WorldCoaches-programma altijd veel projecten. Ik ga kijken waar ik tijdens het WK het meeste nodig ben.”
Het programma vaart momenteel een goede koers, denkt Van Geijn. Dat zag hij in Kenia, een land waarin WorldCoaches sinds 1998 actief is. Vanwege onlusten in het land reisden er gedurende enkele jaren minder Nederlandse coaches af naar het Afrikaanse land om cursussen te geven. “Maar het programma liep daar toen gewoon door via onze lokaal opgeleide coaches”, zegt Van Geijn. “Die coaches komen zelf ook weer uit de achterstandswijken en zijn daardoor goede rolmodellen. Dat is bijna het ideale plaatje wat we nastreven.”
Voor meer informatie: www.worldcoaches.nl
