WKZ, Monkey Moves en Esther Vergeer Foundation maken Beweegreis voor jonge kinderen

"Het is belangrijk om al vroeg tijdens een ziekenhuisopname te werken aan herstel", zegt Maaike Sprong. Zij is kinderfysiotherapeut in het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) en werkt voornamelijk met jonge hartpatiëntjes en andere ernstig zieke kinderen.

In veel ziekenhuizen zijn al initiatieven om bewegen onder patiënten te stimuleren. In het WKZ is dat bijvoorbeeld WKZsportief. Al tijdens hun verblijf in het ziekenhuis worden kinderen en jongeren met een beperking of een chronische ziekte zoveel mogelijk uitgedaagd om te bewegen en zelfs te sporten. Hiervoor heeft het ziekenhuis verschillende beweegfaciliteiten, zoals de rolstoelvriendelijke beweegtuin en het sportdakterras. Een van de onderdelen van het WKZsportief programma is WKZ Uit bed. Opgenomen patiëntjes krijgen twee keer week bezoek van een medewerker met spel- en sportmateriaal om lekker te bewegen. Het 'Dit ben ik-programma' ondersteunt kinderen van 8 tot en met 12 jaar in het ontdekken van hun mogelijkheden, zelfvertrouwen en voorkeuren via sport en spel. Daarnaast is er ook een specifiek programma voor kinderen van 7 tot en met 11 jaar die patiënt zijn in het WKZ: zij trainen wekelijks via WKZsportief op Sportcomplex Zoudenbalch, onder begeleiding van een trainer van FC Utrecht Experience.

“We proberen kinderen tijdens ziekenhuisopnames zo vroeg mogelijk te activeren, maar dat is niet vanzelfsprekend. Ze zijn gebonden aan allerlei apparatuur en de ruimtes zijn vaak klein. Ze kunnen de kamer niet af of ze zijn heel erg ziek”, zegt Sprong. Tegelijkertijd is bewegen wel enorm belangrijk, want elke dag dat een kind stil ligt, nemen spiermassa en -kracht af en dat zorgt ervoor dat het herstel alleen maar langer duurt. Bovendien kunnen kinderen tijdens een ziekenhuisopname te maken krijgen met angst, delirium en negatieve herinneringen.

Sprong organiseerde de afgelopen jaren tijdens de Nationale Sportweek allerlei sportieve activiteiten, om patiënten en hun ouders te informeren en enthousiasmeren, maar ook om het belang van sporten en bewegen bij zorgverleners onder de aandacht te brengen. Binnenkort komt daar dus de beweegreis voor jonge kinderen tussen 1 en 6 jaar bij.

Tijdens de Nationale Sportweek had Sprong verschillende sportaanbieders uitgenodigd om activiteiten in het ziekenhuis te organiseren. Een daarvan was Monkey Moves. Deze sportaanbieder heeft als missie om voor 2030 meer dan 1.000.001 kinderen in beweging te brengen. Dat doen ze met veelzijdige multisportlessen op bijna 90 plekken in Nederland, kampen en evenementen, buitenschoolse opvang en ook met de Monkey Moves Play app. 

In de app staan meer dan 500 veelzijdige beweegactiviteiten die eenvoudig in en om het huis zijn te doen, en binnenkort dus ook in het ziekenhuis. Daarnaast neemt Apie, het hoofdpersonage in de app, kinderen via tientallen beweegverhalen mee op avontuur. "Ouders kunnen die verhalen voorlezen", zegt Bart Poot, bewegingswetenschapper en een van de oprichters van Monkey Moves. "Er zijn ook audio en video beschikbaar. Dan kunnen ouders meedoen met hun kind. Rennen, springen, rollen, klauteren. Alle grondvormen van bewegen komen aan bod.”

Met subsidie van de Nationale Sportinnovator Prijs gaan de drie partijen de komende maanden de app verrijken, zodat die ook in het ziekenhuis kan worden gebruikt. Experts uit het WKZ, zoals fysiotherapeuten, ergotherapeuten, inspanningsfysiologen en pedagogisch medewerkers, kijken welke vormen van bewegen mogelijk zijn voor verschillende patiënten en hoe deze verwerkt kunnen worden in de verschillende beweegverhalen. Sommige kinderen kunnen alleen liggen, andere kunnen in bed zitten of ernaast staan, en weer een andere groep kan van de afdeling af en naar buiten. “Maar bijna elk kind kan bewegen", zegt Poot. "We zorgen er met activiteiten in de app voor dat dat ook leuk wordt."

Bewegen is niet alleen belangrijk om sneller te herstellen van een ziekenhuisopname. Wie op jonge leeftijd een goede motoriek ontwikkelt, heeft daar voor altijd profijt van. Bij kinderen die vaak en langdurig in het ziekenhuis verblijven, kan de motorische ontwikkeling achterblijven. Dat kan op zijn beurt ook hun motivatie, plezier en zelfvertrouwen negatief beïnvloeden.

Ouders en verzorgers spelen een belangrijke rol. Met behulp van de app kunnen zij zelfstandig met hun kinderen oefenen. Dat is op twee manieren waardevol, aldus Sprong. Ten eerste komt het regelmatig voor dat een geplande afspraak met een kind niet door kan gaan. Ziekenhuisdagen zijn niet altijd voorspelbaar en worden onderbroken door onderzoeken, rustmomenten of andere onverwachte omstandigheden, waardoor het juiste oefenmoment verloren kan gaan. “Een app biedt in dat opzicht meer flexibiliteit: ouders en verzorgers zijn minder afhankelijk van een zorgprofessional en kunnen oefenen op momenten die aansluiten bij het ritme en de belastbaarheid van het kind.”

Daarnaast kan deze zelfstandigheid ouders een gevoel van regie teruggeven. Wanneer een kind wordt opgenomen, en zeker op de intensive care, verandert de rol van ouders ingrijpend. Hoewel zij voortdurend aanwezig zijn en een belangrijke emotionele steun vormen, zijn de mogelijkheden om actief bij te dragen aan het herstel vaak beperkt. Sprong: “Ouders willen graag iets kunnen betekenen voor het herstel van hun kind. Met het voorlezen van de beweegverhalen en het samen uitvoeren van de activiteiten krijgen zij daar handvatten voor." Poot vult aan: “Dat gaat spelenderwijs. Kinderen en ouders vinden het leuk en ook dat is belangrijk. Ze kunnen samen een beetje plezier hebben ondanks de nare situatie. Ook dat is heel waardevol."

Het is wel belangrijk om ouders te begeleiden in het gebruik van de app – die kosteloos te gebruiken is door kinderen en ouders -, vindt Sprong. “Ouders zijn soms voorzichtig omdat ze bang zijn om iets fout te doen. Dat er een slangetje van een apparaat losraakt bijvoorbeeld. Daarom zullen mijn collega’s en ik een inschatting maken of de app geschikt is voor het kind en aangeven welke activiteiten veilig zijn om te doen voor hun kind.” De app is niet bedoeld als vervanging van de kinderfysiotherapeut, maar als een waardevolle aanvulling op de kinderfysiotherapeutische behandelmogelijkheden en het beweegaanbod binnen het kinderziekenhuis.

De app kan ook na de ziekenhuisopname thuis worden gebruikt. Op die manier blijft de motorische ontwikkeling op een leuke manier gestimuleerd worden. Uiteindelijk is het de bedoeling om de kinderen te begeleiden naar regulier sport- en beweegaanbod dat het beste aansluit bij hun mogelijkheden, wensen en behoeften. Dat kunnen lessen van Monkey Moves zijn, maar ook een sportvereniging. Daarom is ook de Esther Vergeer Foundation betrokken bij het project. “Wij werken al veel samen met het WKZ’’, zegt Marit Dopheide van de Esther Vergeer Foundation. Net als in andere academische kinderziekenhuizen heeft de Foundation in het WKZ een Sportpoli. “Daar ontmoeten we kinderen (en hun ouders/verzorgers, red.) met een lichamelijke beperking of chronische ziekte die graag willen sporten maar niet goed weten hoe. Via een persoonlijk begeleidingstraject helpen we ze richting een sport die ze leuk vinden. We maken een sportplan op maat’’, zegt Dopheide. Als het kind eenmaal aan het sporten is, houdt de Esther Vergeer Foundation contact met het gezin om regelmatig te kijken of de sport nog bevalt en of de situatie eventueel veranderd is waardoor er een andere sport of wellicht een sporthulpmiddel nodig is.

Dopheide juicht het initiatief en de samenwerking met Monkey Moves en het WKZ van harte toe. “Het is heel belangrijk om sport en bewegen al op jonge leeftijd normaal te maken, zeker ook voor kinderen met een beperking of ziekte. Dat is uiteindelijk de reden waarom Esther Vergeer haar foundation heeft opgezet. Zij heeft zelf ervaren dat weer zelfvertrouwen kreeg toen ze weer ging sporten. We hopen dat we door deze samenwerking en de app meer kinderen aan een sport kunnen helpen, zodat zij ook al die voordelen van sport mogen ervaren.”

De komende maanden wordt het aanbod in de bestaande Play app uitgebreid zodat ook kinderen in het ziekenhuis er gebruik van kunnen maken. Daarna worden zorgmedewerkers in het WKZ getraind om  de app te gebruiken bij hun patiënten, ouders enthousiast te maken en hen op weg kunnen helpen in het gebruik van de app. “Vanaf februari willen we de app bij ongeveer vijftig patiëntjes gaan testen. We willen weten of de app ook echt gebruikt gaat worden, welke activiteiten aan slaan en hoe het gebruik wordt ervaren. Daarmee willen we de content dan weer verbeteren", zegt Poot.