Wie ben je zonder jouw prestatie? Het leven na topsport

Topsport kent een eigen wereld. Als topsporter leef je in een bubbel waarin alles draait om cijfers: het rugnummer van een sporter, de punten die worden gescoord of de tijden die worden neergezet. Maar ook andere cijfers spelen een grote rol, zoals gewicht en positie op de ranglijst.

In de topsport is vaak alleen een plek voor de allerbesten. Jonge sporters worden daardoor regelmatig uitgeselecteerd, daarnaast haken sommigen af vanwege de hardheid van de sport: de verplichtingen worden te zwaar, of de wens ontstaat om zich te richten op bijvoorbeeld een studie en het studentenleven. Wanneer zij stoppen met sporten op het hoogste niveau, ontstaat voor veel jonge topsporters een confronterende vraag: wie ben je zonder je sport?

De uitval uit de topsport is zwaar en begeleiding ontbreekt vaak. Toen ik het rapport ‘Van talent naar de toekomst’ van het Mulier Instituut las, herkende ik mij direct in de verhalen en uitkomsten. Mijn eerste reactie was simpel: 'Het is gewoon fijn om te lezen dat er dus andere mensen ook mee zitten.'

Die herkenning was voor mij de aanleiding om verder te kijken. Voor dit artikel sprak ik met onderzoeker Maaike Heerschop van het Mulier Instituut. In dit interview bespraken we de ervaringen van gestopte talentvolle sporters en de uitdagingen die zij tegenkomen na hun sportcarrière.

In het onderzoek dat Heerschop samen met haar collega uitvoerde, staan de ervaringen van gestopte talentvolle sporters centraal, een groep die lange tijd onderbelicht bleef. Waar de focus van bonden momenteel vooral ligt op actieve topsporters, weten we nog weinig over de periode die jonge sporters doormaken nadat zij stoppen met sporten op het hoogste niveau.

Wat uit het onderzoek naar voren komt, is duidelijk. De overgang naar een leven buiten de topsport is voor veel jongeren zwaar en dubbel. Enerzijds ontstaat er ruimte en rust, anderzijds is er sprake van een verlies van structuur, richting en identiteit. Tijdens het gesprek werd duidelijk hoe weinig hierover wordt gesproken, terwijl veel sporters met dezelfde gevoelens rondlopen. Een uitspraak van Heerschop vat het probleem kernachtig samen: “We hebben gewoon lang gedacht: je moet zoveel mogelijk trainen, je moet harder, sneller, meer. Dat is een beetje hoe het was. Maar daarin is een beetje vergeten dat het ook mensen zijn.” Veel sporters geven aan dat mentale begeleiding ontbreekt, juist op het moment dat die het hardst nodig is. Jarenlang ligt de focus op prestaties, terwijl er nauwelijks aandacht is voor wat daarna komt.

Die ervaring herken ik ook vanuit de balletwereld. Als voormalig topsporter in het ballet weet ik hoe alles draait om discipline en perfectie. Toen ik stopte, was dat geen gemakkelijke keuze. Fysiek kon ik doorgaan, maar mentaal werd het steeds zwaarder. Er is weinig ruimte voor bevestiging en dat begon mij op te breken. Tegelijkertijd ging ik steeds meer nadenken: er is meer in het leven dan alleen ballet. Het stoppen voelde daardoor dubbel: enerzijds noodzakelijk, anderzijds als het verliezen van een groot deel van mijn identiteit. Het vaste ritme verdween, mijn lichaam veranderde en de vertrouwde omgeving viel weg. Wat overbleef, was onzekerheid.

Volgens Heerschop ligt daar een duidelijke behoefte: “Er moet iemand zijn binnen de sportomgeving die je begrijpt en met wie je kunt praten over twijfels.”

Het onderzoek laat zien dat sporters behoefte hebben aan gesprekken over twijfels, stress en hun toekomst, niet pas achteraf, maar juist al tijdens hun carrière. Toch gebeurt dat nog te weinig. Volgens Heerschop komt dit doordat topsport lange tijd vooral fysiek werd benaderd: trainen, presteren en doorgaan stonden centraal, terwijl mentale gezondheid in de talentontwikkelingsfase minder aandacht kreeg. Hoewel hier langzaam verandering in komt, valt er nog veel winst te behalen.