Voetbalwereld bezint: een rondje langs de velden

door: Leo Aquina

TOS Actief nam het voortouw. Het bestuur van de Amsterdamse vereniging kwam op maandagavond 3 december bij elkaar voor een al eerder geplande vergadering. De dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen maakte alle agendapunten echter overbodig. TOS Actief besloot het weekend daarop niet te voetballen en de kantine open te stellen voor bezinning en het tekenen van een condoleanceregister. De mail waarin het bestuur dit besluit wereldkundig maakte, zorgde voor een kettingreactie. Andere clubs volgden het voorbeeld en een dag later besloot de KNVB alle amateurwedstrijden in Nederland af te gelasten. Sport Knowhow XL peilde de stemming in verschillende kantines. “De mensen die ik spreek, zijn echt klaar om de regels te veranderen”, aldus de Amsterdamse sportwethouder Eric van der Burg, die zaterdag jl. in diverse voetbalkantines aanwezig was.

We spreken wethouder Eric van der Burg buiten de kantine van TOS Actief, waar hij zojuist de in groten getale opgekomen leden en de aanwezige pers heeft toegesproken. “Ook bij AFC IJburg was het vanochtend druk. De opkomst is enorm en je merkt dat het leeft.” Ruim een jaar geleden tekende de KNVB, de gemeente Amsterdam en het grootste deel van de amateurclubs in de stad het convenant ‘Samenwerken aan sportiviteit en respect’. Heeft dat convenant al vruchten afgeworpen? “Je merkt dat clubs er actief mee bezig zijn”, zegt Van der Burg. De wethouder gaf vorig jaar al aan dat de gemeente de mogelijkheid heeft om clubs in het hart te raken als zij niet meewerken. “De meeste clubs huren hun velden bij de gemeente. Wij kunnen op een gegeven moment bepalen dat we het recht op die velden liever gunnen aan clubs die het goede voorbeeld geven. Dat is afgelopen jaar gebeurd met Sporting Noord (waar begin december 2011 een toeschouwer werd doodgeschopt door een speler, red.). De KNVB en de gemeente hebben geconstateerd dat die club de boel niet op orde had en die club is er niet meer.” Van der Burg denkt niet dat dit met Nieuw Sloten ook zal gebeuren. “We gaan komende week met de club en de KNVB om de tafel zitten. De bond heeft al aangegeven dat de situatie hier heel anders is. Nieuw Sloten heeft al veel gedaan, maar ik wil op voorhand geen enkele maatregel uitsluiten.”

Teleurgesteld in KNVB
Als het aan Van der Burg ligt, heeft de gemeente slechts een ondersteunende rol als het gaat om een cultuuromslag in het voetbal. “In eerste instantie zijn de KNVB en de clubs aan zet.” In de praktijk bleek deze week dat de KNVB achter de zetten van de clubs aanhobbelde. Dat zat voorzitter Tom Fresen van TOS Actief wel een beetje dwars. “Wij vonden zelf dat we een statement moesten maken. De KNVB heeft daar veel te lang mee gewacht. Toen wij ons besluit bekend hadden gemaakt, kregen we enorm veel aandacht. Daar hadden we vanuit de bond best wat ondersteuning bij kunnen gebruiken. Maar toen we contact zochten, kregen alleen te horen dat de bond nog met een officiële reactie zou komen. Woensdagavond kwam er een mail van de bond met hun persbericht dat was alles.” Ook het feit dat de KNVB ervoor heeft gekozen het profvoetbal niet af te gelasten, is Fresen een doorn in het oog: “Het profvoetbal heeft een voorbeeldfunctie.”

‘Adequaat gereageerd’
Voorzitter Bernard Fransen van de amateursectie van de KNVB reageert op de verwijten dat de KNVB niet goed zou hebben gereageerd op de tragische gebeurtenissen in Almere. “We zijn natuurlijk een koepelorganisatie en zondag hebben we aan de voorkant in eerste instantie niet goed gereageerd richting SC Buitenboys. Dat is heel vervelend, maar dat betrof een individuele medewerker en daar wordt intern aan gewerkt. Maar vanaf het moment dat die grensrechter overleed – dat was maandagavond en wij hadden toevallig een bestuursvergadering – hebben we meteen besloten het voetbal een weekend stil te leggen. Dat afzonderlijke verenigingen toen die beslissing al hadden genomen? Het gaat ons er niet om wie daarin nu precies de eerste was.” Volgens veel clubmensen was de KNVB ook traag in zijn communicatie richting de verenigingen. “Dat je als bond niet meteen een passend ondersteuningsaanbod hebt… wij moeten met 3.200 verenigingen communiceren, daar zit altijd even wat tijd tussen. Ik denk dat we in deze situatie juist heel snel en adequaat hebben gereageerd.”

Geen rocket science
TOS Actief had zaterdagmiddag Anja Stoffels van de Nederlandse Rugbybond uitgenodigd om uit te leggen hoe er in die sport met respect voor de arbitrage wordt omgegaan. “We hebben een gedragscode waar iedereen zich aan moet houden en dat wordt er vanaf de jongste jeugd in gehamerd”, zegt Stoffels. “Bij rugby betekent praten tegen de scheidsrechter simpelweg een penalty, dan moet je tien meter achteruit. Op die manier benadeel je je eigen team en dan laat je het wel uit je hoofd.” Stoffels geeft nog enkele voorbeelden uit de rugbywereld en benadrukt het belang van het al op jonge leeftijd hanteren van strikte regels. “Het gaat erom hoe je met je kinderen omgaat. Het is echt geen rocket science.”

Niet selecteren
Voorzitter Fresen van TOS Actief vertelt dat zijn club al vijftien jaar actief beleid voert om de sfeer op de velden minder grimmig te maken. “Wij zijn echt geen heiligen, bij ons gebeurt ook wel eens wat, maar wij zijn er wel heel bewust mee bezig. Wij selecteren bijvoorbeeld niet in de jeugd omdat we teamcohesie belangrijker vinden dan prestaties. We vragen aan alle ouders om aanwezig te zijn en iets te doen, bij trainingen, bij wedstrijden, in de kantine, noem maar op. Tien jaar geleden hebben we ook al een vertrouwenspersoon aangesteld, we hebben een sanctiecommissie, we organiseren spelregelavonden. We willen het probleem bespreekbaar maken en we wijzen mensen ook de deur als ze niet willen voldoen aan onze kernwaarden. Dat is in het verleden ook wel gebeurd.” Een probleem voor veel clubs is dat jeugdspelers die bij de ene club eruit zijn gegooid, zich doodleuk weer aanmelden bij een andere club. TOS Actief heeft daar ook mee te maken, zo vertelt secretaris Machiel de Rooij: “We gaan met alle nieuwe leden een gesprek aan en als zich bij ons jongens aanmelden in de C-jeugd of de B-jeugd vragen we ook altijd referenties die we kunnen nabellen. Vaak merk je tijdens zo’n gesprek al wat voor vlees je in de kuip hebt.”

Vraagtekens bij fluitende junioren
Ook bij v.v. GeuzenMiddenmeer uit Amsterdam kwamen de leden op zaterdag en zondag bijeen. Er werden voorbeelden uit de praktijk aangehaald, die onder meer illustreren dat je met kordaat optreden en een beetje goede wil al een heel eind kunt komen. Zo werd er een jeugdwedstrijd door de scheidsrechter gestaakt vanwege extreem ergerlijk gedrag van de coach, die het niet eens was met beslissingen van de scheidsrechter. Een van de jongens van het team is toen zijn excuses voor het gedrag van de coach – zijn vader – gaan aanbieden en zei daarbij dat het elke week ‘hetzelfde liedje’ was. Op verzoek van de spelers is toen die wedstrijd zonder coach voortgezet. Ander voorbeeld laten juist zien dat er nog veel werk aan de winkel is. Een C-junior stopte met het fluiten van de F-jes omdat hij te veel verwensingen van ouders en coaches naar zijn hoofd kreeg. Dit voorbeeld zet vraagtekens bij de veelgehoorde maatregel om alle jeugdspelers – naar hockeyvoorbeeld – te verplichten een scheidsrechterskaart te halen en te fluiten bij de jongere jeugd.

Maatregelen
In honderden voetbalkantines werd afgelopen weekend nagedacht over maatregelen om geweld op het voetbalveld te voorkomen. Ook op de Facebookpagina van de KNVB werden talloze ideeën te berde gebracht. Een korte en bij lange na niet volledige samenvatting:
- Voer als club een gedragscode in en laat iedereen die lid wil worden van de club zijn handtekening daaronder zetten.
- Maak duidelijke afspraken met ouders, trainers en jeugdleiders. Bij SC Buitenboys (de club van Richard Nieuwenhuizen) kende men in het verleden bijvoorbeeld de afspraak: als een ouder zich misdroeg, werd zijn zoon gewisseld door de coach.
- Laat jeugdspelers voor en na de wedstrijd handen schudden en/of laat elftallen de kleedkamers delen.
- Stel een vast protocol in voorafgaand aan de wedstrijd. Roep als scheidsrechter altijd de aanvoerders en de coaches in een kamertje bij elkaar om afspraken te maken.
- Schaf buitenspel af. Volgens velen is die regel op amateurniveau een van de voornaamste oorzaken van onvrede over de arbitrage.
- Zorg voor een goede screening en opleiding van teamleiders.
- Voorzie alle scheidsrechters van een badge met de tekst: ‘Zonder respect geen voetbal’.
- Een tijdstraf. Hoewel bijna niemand het zich realiseert, is een tijdstraf van vijf minuten binnen de huidige regels van de KNVB al mogelijk.

Plan van aanpak
De KNVB wil bij monde van de voorzitter van de amateursectie, Bernard Fransen nog niet reageren op concrete maatregelen. “Dat vinden we op dit moment niet passend. We hebben enorm veel input gekregen afgelopen weekend. Alleen al op Facebook hebben we meer dan 1.500 reacties gezien. Als we nu concreet ingaan op suggesties voor regelwijzigingen – en er zitten echt heel goede tussen – dan worden daar al snel voorbarige conclusies aan verbonden. We gaan eerst inventariseren en komen eind januari/begin februari met een plan van aanpak.”

Fransen vertelt ook over de maatregelen die de KNVB de afgelopen twee jaar al heeft genomen. Uit cijfers van de KNVB naar aanleiding van de evaluatie van het eigen programma ‘Samen naar een veiliger sportklimaat’ blijkt dat er in het seizoen 2011/2012 een afname was van 16,1 procent in het aantal ‘vermoedelijke excessen ten opzichte van het seizoen daarvoor. Ook uit cijfers van het Mulier Instituut blijkt dat er wel degelijk resultaten worden geboekt met campagnes als ‘Samen werken aan sportiviteit en respect’. Het rapport ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt’ van oktober 2012 concludeert: ‘De mentaliteits- en attitudeverandering die in gang gezet is onder sportbestuurders door het programma SSR wordt ook steeds meer zichtbaar bij de verenigingen.’ Fransen is daar blij mee: “We zijn er al twee jaar druk mee bezig, maar het is nog niet genoeg, zo bleek vorige week. Het is ook een complex probleem en als KNVB hebben we met betrekking tot regelgeving natuurlijk ook te maken met de UEFA en de FIFA, dat maakt het ook allemaal niet makkelijker.”

Aan de slag
Terwijl de KNVB inventariseert, zijn er in den lande al diverse verenigingen die met concrete maatregelen aan de slag gaan. De veteranencompetitie bij de Utrechtse club Kampong heeft een eigen competitie en gaat na de winterstop van start met een nieuwe spelregel, die commentaar richting scheidsrechter en grensrechters verbiedt. Bij één keer commentaar volgt een indirecte vrije trap tegen; bij de tweede keer commentaar een indirecte vrije trap tegen en vijf minuten aan de kant en bij een derde keer commentaar volgt een indirecte vrije trap tegen en douchen. Ook komt er een inspanningsverplichting voor aanvoerders en coaches om reserves en toeschouwers aan te spreken op negatief commentaar. De scheidsrechter kan daarvoor de wedstrijd even stilleggen.

Code 3.12.2012
Ook in Groningen gaat men direct aan de slag. Joop van Dalfsen is trainer coach van Amicitia VMC in Groningen en sportconsulent Huis voor de Sport Groningen. Hij stuurde een ingezonden brief naar het Dagblad van het Noorden, waarin hij opriep samen met alle andere voetbalverenigingen de 3de klasse C een statement maken door samen een gedragscode te gaan ondertekenen. Directeur Rob de Waard van het Huis voor de Sport haakte hierop in en stuurde een e-mail aan de verenigingen waarin hij oproept het voorbeeld van Amicitia te volgen. Die vereniging stelde de gedragscode 3.12.2012 op. De cijfers staan voor de datum waarop de grensrechter Richard Nieuwenhuizen is overleden. Bij heel veel andere verenigingen zijn al afgelopen weekend concrete maatregelen in gang gezet om te voorkomen dat er meer van dat soort zwarte bladzijden in de Nederlandse voetbalgeschiedenis worden geschreven.