Slaap en sportprestatie

Vakblad over training, coaching, sportrevalidatie en toegepaste sportwetenschap

Sportgericht is hét vakblad over training, coaching, sportrevalidatie en toegepaste sportwetenschap in Nederland en België. Het bestaat al 72 jaar en biedt elk nummer een grote hoeveelheid vakinformatie voor iedereen die werkt op het gebied van top- en wedstrijdsport, bewegen en fitness. De artikelen gaan bijvoorbeeld over inspanningsfysiologie, motorisch leren, kracht- en revalidatietraining, coaching, mentale training, didactiek, functionele anatomie en biomechanica. 

Hanno van der Loo - hoofdredacteur van Sportgericht - licht voor Sport Knowhow XL in de rubriek 'Sportgerichte wetenschap' steeds één van die interessante artikelen eruit en geeft er een beknopte samenvatting van. De volledige versie van het artikel is te lezen via een link onderaan elke samenvatting.

door: Hanno van der Loo

In het komende nummer van Sportgericht, dat eind deze week zal verschijnen, doet Bas van Hooren verslag¹ van het symposium ‘Slaap en sportprestatie’ dat in oktober plaatsvond op Papendal. Ik was daar zelf ook aanwezig en vond het een mooi tussenstation op een route die (vanuit mijn perspectief) zo’n tien jaar geleden werd ingezet.

In 2009 werkte ik als coördinator van de Nationale Sportinnovatie Agenda (NSIA) bij de toenmalige organisatie InnoSportNL. We brachten de kansen in kaart om het Nederlandse sportinnovatie¬systeem te verbeteren en zetten de min of meer ‘onontgonnen’ onderwerpen op een rijtje die volgens ons kansrijk waren om prestatiewinst te boeken in de (top)sport. Zie voor een compact overzicht dit artikel² of deze eerdere publicatie³ (2010) op Sport Knowhow XL.

Kansrijk
Eén van de kansrijke onderwerpen was slaap. We verbaasden ons erover dat er tot op dat moment, ook in het buitenland, nog zo weinig onderzoek was gedaan naar optimale slaap voor sporters. Het accent lag vooral op de problematische aspecten van slaap, zoals een verstoord slaappatroon ten gevolge van een jetlag, of slapeloosheid door wedstrijdspanning. Naar het ‘beter dan goed’ maken van slaap was nog nauwelijks gekeken. In de NSIA werd dit als volgt beschreven:

‘Wielrenner Joop Zoetemelk wist het al: ‘De Tour de France wordt in bed gewonnen.’ Sporters brengen (net als ‘normale’ mensen) veel tijd door in bed. Zonder goede (nacht)rust rendeert de arbeid die ze dag in dag uit leveren niet. Dit geldt niet alleen voor de fysiek afmattende duursporten, maar waarschijnlijk ook voor explosieve sporten en technieksporten. Hoe kunnen sporters deze rusttijd zo goed mogelijk ‘benutten’? Welke rol spelen praktische zaken als voeding, licht, geluid en klimaat in de slaapkamer, de kleding waarin en het beddengoed waaronder je slaapt etc. bij dit alles? Hoe bereik je een optimaal slaappatroon, dat is afgestemd op de sport die je beoefent en op de training die je overdag hebt gedaan, zodat fysieke en psychologische adaptatie- en herstelprocessen optimaal verlopen? Spelen dromen een rol en zijn deze te beïnvloeden? Zijn middagdutjes goed voor een sporter, of juist niet? Het thema slaap biedt zowel de wetenschap (het ontwikkelen van fundamentele kennis), de sport (het toepassen van bestaande kennis) als het bedrijfsleven (ontwikkelen van slaapgerelateerde producten en diensten) volop aanknopings¬punten en zou als spin-off wellicht een alternatief voor farmaceutische slaapregulering kunnen opleveren.’

Onderzoek
Om een lang verhaal kort te maken: de NSIA fungeerde als input voor de pijler ‘presteren’ in het Onderzoeksprogramma Sport, dat in 2012 werd uitgeschreven (en waarover Sportgericht in 2016 een themanummer publiceerde). Het onderzoeksvoorstel Optimizing sleep to improve performance in elite athletes veroverde een subsidie en het project kon van start gaan. 

In 2013 vond er een startsymposium⁴ plaats. Er werden diverse deelprojecten uitgezet, er werd internationaal gepubliceerd (uitmondend in de academische promotie van Melanie Knufinke op 1 oktober jl.) en er verscheen ook een Nederlandstalige tussenrapportage⁵ in Sportgericht. Het symposium op 3 oktober jl. vormde de afsluiting van het project.

Beter dan goed
Tijdens het symposium begreep ik, dat het Nederlandse onderzoek naar optimaal slapen voor sporters naar alle waarschijnlijkheid zal worden voortgezet. In welke vorm precies en gericht op welke specifieke subthema’s, dat werd mij nog niet helemaal duidelijk. Maar het is hoe dan ook een goede zaak dat we aandacht blijven geven aan dit onderwerp, dat niet alleen binnen, maar ook buiten de sport van enorm belang is. Voorlopig staat het thema slaap in de sportpraktijk in ieder geval veel hoger op de agenda dan tien jaar geleden en zijn er nog volop kansen om de positieve effecten ervan verder uit te bouwen richting ‘beter dan goed’.

Wilt u meer lezen over het onderwerp slaap en sportprestatie, bijvoorbeeld ook over het effect van slaap op motorische leerprocessen⁶ of over de relatie tussen slaap, voeding en herstel⁷? Hier vindt u een bundeling van alle artikelen over slaap en sportprestatie die de afgelopen jaren in Sportgericht zijn gepubliceerd.

Referenties

1. Van Hooren, B. (2018). Slaap en sportprestatie. Sportgericht, 72 (6), 16-19.
2. Van der Loo, H. (2009). De Nationale Sportinnovatie Agenda. Speelt u ook mee? Sportgericht, 63 (6), 6-12.
3. Van der Loo, H. (2010). Top 10 ambitie niet haalbaar zonder intensivering van sportwetenschap en -technologie. Sport Knowhow XL, 16 maart 2010.
4. Van der Loo, H. (2013). Symposium ‘Slaap en sportprestaties’. Wake-up call voor de Nederlandse sport. Sportgericht, 67 (6), 21-25.
5. Nieuwenhuys, A., Knufinke, M., Geurts, S., Moen, M., Maase, K., Willems, J., Coenen, A. & Kompier, M. (2016). Slaap en presteren bij topsporters. Sportgericht, 70 (3), 6-11.
6. Beek, P.J. (2012). Nieuwe, praktisch relevante inzichten in techniektraining (deel 7): Motorisch leren: oefening in combinatie met slapen baart kunst. Sportgericht, 66 (3), 2-6.
7. Bettonviel (2013). De relatie tussen slaap, voeding en herstel. Sportgericht, 67 (3), 18-20.

Hanno van der Loo (1968) is voormalig tienkamper en studeerde bewegingswetenschappen aan de VU in Amsterdam. Hij werkt als sportwetenschappelijk adviseur, auteur en docent via bureau AdPhys in Boskoop (www.adphysbureau.nl) en is hoofdredacteur en uitgever van Sportgericht (www.sportgericht.nl).