Relschoppers met vuurwerk: wat kunnen voetbalclubs doen?

Wie vandaag de dag denkt anoniem vuurwerk te kunnen afsteken of voorwerpen op het veld te kunnen gooien, onderschat de technologische en organisatorische mogelijkheden van de moderne stadions. Bij incidenten met vuurwerk ontstaat in de media nog te vaak het beeld dat daders ongrijpbaar zijn, maar dat is achterhaald. 

Vrijwel alle professionele voetbalstadions in Nederland beschikken tegenwoordig over geavanceerde veiligheids- en camerasystemen. Toegangskaarten worden gecontroleerd, supportersvakken zijn afgebakend en er wordt gebruik gemaakt van stewards, beveiligers en politie-informatie.

Zo laat FC Utrecht weten de beschikbare camerabeelden te gaan bekijken en te zullen optreden tegen de personen die verantwoordelijk zijn voor de misdragingen. “We hebben beelden en zullen er alles aan doen om de daders te identificeren en passende maatregelen te nemen. Dat is de consequentie van dit gedrag”, aldus Edo Keuning, algemeen directeur van FC Utrecht. 

Voetbalclubs dragen de primaire verantwoordelijkheid voor de organisatie van hun thuiswedstrijden, inclusief de handhaving van de openbare orde en veiligheid binnen de stadionmuren. Bij ongeregeldheden zoals vuurwerkgooiers staat de club dan ook aan het begin van de handhavingsketen. De club bezit immers de instrumenten om daders via cameratoezicht te identificeren, aan te dragen bij het Openbaar Ministerie en direct te sanctioneren.  

Dit wordt onderstreept in recente politieke debatten in Den Haag. Toenmalig minister van justitie Dilan Yesilgöz-Zegerius schreef op 17 april 2023 in een brief aan de Tweede Kamer: “Clubs hebben de eerste verantwoordelijkheid om personen die zich misdragen uit het stadion te weren en stadionverboden te handhaven."

Wie een kaartje koopt voor een wedstrijd in Eredivisie of Keuken Kampioen Divisie sluit een overeenkomst waarop de KNVB Standaardvoorwaarden van toepassing zijn. Wanneer iemand in strijd met deze standaardvoorwaarden handelt, kan zowel de club als de KNVB een stadionverbod opleggen. De KNVB Standaardvoorwaarden verbieden uitdrukkelijk het meenemen, voorhanden hebben en afsteken van vuurwerk in het stadion. Overtreding van deze voorwaarden vormt een directe contractbreuk. Voor het meenemen, voorhanden hebben en/of afsteken van vuurwerk schrijft de KNVB-Richtlijn een landelijk stadionverbod van 18 maanden en een geldboete van €100 tot €450,- (afhankelijk van de leeftijd van de dader) voor.

Ook wanneer iemand het stadion is binnengekomen zonder geldig toegangsbewijs of met een toegangsbewijs dat op naam van een ander staat, kunnen clubs een stadionverbod opleggen. Wanneer supporters het stadion betreden, gaan zij namelijk akkoord met de Standaardvoorwaarden die daar bij de toegang zijn weergegeven. 

Bovenop het feit dat het meenemen of afsteken van vuurwerk in strijd is met de Standaardvoorwaarden van de KNVB, kunnen vuurwerkincidenten in voetbalstadions leiden tot aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad. Het afsteken of gooien van vuurwerk vormt een inbreuk op de rechten van anderen en is in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm, waardoor de veroorzaakte schade in principe volledig voor rekening van de dader komt. Hierbij kan worden gedacht aan schade aan stadionfaciliteiten en medische kosten voor bijvoorbeeld gewonde stewards of andere toeschouwers. Daarnaast biedt de wet een grondslag voor groepsaansprakelijkheid. Personen die deel uitmaken van een groep die betrokken is bij het incident, maar niet zelf het vuurwerk afsteken, kunnen ook aansprakelijk worden gesteld voor de schade. 

Om de veiligheid en openbare orde te waarborgen, hebben voetbalclubs huisregels opgesteld. Deze regels maken duidelijk welk gedrag in en rondom het stadion niet wordt getolereerd. Supporters die zich schuldig maken aan geweld, vernieling, discriminatie, het afsteken van vuurwerk of andere ordeverstoringen, kan toegang tot het stadion worden ontzegd. Op grond van de huisregels is een club bevoegd om de betreffende personen uit het stadion te verwijderen en een stadionverbod op te leggen. Ook de huisregels bieden clubs een effectief instrument om de veiligheid en openbare orde in en rondom het stadion te waarborgen. 

De Wet Maatregelen Bestrijding Voetbalvandalisme en Ernstige Overlast introduceert extra bevoegdheden voor de burgemeester en de officier van justitie. De wet maakt het mogelijk voor de burgemeester om een maatregel op te leggen bij een eenmalige ernstige verstoring van de openbare orde. Zo kunnen first offenders worden aangepakt. De burgemeester en de officier van justitie kunnen bij verstoring van de openbare orde een gebiedsverbod (bijvoorbeeld in en rondom het stadion), groepsverbod of een meldplicht opleggen.

Een stadionverbod heeft alleen effect wanneer het daadwerkelijk wordt gehandhaafd. Daarom moet een persoon aan wie door de KNVB een landelijk stadionverbod is opgelegd binnen zes weken na de ingangsdatum een recente en goed gelijkende pasfoto aan de KNVB verstrekken. Met behulp van deze foto kan toezicht worden gehouden op de naleving van het stadionverbod. Indien de betrokkene niet of niet tijdig aan deze verplichting voldoet, wordt de duur van het stadionverbod verdubbeld.

Wie zich ondanks een stadionverbod toch in of rondom een stadion ophoudt, loopt het risico op een tweede (langer) stadionverbod en een nieuwe (hogere) geldboete. Daarnaast kan overtreding van een stadionverbod strafrechtelijke gevolgen hebben. De betrokkene kan hiervoor worden vervolgd en riskeert een gevangenisstraf van maximaal zes maanden.

Waar de club niet alleen wordt gezien als eerste verantwoordelijke, hangt haar ook de dreiging boven het hoofd zelf zwaar gesanctioneerd te worden. Op grond van het KNVB-tuchtrecht is de club immers aansprakelijk voor het gedrag van haar eigen aanhang. Dit betekent dat bij wanordelijkheden disciplinaire procedures volgen, tenzij de club aannemelijk kan maken dat zij voldoende preventieve maatregelen heeft getroffen.

Het incident bij FC Utrecht - Go Ahead Eagles onderstreept hoe de sportieve integriteit onder druk kan komen te staan. Op het moment dat een nederlaag (1-3 achterstand) voor FC Utrecht dreigde, zorgden de relschoppers er eigenhandig voor dat het duel werd gestaakt. Doordat FC Utrecht in het latere restant van de wedstrijd alsnog terugkwam naar 3-3, kregen de daders met hun wangedrag een ‘beloning’. De naderende nederlaag werd afgewend en de ploeg hield er alsnog een punt aan over. 

Gelukkig staan clubs allerminst machteloos. Dankzij geavanceerd cameratoezicht, het opleggen van stadionverboden en forse geldboetes beschikken zij over stevige instrumenten om hard op te treden tegen dit soort relschoppers.