Op zoek naar… uitblinkers (deel 1)

De ‘jacht op talent’ lijkt niet meer te stuiten. Op allerlei domeinen is het hek van de dam. Op de televisie; waar vaak op een genadeloze wijze talentlozen van de talentvollen worden gescheiden. Binnen de werving&selectie-industrie; waar ettelijke miljoenen opgaan aan het rekruteren en contracteren van toekomstige toppers voor het bedrijfsleven. Zelfs in het publiek bekostigde (hoger) onderwijs worden tegenwoordig extra goed presterende studerenden met speciaal ontworpen ‘excellentie’-programma’s verleid en uitgedaagd.

Deze voor onze samenleving opmerkelijke omslag van ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ naar onderscheidend talentdenken gaat gepaard met een hausse aan nieuwe (populair) wetenschappelijke literatuur. Tijd voor een greep uit de ruif van publicaties waarbij voorbeelden uit de sportwereld een prominente plaats innemen.

Malcolm Gladwell, prototype van een uitblinker?
Eerst wat meer achtergrondsinformatie over de auteur van de derde bestseller op rij, getiteld ‘Uitblinkers’. Gladwell (45) is de in London geboren zoon van een blanke Canadese vader en een donkere Jamaicaanse moeder. In no time is deze tenger gebouwde, ‘cool’ ogende journalist uitgegroeid tot de Obama van een nieuw genre: non-fictie literatuur: ‘pop economics’. Met zijn typische anekdotisch verhalende boeken is hij uitermate succesvol bij een miljoenenpubliek. Met schijnbaar gemak verwijzend naar uiteenlopend bestaand wetenschappelijk bewijsmateriaal, beargumenteert hij zijn opvattingen over alledaagse onderwerpen als het ontstaan en de opkomst van rages of de rol van intuïtie bij het nemen van belangrijke beslissingen.

In zijn laatste boek verdedigt hij de visie dat het te simpel is om de uitzonderlijke prestaties van bewezen ‘uitblinkers’ toe te schrijven aan de aangeboren gaven van een individueel talent. Goed beschouwd komt zijn stellingname erop neer dat voor het verklaren van het succes van wereldtoppers toevallige contextuele factoren (sociale afkomst, geboortedatum, sociale privileges en wat dies meer zij), de nodige mazzel en de discipline om enorm veel ‘oefenuren’ te maken van doorslaggevende invloed zijn. Toegespitst op de sport daarover dadelijk meer.

Gladwell’s talent is dat hij op een meesterlijke wijze ingewikkelde kwesties voor ‘leken’ met boeiende verhalen en aansprekende voorbeelden begrijpelijk maakt. Tussen de regels door levert hij milde kritiek op gangbare denkbeelden of praktijken. In ‘Uitblinkers’ bijvoorbeeld op de beschamend lage ‘capitalisation rate’ op vele gebieden, waardoor de beste mensen in de sport, het onderwijs, de wetenschap, e.d. lang niet altijd boven komen drijven. Of op de zelf bevestigende werking van het Mattheus-effect, waardoor kinderen die vroegtijdig op discutabele gronden als talent zijn geselecteerd een steeds grotere voorsprong krijgen op wellicht talentvollere jeugdigen die buiten de selectieboot vielen.

In zijn tienerjaren was Malcolm Canadees recordhouder op de 1500 meter. Als volwassen man in de kracht van zijn leven behoort hij tot de uitblinkers van een nieuwe, lichting managementgoeroe’s. Da’s nou het mooie van sport: een dubbeltje kan altijd een kwartje worden… Niet dan, professor?!

Van dubbeltje tot kwartje
In zijn oratieboekje met bovenstaande titel plaatst professor Remy Rikers eveneens de nodige vraagtekens bij het heersende talentdenken. Met veel overtuigende voorbeelden uit de sport maakt hij het aannemelijk dat aangeboren talent bij het leveren van topprestaties slechts een marginale rol speelt. Neem Stefan Holm. Veelvoudig wereld- en Europees kampioen hoogspringen. Olympisch kampioen in 2004. Sprong 59 cm boven zijn eigen lichaamslengte van 1.81 meter! In zijn tak van sport een absolute uitblinker, die zijn genetisch bepaalde ´tekortkomingen´ door een snellere aanloop, een betere afzettechniek en onbegrensde trainingstoewijding wist te kapitaliseren in uitzonderlijke hoge prestaties.

Natuurlijk specifiek talent op een bepaald gebied is mooi meegenomen. Echter om ergens in uit te blinken (koken, sport, muziek, wetenschap) is veel en vooral kwalitatief hoogwaardige training, dat wil zeggen ´deliberate practice´ een noodzakelijke vereiste. Iedere dag, urenlang, jaar in jaar uit, doelbewust en keihard werken aan je eigen beperkingen: minstens tien jaar zelfkastijding, experimenteren en tot nieuwe inzichten of oplossingen trachten te komen. Een ontnuchterende constatering. Zeker voor degene die heilig geloven in het betrouwbaar kunnen identificeren van de X-factor. Als talent al bestaat, bepaalt de willekeur van de omgeving en de oefendiscipline van de persoon of iemand op zeldzame hoogte concrete prestaties ten toon weet te spreiden. Uitblinkers zijn mensen die zich niet alleen succesvol aan hun omgeving weten aan te passen; zij zijn als geen ander in staat die omgeving met veel succes naar hun hand te zetten. Is dat niet hun geheim?
(wordt vervolgd)

Leestips:
Gladwell, M. (2008) Uitblinkers. Amsterdam/Antwerpen. Uitgeverij Contact.
Rikers, R. (2009) Van dubbeltje tot kwartje. Rotterdam. Erasmus universiteit.

Adri Broeke (1946) verdient(de) de kost als bollenpeller, bakkersknecht, gymleraar, beroepsopleider, consultant, lector en als onderzoeker. Momenteel werkt hij aan de afronding van zijn proefschrift: ‘Innovatief Sportbusiness Managen’. Zijn favoriete boek is: ‘De A.F.C.’ers’ van J.B. Schuil. Voor meer informatie: adri.broeke@home.nl