Op zoek naar… pro-actieve sport intrapreneurs

Terwijl de koffieconsumptie een dalende trend vertoonde, staken een schrijver en twee docenten in 1971 ieder 1.350 dollar in de opening van een klein koffiezaakje op de Pike Place Market te Seattle. De drie fervente theedrinkers leenden in de aanloop nog eens 5.000 dollar bij een lokale bank. Ze vernoemden hun winkel naar de stuurman van het schip uit Moby Dick: Starbuck. Een echte koffieleut. In 2009 waren er 16.635 Starbucks vestigingen over de hele wereld. De nettowinst bedroeg 9,8 miljard dollar.

Professor Sarasvathy heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de actie-logica die superondernemers hanteren. Haar bevindingen heeft ze omgezet in een methode om ondernemerschap aan te leren of te verbeteren. Een aanpak die onder de naam ‘Effectuation’ (=ofwel verwezenlijking) ook in ons land langzaam maar zeker navolging krijgt. Is ondernemerschap van nu af aan echt te leren?

Corporate effectuation
Ondernemerschap is de drijvende kracht achter onze economie. Het zorgt voor economische waarde-creatie en werkgelegenheid. Het slag mensen dat onderneemt heeft wel wat weg van de (top)sporter. Ze zijn veelal gedreven, gepassioneerd, tamelijk monomaan en behept met een bewonderenswaardig doorzettingsvermogen. Topondernemers/topsporters verzinnen (telkens weer) iets nieuws en blijven daarmee de concurrentie voor. Sommigen beschikken over natuurtalent, anderen hebben het succes met bloed, zweet en tranen bevochten. Enkelen doen 'hun ding' vooral voor het grote geld en de roem. De meeste ondernemers/sporters echter doen het omdat ze het niet kunnen laten en om het plezier.

Ondernemers zijn doeners die zich nuttig willen maken. Fanatiek jagen ze hun droom na. Ze laten zich niet snel door gebrek aan geld of middelen uit het veld slaan. Het economisch maar zeker ook het maatschappelijk belang van ondernemerschap is groot. Met ideeën, producten en creatieve oplossingen creëert men waarde voor uiteenlopende partijen. Klanten, medewerkers, leveranciers en overheden profiteren ieder op eigen wijze van de activiteiten die ondernemende mensen bedenken en uitvoeren. Intrapreneurs doen dat in loondienst binnen profit of non-profit organisaties. Entrepreneurs als eigen baas voor eigen risico.

Ondernemer en docent Thomas Blekman heeft zich verdiept in het gedachtegoed en de bevindingen van Sarasvathy c.s. Naar aanleiding daarvan heeft hij het eerste Nederlandstalige managementboek over ‘effectuation’ geschreven. Het is een irritant goed boek geworden dat managers en professionals handvatten geeft om binnen de eigen organisatie ondernemend te werk te gaan.

De vijf principes van Effectuation
In de klassieke visie op ondernemen - causation genoemd - gaat men uit van een vooropgezet doel, een competitieve omgeving en een berekende 'return on investment'. Via marktonderzoek en businessplannen probeert men met bepaalde zekerheid het beoogde effect te veroorzaken De principes die aan de Effectuation-visie op ondernemen ten grondslag liggen zijn van een andere orde.

Net als de kok die een smakelijke maaltijd probeert voor te schotelen met de ingrediënten die toevallig in de keuken en koelkast (nog) aanwezig zijn, komt de effectuator in actie. Met een open vizier zoekt hij vroeger of later naar samenwerking en commitment. Al doende ontwikkelen zich nieuwe kansen en mogelijkheden of worden tot niets leidende activiteiten stopgezet. Alle opties moeten zo lang mogelijk open blijven. Onzekerheid biedt de kans om nieuwe meer succesvolle paden in te slaan. Daar moet je mee leren omgaan.

Binnen de actie-logica van effectuation worden vijf vuistregels/principes gehanteerd. In onderlinge afstemming en wisselwerking vormen ze de effectuation-methode.

1. Bird in hand
Aan de hand van de 3W-vragen worden de beschikbare 'middelen' geïnventariseerd. Wie ben ik? Wat kan ik? Wie ken ik? De potentiële mogelijkheden (persoonlijke kwaliteiten, scholing, deskundigheden, specifiek talent, sociale en professionele netwerken) vormen de eigen kracht waarmee mogelijke acties als openingszetten met een onzekere uitkomst in gang gezet kunnen worden. Omdat wordt uitgegaan van de eigen middelen, al dan niet in combinatie met de bird in hand van anderen, wordt met imagined ends gewerkt. De beschikbare middelen en mogelijkheden staan centraal. De doelen bewegen mee.

2. Affordable loss
De vraag is niet ‘Wat levert het me uiteindelijk op?’, maar ‘Wat is deze poging me waard?’. Is het de moeite wel waard om de volgende stap te zetten? Neem ik niet onaanvaardbaar veel risico? Wil ik dit nu echt? Nooit geschoten is altijd mis. Zeker. De effectuator is echter geen visionaire waaghals die als een gokverslaafde in het casino alles op één paard zet. Hij maakt (kleine) stappen, denkt vooruit, neemt draagbare risico's. Hij kan zich daardoor fouten veroorloven en uitvissen wat wel of niet werkt zonder veel schade te berokkenen. Een en ander moet doable blijven en niet afschrikken om iets nieuws uit te proberen.

3. Lemonade-principe
Hou je niet krampachtig vast aan een vooropgezet plan. Maak toevallige gebeurtenissen tot hefboom van nieuwe kansen en innovaties. 'If you come across lemons, make lemonade'. Net als de chef-kok die van de toevallig aanwezige ingrediënten een nieuw, smakelijk gerecht weet te brouwen. Op weg naar India ontdekte Columbus Amerika. Effectuators zijn juist in hun element in onvoorziene situaties en ontwikkelingen. Toevalligheden doen zich in alle mogelijke gedaantes voor. De ontdekking van penicilline, Post-it en Viagra; ze zijn per toeval tot stand gekomen. Stel je open voor het toeval of help het een handje. Androïd en Gmail bijvoorbeeld werden ontwikkeld in de twintig tijd die alle medewerkers van Google krijgen om in de baas zijn tijd aan 'eigen' projecten/ideeën te werken.

4. Crazy-quilt
Nieuwe producten, concepten en modellen ontwikkel je niet in je eentje in een ivoren toren. Het zoeken, vinden en uitproberen van 'iets nieuws' doe je samen met een breed scala aan interne en externe stakeholders. Doordat ieder de eigen kennis en kunde aan die van de ander koppelt ontstaat er een strategische 'lappendeken' van gezamenlijk beschikbare middelen. Zoek partners op. Wees niet bang om kennis en ervaring te delen. Ook niet met (potentiële) concurrenten. Met inbreng van klanten en leveranciers lukte het de medewerkers van Lego om in cocreatie het verouderde speelgoedconcept nieuw leven in te blazen. Nieuwe software, design, gebruiksmogelijkheden en een grotere betrokkenheid van (deels nieuwe) klantengroepen zorgden voor nieuwe verdienmodellen, grotere omzet en meer tevreden afnemers.

Frank Kleman had bij Rabo's internetbank de nodige kennis en expertise opgebouwd in het opzetten van new business en internet. Met zijn zakenpartner ging hij op zoek naar een sector waar hij zijn knowhow kwijt kan. Het werd de traditioneel aanbod- gedreven fietsbranche. Al zoekend en pratend ontmoetten zij verschillende leveranciers en consumenten die de beginnende fietsondernemers op nieuwe ideeën brachten. Momenteel leiden ze een bloeiende internetwinkel: tulpfietsen.nl. Tegen een scherpe prijs wordt een fiets afgeleverd die de klant volgens de eigen wensen geheel zelf heeft samengesteld. Ook de creatie van dit boek is volgens het crazy quilt-principe verlopen. Een aantal hoogwaardige co-auteurs werd met name bij het meer praktische deel betrokken. Ieder leverde zijn eigengekleurde 'lapje' aan. De auteur zorgde als de master-quilter voor de hoogwaardige kwaliteit van de uiteindelijke 'lappendeken'.

5. Pilot in the plane
Bij dit principe gaat het om de behoefte aan controle. De concentratie op wat je zelf kunt beheersen staat centraal. Net als de piloot die tegen alle protocollen in het vliegtuig een noodlanding deed maken op de Hudson. Hij nam het heft in eigen handen en redde op onvoorspelbare wijze het leven van alle passagiers. Niet afwachten dus. Zelf actie ondernemen. De kracht en middelen van de eigen mensen en netwerkpartners mobiliseren. De toekomst zelf invulling geven. Focus niet op zaken waarop je geen invloed hebt. Neem de vrijheid en maak ruimte voor het benutten van je eigen talenten en professionaliteit.

Effectuation in actie
Binnen de minor Da Vinci aan de Hanzehogeschool en de specialisatie Sportbusiness Innovation van het Instituut voor Sportstudies te Groningen wordt geleerd en gewerkt aan de hand van de effectuation principes. Niks marktonderzoek, swot analyses, businessplannen e.d. Maar doen, uitproberen, nadenken, ideeën ontwikkelen, contacten leggen, kennisdelen, netwerkrelaties aangaan, pro-actief zijn en handelen alsof je eigen baas bent. Onze HBO-sportprofessionals worden er allen aantoonbaar creatiever en ondernemender door.

Sommigen gaan tijdens of vlak na de studie daadwerkelijk over tot sport gerelateerd kennis-gedreven ondernemerschap (zie www.projectleonardo.wordpress.com). Ziet u het al voor u? Een sportwereld waar creatieve effectuatoren op een slimme wijze de dienst uitmaken. Die met verstand van zaken, enthousiast maar gecontroleerd werken aan klussen waarvan ze de uitkomst niet bij voorbaat kennen. Die als leidinggevende (effectual champion) of als uitvoerend professional (effectuator) binnen sportorganisaties het intrapreneurschap creatief vorm en inhoud geven.

Durf pilot in the sportplane te zijn. Een schitterend vooruitzicht.

'Ever tried
ever failed
no matter
try again
fail better'

Samuel Beckett