Op zoek naar… High Performance Organisation

Afgelopen witte kerst heb ik voor mijn verjaardag - ik ben een kerstkindje - de schitterend uitgegeven biografie van Ard Schenk gekregen. Hij is een van die topsporters die jarenlang hun tak van sport domineerden. Net als Carl Lewis, Roger Federer, Gunda Niemann, Steve Redgrave en (hoe lang nog?) Tiger Woods. Dit verschijnsel fascineerde Carol Velthuis mateloos. Het betekende voor haar het startschot voor het schrijven van een boek over langdurig succesvolle bedrijven.

Carol Velthuis is niet de enige en zeker niet de eerste die op zoek is naar de Heilige Graal van het bedrijfsleven. Velen gingen haar voor en zullen haar volgen. De 'maak van je bedrijf een toporganisatie'-pelgrimstocht is inmiddels ook doorgedrongen tot de wereld van bestuurders en managers in de sport. Een reden te meer om dit troetelkind van consultants, onderzoekers en leidinggevenden aan het begin van 2010 met een milde maar kritische blik onder de loep te nemen.

Voor het gemak gaan we er maar even vanuit dat een High Performance Organisatie (HPO) bestaat en zich kenmerkt door betere prestaties dan vergelijkbare (concurrerende) organisaties over een periode van tenminste vijf jaar. De Holy Grail is een set met robuuste succeskenmerken (excellente eigenschappen) die in een eenvoudig kopieerbare receptuur wordt gegoten. Het aantal 'succespijlers' varieert in de populaire HPO-literatuur van vier tot acht. De profielkenmerken van een HPO komen op basis van uitgebreid 'wetenschappelijk' onderzoek tot stand. De onderzoeksaanpak is over het algemeen tamelijk voorspelbaar en eendimensionaal.
a) Selecteer een reeks van succesvolle organisaties aan de hand van een aantal - liefst kwantitatieve - criteria.
b) Probeer met kwantitatief en kwalitatief onderzoek (data!) te achterhalen wat ze gemeen hebben.
c) Vertaal de grootste gemene deler in een succesformule c.q. 'lessons learned' en schrijf er een populairwetenschappelijk boek over. Succes verzekerd?

Velthuis is grosso modo ook volgens deze beproefde methodiek te werk gegaan. In de periode
2003–2008 heeft ze in veertig industrieën ruim vijfhonderd bedrijven gescreend. Om een goed beeld van hun marktsucces te krijgen, worden de relatieve omvang (de eigen omzet, gedeeld door die van de grootste concurrent) en de relatieve groei (de omzetgroei van het bedrijf, gedeeld door de marktgroei) als criteria gebruikt. Door de relatieve groei-as te combineren met de relatieve omvang-as kan de sterkte van de huidige (duurzame?) marktpositie bepaald worden. Met behulp van de aldus ontstane vier kwadranten - door haar vierseizoenenmatrix genoemd - worden de bedrijven gepositioneerd.

De betreffende ondernemingen kunnen al doende naar vier seizoenen worden ingedeeld: Lente, Zomer, Herfst en Winter. In de Winter bevinden zich organisaties die geen leidende positie hebben en bovendien langzamer groeien dan de markt. De bedrijven in de Zomer daarentegen zijn wereldwijd de grootste marktspelers en groeien harder dan de markt. Alles daartussen is te typeren als Lente- of Herfst-ondernemingen. Spelers die een langere tijd in de Zomer weten te blijven, worden 'Zomerspelers' genoemd. Om hun succesrecept draait het.

In sporttermen uitgedrukt, zij hebben Zomerspelers:

1. hun oog op het spel, namelijk de klant en de lange termijn, financiële doelen zijn secundair;
2. inzicht in het speelveld: een buitengewoon inzicht in de klant en de werkvloer;
3. een 'tweebenige' strategie: ze zijn scherp op kwaliteit én kosten en schalen slim op;
4. een feilloze uitvoering door hoge eisen, gedelegeerde verantwoordelijkheid, een hecht team en een bevlogen 'coach'.

Kern van hun succes is volgens Velthuis 'pervasive excellence'. Niet met één trucje maar op alle vier fronten - van missie tot werkvloer - systematisch en consequent uitblinken en de beste willen zijn en blijven. In de respectievelijke hoofdstukken worden bovenstaande vier ingrediënten uitgewerkt en in tips voor de eigen organisatiepraktijk van de lezer omgezet. Op de website www.zomerspelers.nl kunt u allen voor haar succesrecept terecht.

Al met al is Zomerspelers een prettig leesbaar kookboek geworden met een aantal - ook voor sportorganisaties - niet verkeerde recepten. Alleen als je zoals ik niet goed kan koken, heb je niet zoveel aan recepten op papier; er is meer nodig om een voortreffelijk gerecht voor te kunnen schotelen. Zoals u en ik weten, zijn er in de bestuurlijke sportwereld in managerieel opzicht maar weinig uitmuntende chef-koks werkzaam. Als goed voornemen voor het nieuwe jaar na de Mexicaanse griephype en de elfstedenkoorts toch maar een executive MBA leergang volgen? Op de website www.sportmanagementinstitute.nl kunt u allen voor een voortreffelijk leertraject terecht. Succes verzekerd!

Velthuis, C. (2009). Zomerspelers, lessen van langdurig succesvolle bedrijven,
Amsterdam, Uitgeverij Business Contact.

Adri Broeke verdedigt op donderdag 25 maart a.s. zijn proefschrift ‘Professioneel Sportmanagement Vernieuwen’ aan de Rijks Universiteit Groningen. Hij verdient(de) de kost als bollenpeller, bakkersknecht, gymleraar, beroepsopleider, consultant, lector en onderzoeker. Zijn favoriete boek is: ‘De A.F.C.’ers’ van J.B. Schuil.