Op zoek naar… een multifocale kijk op sport

Ik heb al een bril voor ‘ver weg’ kijken, maar het lezen zonder bril is ook niet meer wat het geweest is. Op naar de brillenboer dus maar. Na veel gemeet en gepas kwam de dure aap uit z’n mouw: een multifocale bril met een heus Humberto Tan montuur! Tijdens het oefenen met dubbel kijken, las ik - met enige moeite – dat er te Zwolle een conferentie was met de passende titel: ‘een multifiocale kijk op sport en bewegen’.

Dat kon geen toeval zijn. Er heen dus. Bij het binnengaan van de conferentiezaal lag het bijhorende congresboekje al klaar. Gauw even de achterflap bekijken. Pas aan het slot van de dag namelijk kreeg je het mee. Ik citeer alvast het stukje flaptekst dat ik in een oogopslag las:
“Sport verandert mensen. Maar kun je mensen – en de samenleving als geheel – ook veranderen door hen te laten sporten? Sport en bewegen worden te pas en te onpas ingezet voor het realiseren van allerlei maatschappelijke doeleinden”. Ik was even het spoor bijster. Waar gaat dit over?

Kans voor open doel; scoren met projecten in de sport
Met de conferentieaankleding was niks mis. Lezingen en workshops werden afgewisseld met speelse intermezzo´s. Gastvrije hosts, koffie en cake, hapje en drankje, oude bekenden. Bij vlagen vergat ik die ellendige bril die ik van Eye wish perse moest dragen. Het was na afloop even zoeken naar de auto, dat wel. Eenmaal thuis die ellendige bril afgedaan en het boekje gaan lezen. Zonder bril op zoek naar een (nieuwe?) kijk op sport en bewegen. Ruim honderd pagina’s tekst en zwart-witfoto’s waarbij in totaal dertien praktijkopdrachten worden gepresenteerd. De kernboodschap werd al spoedig duidelijk: met sport kan je allerlei kloven overbruggen. Kloven tussen school en sport; kloven tussen sportvereniging en stadswijk; kloven tussen sportbond en het bedrijfsleven; kloven tussen inactiviteit en gezondheid. Voor bijna elk sociaal-maatschappelijk probleem is een beweegkuur (sportproject) het (paarden?)middel.

De inleiding op de heilzame werking van sport op het sociaal kapitaal – de mate waarin een gemeenschap door engagement en vertrouwen tot vormen van samenwerking komen – bestaat uit een interview met door de bril van een antropoloog naar sport kijkende hoogleraar en KNVB-bestuurslid. Kern van zijn verhaal: de overheid moet zich inhoudelijk niet met de sport bemoeien. In de sportvereniging leer je respect te hebben voor anderen, om te letten op je gezondheid en mensen uit andere culturen ontmoeten. Al die sportprojecten met een maatschappelijke focus vond-ie voor 90% te onpas.

Vervolgens verschuift de focus naar het goede werk dat allerlei aan namen van topsporters gebonden ‘foundations’ – te (on)pas gesubsidieerde? – activiteiten of verkapte promotieverhalen (o.a. directeur Health City keten, Arbo-consulent gezondheidsmanagement). Kern van hun verhalen: sport is goed voor een mens. Ter afsluiting werpen een Calo-docent en een sportfilosoof hun blik op de weergegeven interviewachtige geënsceneerde verhalen over de uiteenlopende sportgerelateerde interventies. Ze benoemen thema’s die ik na twee keer lezen blijkbaar over het hoofd heb gezien maar die naar hun mening regelmatig terugkeerden in de ‘projecten’: bewegen en gedragsbeïnvloeding (toevallig ook de naam van het Calo-lectoraat?); maatwerk; samenwerken en van onderop organiseren.

Met kunst en vliegwerk trachten ze vervolgens met citaten te ‘bewijzen’ dat dit de vier sleutels waren voor het succes van de maatschappelijke sportprojecten. Vervolgens worden conclusies getrokken die niet op de analyse van de projecten maar op de algemene beleidskundige literatuur gebaseerd zijn. De laatste zin uit dit multifocale boekje luidt: ‘Lokale beleidsmakers en projectleiders (sportmanagers) moeten daarom vooral inzicht hebben in de processen en de onderliggende ‘mechanismen’ van interventies en in de processen van beleidsontwikkeling’.

Eye-opener? Ik had het kunnen weten: de maatschappelijke betekenis van sport is dichtbij en het aantonen van het maatschappelijke effect van sportprojecten is ver weg. Overigens bij nader inzien heb ik toch maar besloten een eenvoudig Hema leesbrilletje aan te schaffen. De brillenverkoper – een oud Alo-student van me – was daarover zichtbaar teleurgesteld. Het is maar hoe je het bekijkt, niet waar?

Cors van den Brink & Eimer Wieldraaijer (2009) Kans voor open doel: scoren met projecten in de sport, Deventer, dAM uitgeverij

Adri Broeke (1946) verdient(de) de kost als bollenpeller, bakkersknecht, gymleraar, beroepsopleider, consultant, lector en onderzoeker. Momenteel werkt hij aan de afronding van zijn proefschrift: “Innovatief Sportbusiness Managen”. Zijn favoriete boek is: ‘De A.F.C.’ers’ van J.B. Schuil.