Onderzoek naar effecten van de interventie SportMpower

In september a.s. (tot januari 2012) gaat een tweede tranche projecten van start (in Nijmegen, Venlo, Enschede, Deventer) en in februari 2012 start een derde (en laatste) tranche projecten in het kader van het onderzoek. Op alle scholen die gedurende deze drie tranches SportMpower-projecten draaien worden gegevens ten behoeve van het onderzoek verzameld.

Wat is SportMpower?
SportMpower is in het schooljaar 2008-2009 voor het eerst opgezet op de Scholingsboulevard in Enschede onder de naam Dubbel Doel. Inmiddels is Dubbel Doel als interventie doorontwikkeld en implementeert Kennispraktijk het project onder de naam SportMpower op diverse andere plekken in Nederland. De interventie beoogt via sport en loopbaanactiviteiten de uitval van kwetsbare jongeren op school te voorkomen en deze jongeren te stimuleren een gezonde leefstijl aan te nemen. Een aantrekkelijk sportaanbod – bijvoorbeeld voetbal, kickboksen of breakdance – vormt voor jongeren de ‘trigger’ voor het volgen van loopbaantrainingen/workshops. Leerlingen die anders moeilijk te bereiken zijn, worden door middel van deze sportactiviteiten over de streep getrokken om bewuster aandacht te besteden aan school en hun persoonlijke toekomst.

Het onderzoek
Voor het effectonderzoek wordt gebruik gemaakt van een quasi-experimenteel design, waarin het gedrag en de fysieke toestand van de experimentele groep (SportMpower-deelnemers) en de controlegroep met verschillende meetmethoden- en instrumenten wordt vastgesteld. Naast het onderzoek naar mogelijke effecten besteedt Kennispraktijk aandacht aan het evalueren van het proces, waarbij het vaststellen van de succes- en faalfactoren tijdens het opzetten en uitvoeren van de SportMpower-projecten centraal staat.

De onderzoeksdoelstelling van het effectonderzoek naar SportMpower luidt als volgt:
Vaststellen (1) in hoeverre en (2) onder welke omstandigheden SportMpower effect heeft op het voorkomen van voortijdig schoolverlaten en de leefstijl van kwetsbare jongeren in Nederland.

Onderzoeksinstrumenten
Vragenlijsten
De deelnemers aan SportMpower en de controlegroep vullen op twee momenten een vragenlijst in; bij de start van het project (0-meting) en na afloop van het project (1-meting). In deze vragenlijst komen verschillende onderwerpen aan bod, gerelateerd aan voortijdig schoolverlaten en leefstijl. De vragenlijst is opgebouwd uit vijf delen: (1) vragen over SportMpower, (2) vragen over opleiding en toekomst, (3) vragen over sport en bewegen, (4) vragen over de persoonlijkheid van de leerlingen (bijvoorbeeld zelfvertrouwen, leertaakgerichtheid, doorzettingsvermogen) en (5) vragen om enkele persoonlijke gegevens van de leerlingen te achterhalen (bijvoorbeeld geboortedatum, geslacht, klas). De vragenlijst voor de experimentele- en controlegroep verschilt niet van elkaar, op het deel over SportMpower (1) na.

Fysieke metingen
Om de gezondheid van de deelnemers aan SportMpower en de controlegroep vast te stellen worden er fysieke metingen uitgevoerd. De BMI, het vetpercentage en het uithoudingsvermogen van de leerlingen worden in een 0- en 1-meting vastgesteld. Als methode voor het vaststellen van het gewicht en het vetpercentage van de leerlingen wordt een Tanita-weegschaal gebruikt. De BMI wordt vervolgens berekend aan de hand van het gewicht en de lengte van de leerlingen. De lengte van de leerlingen wordt hiertoe opgemeten met een meetlat. Het uithoudingsvermogen van de leerlingen wordt vastgesteld met behulp van de 20 meter Shuttle Run Test (SRT). Tijdens deze SRT dragen de leerlingen hartslagmeters.

Observaties Internpersoonlijk Gedrag
Om vast te stellen op welke manier de SportMpower-deelnemers met elkaar omgaan (interpersoonlijk gedrag) en hoe zij zich hierin gedurende het project ontwikkelen worden op drie momenten (0-, 1- en 2-meting) observaties uitgevoerd tijdens de sporttraining. Per observatie worden maximaal acht (random geselecteerde) deelnemers geobserveerd op gedrag.

Leerling gegevens
Naast de fysieke metingen, het vragenlijstonderzoek en de observaties worden leerlinggegevens verzameld. Het betreft hier schoolregistraties van ongeoorloofd verzuim en schoolresultaten (% doublure, % over naar een volgende klas, % uitval, % gezakt, % geslaagd, % verandering beroepsrichting).

Interviews
In het kader van de procesevaluatie worden semi-gestructureerde interviews gehouden met verschillende betrokkenen bij het project, waaronder de deelnemers zelf, de projectgroep, workshopleiders en sporttrainers. In deze interviews wordt het proces geëvalueerd door: (1) de strategie te beschrijven (wat, waarom, hoe vaak, wanneer, met wie) en vast te stellen in hoeverre de strategie is uitgevoerd zoals gepland, (2) door het bereik van de interventie vast te stellen en (3) de ervaringen van betrokkenen in kaart te brengen (succesfactoren en knelpunten). Om sturing te geven aan deze gesprekken wordt gebruik gemaakt van een topiclijst.

Resultaten
Door alle verschillende factoren op meerdere momenten bij de leerlingen te meten, kan worden vastgesteld in hoeverre deze factoren in de loop van de tijd veranderen. Hiermee kan worden vastgesteld of - en onder welke voorwaarden - SportMpower een effectieve interventie is.

Afgelopen half jaar is duidelijk geworden dat de leerlingen zelf in ieder geval enthousiast zijn over het project. Een aantal van hen heeft goed door welke meerwaarde het project kan hebben. Zo stelt een 15 jarige deelnemer:
“Ik vond het allemaal leuk en interessant, en je leert ook omgaan met allemaal mensen en dat is toch wel het mooiste.”

Een mededeelnemer vult aan:
“Ik vond het wel heel leerzaam, ik vond het leuk om te doen. Je leert dingen over later, bijvoorbeeld hoe je met geld om moet gaan. En ik heb nieuwe jongens ontmoet van school. Aardige jongens, dus dat is leuk.”

Tot slot vertelt een andere deelnemer wat hij geleerd heeft:
“Een hoop. Hoe ik met andere mensen om moet gaan. Minder agressief worden. Heel veel over het leven zelf, van wat je later gaat doen en over alles wat je doet.”

De eerste resultaten van het effectonderzoek naar de eerste tranche projecten worden oktober 2011 verwacht. Zomer 2012 wordt het algehele onderzoek afgerond en wordt de eindrapportage opgeleverd. In deze rapportage zijn de resultaten beschreven van alle scholen die in de eerste, tweede en derde tranche SportMpower-projecten hebben gedraaid.