‘Life skills’ door sport?

Aan sportdeelname worden allerlei opvoedkundige uitkomsten toegeschreven.’Sport builds character’ is vaak het beeld; in de sport leer je jezelf kennen, leer je samenwerken, jezelf beheersen, et cetera. Een interessant artikel van Jones, Lavallee en Tod (2011, NOOT 1) gaat over het opdoen van dergelijke ‘life skills’ in de sportcontext en hoe je ervoor zorgt dat jongeren die aan sport doen deze ‘life skills’ ook buiten de sport toepassen.

Volgens de auteurs neem je vaardigheden die je in de sportcontext leert en nodig hebt, niet ‘zo maar’ mee naar de rest van je dagelijks leven. Alleen aan sport deelnemen - en op die manier blootgesteld worden aan de uitdagingen van nieuwe situaties, specifieke eisen en zelf opgelegde doelen - is niet genoeg. Volgens de auteurs moet je je ook bewust worden van de vaardigheden die je gebruikt. Bij onbewust gebruik van bijvoorbeeld communicatievaardig-heden in de sport zul je deze niet zo snel toepassen in andere situaties, hoewel ze daar ook nuttig kunnen zijn. De vraag is dus hoe we ervoor zorgen dat sportdeelnemers zich bewust worden van hun vaardigheden. Het antwoord luidt: door reflectie, sporters laten nadenken over wat ze doen en waarom.

Reflectie
In het artikel worden twee typen reflectie beschreven die beide tot leren leiden; reflectie in actie en reflectie op actie. ‘Reflectie in actie’ vindt bijna automatisch plaats in de sport. Je doet - door te sporten - vaardigheden op. Dat varieert van: ‘hoe gooi ik een bal’ tot ‘hoe houd ik mezelf gemotiveerd’. We leren deze vaardigheden niet planmatig, we hebben geleerd door te doen. Dat is mooi, maar het brengt met zich mee dat we ons vaak niet bewust worden van wat we doen en waarom. Daarvoor is ‘reflectie op actie’ nodig. Bij reflectie op actie leren we door na te gaan wat we precies doen, in welke situaties en waarom juist in die situaties, wat we hebben geleerd en in welke andere situaties het geleerde nuttig kan zijn.

‘ELITE interventie’
Reflectie op actie is de basis van de ELITE interventie. Communicatie- en organisatievaardig-heden van sporters staan centraal. Het doel is de sporters bewuster en zekerder te maken van hun vaardigheden, zodat ze deze ook meer en beter gaan toepassen buiten de sport. Dat gaat immers niet vanzelf, is uit de inleiding gebleken. De interventie behelst vier stappen (aangeboden in vier sessies):
- Stap 1: bewust worden van communicatie- en organisatievaardigheden die door de sporter gebruikt worden. De sporter beantwoordt vragen als: ‘Welke communicatievaardigheden heb je gebruikt in je laatste training?’
- Stap 2: bewust worden van de situatie waarin deze vaardigheden nuttig waren. Voorbeeldvraag die beantwoord wordt: ‘Beschrijf een wedstrijd waarin je beter presteerde door deze vaardigheden te gebruiken.’
- Stap 3: plannen van gebruik van deze vaardigheden in andere situaties, aan de hand van vragen als: ‘In welke toekomstige situatie denk je dat je communicatievaardigheden nodig hebt?’
- Stap 4: In spelvorm verder oefenen met de specifieke vaardigheden.

Effect en toepassing?
Uit het onderzoek blijkt dat een deel van de proefpersonen communicatie- en organisatie-vaardigheden die opgedaan zijn binnen de sport meer inzet buiten de sport na het volgen van het ELITE programma. De proefpersonen waardeerden allen het programma en vonden het leuk om deel te nemen.

Wat kan de sportpraktijk leren van deze interventie en bevindingen? We moeten inzien dat sport een hele nuttige, leerzame omgeving biedt, maar dat alles wat geleerd wordt in de sport in principe sportspecifiek is en blijft. Om het geleerde mee te nemen naar andere domeinen moeten sportdeelnemers zich bewust worden van de vaardigheden die zij opgedaan hebben en bewust exploreren hoe deze vaardigheden van nut kunnen zijn buiten de sport. Als het ons doel is om jeugdige sporters in hun dagelijkse en toekomstige leven baat te laten hebben bij hun sportieve ervaringen, dan moeten we reflectiemomenten inbouwen en zorgen dat de sporters zich ook zelf bewust worden van hun vaardigheden en toepassingsmogelijkheden. De ELITE interventie is een mooi voorbeeld van hoe die reflectiemomenten vorm gegeven kunnen worden.

NOOT 1:
Jones, M.I., Lavallee, D. en Tod, D. (2011). Developing communication and organization skills: The ELITE life skills reflective practice intervention. The sport psychologist, 25, blz 35-52.