Kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking bewegen minder dan hun leeftijdsgenoten. Een gemiste kans, aldus Tristan Suarez. Hij is werkzaam als leefstijlcoach en deed voor zijn masteropleiding Sport- en Beweeginnovatie onderzoek naar de rol van ouders bij het stimuleren van sport en bewegen bij kinderen met een verstandelijke beperking. Hieronder een samenvatting van zijn onderzoek en zijn belangrijkste aanbevelingen.
19 november 2026
Achtergronden
In Nederland hebben meer dan een miljoen mensen een verstandelijke beperking (VB). Kinderen en jongeren binnen deze doelgroep bewegen aanzienlijk minder dan hun leeftijdsgenoten en voldoen zelden aan de beweegrichtlijnen. Dat is een gemiste kans, want juist voor hen levert regelmatig bewegen enorme gezondheidswinst op: van een beter fysiek en mentaal welzijn tot de ontwikkeling van motorische vaardigheden en meer sociale integratie.
Gymnast Joost Visser op de Special Olympics World Games in Berlijn 2023 ©Bart Weerdenburg
Hoewel kinderen met een verstandelijke beperking vaak intrinsiek gemotiveerd zijn en plezier beleven aan sport, lopen zij in de praktijk tegen veel drempels op. Door hun specifieke ondersteuningsbehoefte zijn zij in grote mate afhankelijk van hun omgeving – en dan met name van hun ouders. Ouderlijke steun uit zich in verschillende vormen: emotioneel (motiveren en complimenteren), faciliterend (vervoer en contributie regelen) en modellerend (het goede voorbeeld geven).
Maar wat bepaalt nu of een ouder die steun daadwerkelijk biedt? Uit de literatuur blijkt dat attitude (de houding ten aanzien van bewegen) een cruciale rol speelt. Hoe deze relatie precies werkt bij ouders van kinderen met een verstandelijke beperking was echter nog nauwelijks onderzocht. Mijn onderzoek richtte zich daarom op de vraag: Wat is de relatie tussen de attitude ten aanzien van bewegen van ouders van kinderen met een verstandelijke beperking en de steun die zij bieden aan hun kind?
Om inzicht te krijgen in deze dynamiek heb ik een kwantitatief onderzoek uitgevoerd onder 70 ouders van kinderen met een verstandelijke beperking in Gelderland en Noord-Brabant. Via scholen voor speciaal- en praktijkonderwijs vulden zij een digitale vragenlijst in.
"Het lijkt er vooral op dat praktische omstandigheden en mogelijkheden bepalen hoeveel steun ouders kunnen bieden"
Tristan Suarez
Hierin werd gekeken naar de relatie tussen drie attitudecomponenten uit het ABC-model (affectief/gevoel, cognitief/kennis en gedragsattitude/intentie) en de drie vormen van steun (emotioneel, modellerend en faciliterend). Daarnaast is onderzocht of subjectieve norm (sociale druk uit de omgeving) en ervaren gedragscontrole (praktische drempels of zelfvertrouwen) deze relatie beïnvloeden als moderatoren.
Gevoel en verstand maken het verschil niet
Uit de data blijkt dat het emotionele aspect (affectief) en verstandelijk besef (cognitief) in de praktijk geen doorslaggevende rol spelen. Zodra alle factoren worden gewogen, vallen deze effecten weg. Uitsluitend de gedragsattitude – een actiegerichte ingesteldheid met concrete intenties – blijkt een significante, unieke voorspeller voor emotionele steun en modellering. Ouders komen pas in actie wanneer hun insteek gericht is op dóén; alleen weten dat sporten gezond is of het belangrijk vinden, leidt niet tot meer ondersteuning.
Sociale druk en obstakels veranderen de relatie niet
Het onderzoek liet geen significante aanwijzingen zien dat de subjectieve norm of de ervaren controle de relatie tussen attitude en geboden steun beïnvloeden. Of ouders nu veel of weinig sociale druk ervaren en veel of weinig praktische belemmeringen tegenkomen, dit verandert niets aan de invloed van hun houding op de steun die zij bieden. De intentie van ouders om actie te ondernemen blijft een belangrijke en stabiele factor.
Faciliterende steun staat los van attitude
Faciliterende steun gaat over de praktische en financiële hulp die ouders bieden om bepaald gedrag mogelijk te maken. Denk hierbij aan het regelen van vervoer, het beschikbaar stellen van materialen, het betalen van een lidmaatschap of het vrijmaken van tijd. Voor deze vorm van steun werd geen direct verband gevonden met de houding van ouders. Het lijkt er vooral op dat praktische omstandigheden en mogelijkheden bepalen hoeveel steun ouders kunnen bieden.
Steun neemt af bij het ouder worden
Een opvallende en consistente bevinding is dat ouderlijke steun op alle vlakken significant afneemt naarmate het kind ouder wordt. Hoewel jongeren met een verstandelijke beperking ook tijdens de adolescentie een hoge ondersteuningsbehoefte behouden, neemt de steun van ouders af.
In de sportwereld ligt de nadruk vaak op bewustwording en plezier: laten zien hoe gezond of leuk bewegen is. Voor ouders van kinderen met een verstandelijke beperking is dat echter zelden het probleem. Zij weten dat het belangrijk is en wíllen vaak ook wel, maar lopen vast bij de daadwerkelijke uitvoering. Tussen de goede bedoelingen van ouders en hun concrete gedrag zit een gat dat met alleen voorlichten niet wordt gedicht.
"Omdat ouderlijke steun afneemt naarmate kinderen ouder worden, ontstaat in de puberteit een verhoogd risico dat jongeren stoppen met sporten"
Tristan Suarez
Voor sportprofessionals, gemeenten of initiatieven die zich richten op deze doelgroep, zijn er op basis van dit onderzoek drie aanbevelingen:
Focus op het stimuleren van concrete actie en voornemens
Omdat de relatie tussen attitude en steun vooral wordt beïnvloed door de gedragscomponent van attitude en niet zozeer afhangt van externe druk of ervaren controle, is de aanbeveling om minder in te zetten op overtuigingen en bewustwording. In plaats daarvan kunnen professionals ouders helpen om hun actiebereidheid om te zetten in concrete stappen. Methodes zoals Motivational Interviewing (om de eigen motivatie aan te spreken) en Implementation Intentions (als-dan-plannen) bieden hiervoor waardevolle handvatten. Door samen met ouders heel specifieke afspraken te formuleren – zoals "Als het dinsdagmiddag 15.00 uur is, breng ik mijn kind naar de sportclub" – wordt de stap van voornemen naar daadwerkelijke ondersteuning een stuk kleiner.
Neem praktische barrières direct weg
Uit het onderzoek blijkt dat faciliterende steun (zoals vervoer en financiën) losstaat van de attitude van ouders. Het heeft daarom weinig effect om ouders hier inhoudelijk op aan te spreken. Een kansrijke aanpak ligt bij gemeenten, sportclubs en maatschappelijke organisaties: door vooraf te zorgen voor toegankelijk vervoer, heldere vergoedingsregelingen en een passend sportaanbod, kunnen zij praktische belemmeringen wegnemen en ouders ontlasten.
Bied begeleiding bij de transitiefase van opgroeiende jongeren
Omdat ouderlijke steun afneemt naarmate kinderen ouder worden, ontstaat in de puberteit een verhoogd risico dat jongeren stoppen met sporten. Dit speelt niet alleen bij jongeren met een verstandelijke beperking, maar komt ook bij jongeren zonder een verstandelijke beperking voor. Bij jongeren met een verstandelijke beperking is dit echter extra opvallend, omdat zij over het algemeen een grotere ondersteuningsbehoefte behouden. Het is daarom aan te bevelen dat zorg- en sportprofessionals extra aandacht besteden aan deze transitiefase, zowel voor kinderen zonder verstandelijke beperking als kinderen met een verstandelijke beperking. Via psycho-educatie of themabijeenkomsten kunnen ouders handvatten krijgen om hun ondersteunende rol aan te passen aan de groeiende zelfstandigheid van hun kind, zonder dat de benodigde steun volledig wegvalt. Daarbij kan worden gekeken in hoeverre aanpakken die worden ingezet om ouders van jongeren zonder verstandelijke beperking te ondersteunen, ook toepasbaar zijn bij jongeren met een verstandelijke beperking. Door bestaande aanpakken te vertalen naar de behoeften van jongeren met een verstandelijke beperking, kunnen ook hun ouders passende ondersteuning krijgen.
"Effectieve stimulering vraagt om twee dingen: ouders ondersteunen bij het plannen van concrete acties en het wegnemen van praktische drempels"
Tristan Suarez
De rol van ouders is belangrijk om kinderen met een verstandelijke beperking duurzaam te laten sporten. Inzetten op puur bewustwording of sociale druk heeft weinig effect. Effectieve stimulering vraagt om twee dingen: ouders ondersteunen bij het plannen van concrete acties en het wegnemen van praktische drempels. Uiteindelijk draait het niet alleen om het besef dat sporten belangrijk is of de affiniteit met sport, maar vooral om het hebben van concrete intenties en acties om het kind daadwerkelijk te ondersteunen bij het sporten.
Deel dit bericht:
Door: Tristan Suarez
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per week een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.